Ζόφος και πόθος

ο Αυτονόητο, το Πρωτόγονο, το Παιδικό, αυτά είχα στο μυαλό μου ως κατάλληλες έννοιες, σχεδιάζοντας τη θηλυκή κεντρική φιγούρα. […] Ηθελα να βάλω το ανθρώπινο συνειδητό […] να συντρίβεται πάνω στο ανθρώπινο ασυνείδητο» γράφει για τη «Λούλου» («Lulu») ο Βέντεκιντ.

Γεννημένος στο Αννόβερο, ο γερμανός συγγραφέας Φρανκ Βέντεκιντ (Frank Vedekid, 1864-1918) άρχισε δειλάδειλά να γράφει σε εφημερίδες μέχρι να αποκτήσει πρόσβαση στους λογοτεχνικούς κύκλους. Στην εργογραφία του ξεχωρίζει «Το Ξύπνημα της Ανοιξης» καθώς και οι εκδοχές της «Λούλου». Θαυμαστής του Ιψεν και του Στρίντμπεργκ, ένιωθε να συγγενεύει με τους νατουραλιστές. Το έργο του χαρακτηρίζεται από μια έντονη διάθεση να ανακαλύψει τον γυναικείο κόσμο και ψυχισμό, καθώς και τη σεξουαλική φύση της γυναίκας.

Την προσωπική του διαδρομή προς τη «Λούλου» γράφει στο σκηνοθετικό του σημείωμα ο Γιάννης Χουβαρδάς, με μια σπάνια, για τον ίδιο, διάθεση εξομολόγησης. Και προσθέτει, στο τέλος, μια χρήσιμη επεξήγηση: Οτι το κείμενο της παράστασης – με τη δική του υπογραφή στη διασκευή, αποτελεί «το “απόσταγμα” από την επεξεργασία τεσσάρων κειμένων», ήτοι της «διπλής τραγωδίας» «Το κουτί της γης» και «Το κουτί της Πανδώρας», την έκδοση «Λούλου, μια τραγωδία τεράτων» σε επιμέλεια της κόρης του συγγραφέα και, τέλος, του λιμπρέτου του Αλαν Μπεργκ για την ομώνυμη όπερά του.

Επηρεασμένος από το τσίρκο, που ασκούσε ιδιαίτερη γοητεία και στον ίδιο τον συγγραφέα, ο Γιάννης Χουβαρδάς στήνει τη δική του «Λούλου» σε έναν χώρο με αντίστοιχες νύξεις. Και αυτό υπογραμμίζεται από την αρχή, και με την είσοδο του θηριοδαμαστή, που ουσιαστικά δηλώνει έτοιμος να διακινδυνεύσει τα πάντα – παίζοντας τη ζωή του κορόνα-γράμματα, όπως η Λούλου.

Κάπου ανάμεσα στη σεξουαλικότητα και στην ηθική τάξη που υπαγορεύει το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της εποχής (λίγο πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο) τοποθετείται η ουσία του έργου. Με τη νεαρή ηρωίδα αντικείμενο βαθιάς ερωτικής επιθυμίας και συγχρόνως απόλυτης απαξίωσης, η Λούλου και εξουσιάζει και εξουσιάζεται. Παράλληλα όμως το έργο αποκαλύπτει τη γελοιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, κυρίως μέσα από την ανδρική συμπεριφορά.

Ο Γιάννης Χουβαρδάς παίζει με τις αντιθέσεις, θέτοντας εξαρχής το σκηνογραφικό πλαίσιο του τσίρκου (Εύα Μανιδάκη). Μέσα σε αυτό, τα πρόσωπα δεν είναι παρά «τέρατα», «ζώα» που απειλούν, έτοιμα να κατασπαράξουν τον εχθρό, τον αντίπαλο, τον διπλανό. Συνεπής σε αυτή την αρχική του επιλογή, ο σκηνοθέτης κινείται ανάμεσα σε δύο παράλληλες πορείες, που στόχο έχουν, κάπου, να συναντηθούν. Από τη μια, αποδίδει την κρυφή, ζοφερή ατμόσφαιρα του έργου, ως αποτέλεσμα της διαστροφής αλλά και της απελπισίας των «τεράτων». Από την άλλη, η παρουσία και η δράση της ηρωίδας του δεν δικαιολογεί όσα προκαλεί.

