Ο πιο στενός σύμμαχος του Ερντογάν

Τον περασμένο μήνα ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στο Κατάρ – τη χώρα που εν μέσω των διεθνών αντιδράσεων για την πολιτική της Αγκυρας έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στον πιο στενό σύμμαχό της. Οι δύο πλευρές υπέγραψαν οκτώ μεγάλες συμφωνίες και λίγο αργότερα ο πρόεδρος Ερντογάν επισκέφθηκε τη νέα τουρκική στρατιωτική βάση στο Κατάρ, που φέρει το όνομα «Χαλίντ μπιν Ουαλίντ», ενός από τους σημαντικότερους στρατηγούς του ισλαμικού κόσμου τον 7ο αιώνα. Στη βάση, την οποία ο τούρκος πρόεδρος αποκάλεσε «σύμβολο αδελφοσύνης, φιλίας και αλληλεγγύης», βρίσκονται 5.000 τούρκοι στρατιώτες εδώ και δύο χρόνια, από τότε δηλαδή που η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και η Αίγυπτος επέβαλαν αποκλεισμό στην κυβέρνηση της Ντόχα. Οι δύο ηγέτες, σύμφωνα με το ανακοινωθέν, συζήτησαν περιφερειακά θέματα όπου Τουρκία και Κατάρ έχουν την ίδια θέση, ενώ τονίστηκε πως οι δύο χώρες έχουν «εξαιρετική συνεργασία» σε ζητήματα όπως ο πόλεμος στη Συρία, τα όσα αφορούν την περιοχή του Κόλπου και ακόμα παραπέρα.

Η στρατιωτική συνεργασία της Τουρκίας με το Κατάρ είναι έντονη τα τελευταία χρόνια. Εχουν κοινά συμφέροντα στην περιοχή – αυτή τη στιγμή τουλάχιστον – και έχουν κοινούς συμμάχους, όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα, μέλη της οποίας βρίσκονται διάσπαρτα σε διάφορες χώρες της περιοχής και έχει τεθεί εκτός νόμου στην Αίγυπτο όπου διεκδικούσε την εξουσία. Σύμφωνα με αραβικές εφημερίδες, πολλοί από τους τζιχαντιστές της Αλ Νούσρα, η οποία έχει δεσμούς με το Κατάρ και συνεργάζεται με την Αγκυρα στο έδαφος της Συρίας, μεταφέρονται τώρα στη Λιβύη ως ετοιμοπόλεμες ομάδες στο πλευρό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας του Αλ Σαράζ, προκειμένου να αποτραπεί η προέλαση των δυνάμεων του αντιπάλου της, στρατηγού Χαφτάρ. Και δεν σταματά εκεί. Η Αίγυπτος καταγγέλλει επανειλημμένα τον τελευταίο καιρό ότι αρκετοί από τους τζιχαντιστές αυτούς στέλνονται στο έδαφός της προκειμένου να συνεργασθούν με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα που προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί και να διεκδικήσει και πάλι την εξουσία. H ιστοσελίδα Nordic Monitor, που ειδικεύεται σε θέματα τρομοκρατίας, αναφέρει πως η ισλαμιστική οργάνωση Αλ Νούσρα, η οποία συνδέεται με την Αλ Κάιντα «λαμβάνει επιμελητειακή, οικονομική και υλική βοήθεια από στελέχη των κυβερνήσεων της Τουρκίας και του Κατάρ». Την κατάσταση στηλίτευσε πριν από λίγες ημέρες και ο πρόεδρος της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, χαρακτηρίζοντας την κυβέρνηση Αλ Σαράζ «όμηρο τρομοκρατικών παραστρατιωτικών οργανώσεων».

Οι πρόσφατες, εξαιρετικά στενές σχέσεις των δύο χωρών ξεκίνησαν την περίοδο της Αραβικής Ανοιξης, καθώς τόσο η Αγκυρα όσο και η Ντόχα αποφάσισαν να στηρίξουν ισλαμιστικές ομάδες σε όλη τη Μέση Ανατολή – η Τουρκία λόγω των ισλαμιστικών ριζών του κυβερνώντος κόμματος, όπως και από την υποστήριξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο και το Κατάρ λόγω δεσμών