Ο καθαρά ανδροκρατούμενος θίασος, με μοναδική γυναίκα, εκτός από τη Λούλου, τη λεσβία κόμισσα Γκέσβιτς, δεν παρέχει στην παράσταση την απαιτούμενη ισορροπία. Ο Ακης Σακελλαρίου δίνει μια εξαιρετική ερμηνεία στον ρόλο του Λούντβιχ, καθώς και οι Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Νίκος Χατζόπουλος. Η Λούλου της Αλκηστης Πουλοπούλου δεν κατάφερε να πείσει ότι είναι εκείνη το κέντρο του έργου, στερώντας από τον ρόλο τον ψυχισμό του -παρέμεινε στην εικόνα του. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, με την ουσιαστική και καθαρή ερμηνεία της (Γκέσβιτς), καταφέρνει να ενδυναμώσει και τη ματιά μας προς την ίδια τη Λούλου.

Αληθινοί μονόλογοι
Η Ελένη Κοκκίδου ερμηνεύει ξανά έναν ρόλο-ορόσημο στην πορεία της και σε μια παράσταση που συνδυάζει μια σύγχρονη, σκληρή, πραγματική ιστορία και την υπογραφή του ποιητή Γιώργου Χρονά: «Η γυναίκα της Πάτρας», που ξεκινά αύριο, ανήμερα Χριστούγεννα στη σκηνή του θεάτρου Πόλη, συγκεντρώνει τα εχέγγυα για μια ενδιαφέρουσα εμπειρία. Η ηθοποιός επιστρέφει δέκα χρόνια μετά την πρώτη της προσέγγιση στην Πανωραία, και όσοι την είχαμε δει τότε, κρατάμε έντονη την ανάμνηση μιας ξεχωριστής εμπειρίας.
«Η γυναίκα της Πάτρας» είναι ένας μονόλογος, με τη σκηνοθετική επιμέλεια της Λένας Κιτσοπούλου. Ο Χρονάς βάσισε το κείμενό του σε ένα δημοσιογραφικό υλικό που προέκυψε μέσα από τις αφηγήσεις – συνεντεύξεις της ηρωίδας τη δεκαετία του ΄80. Το προσωπικό στοιχείο μπλέκεται με την ιστορία της αχαϊκής πόλης και η μαρτυρία γίνεται καθρέφτης των δεκαετιών που έζησε η ηρωίδα. Ο Χρονάς μετέτρεψε τις λέξεις σε κείμενο ρευστό, ποιητικό, ολοκληρωμένο, μια κατάθεση ζωής, με μια ειλικρίνεια που σοκάρει. Γιατί η Πανωραία, μια αμόρφωτη γυναίκα που γνώρισε τη σκληρή πλευρά της ζωής, μια πόρνη, μιλάει τη γλώσσα της ψυχής, χωρίς ντροπές, χωρίς ενοχές. Και παρουσιάζει την αλήθεια της γυμνή, καθώς τη μοιράζεται με το κοινό που το καλεί με τον τρόπο της να περπατήσει μέσα στα συναισθήματά της. Γελάει, κλαίει, συγκινείται και συγκινεί, τραγουδάει, χορεύει με την ηθοποιό να τη συναντά επί σκηνής και να ταυτίζεται μαζί της. Ο τόνος είναι εξομολογητικός, ο πόνος συμπρωταγωνιστεί με τον έρωτα, την αγάπη, την ηδονή. Ενας αγώνας είναι αυτός ο μονόλογος, χωρίς νικητές και ηττημένους. Ενας μονόλογος μιας γυναίκας μόνης.
Κείμενα όπως αυτό, όταν καταφέρουν να συναντήσουν τις κατάλληλες συνθήκες μετατρέπονται σε θεατρική έκπληξη, όπως είχε συμβεί με την «Κατερίνα» του Αύγουστου Κορτώ σε σκηνοθεσία του Γιώργου Νανούρη με τη Λένα Παπαληγούρα (πρόσφατα παίχτηκε ξανά εκτός Αθηνών). Γιατί είναι δύσκολο είδος ο μονόλογος και μάλιστα όταν στην αφετηρία του βρίσκεται μια πραγματική ιστορία, μια σχεδόν αυτοβιογραφία. Κι όσο κι αν το θέατρο είναι πάντα μια ομαδική προσπάθεια, στον μονόλογο ο ηθοποιός βρίσκεται ενώπιος ενωπίω…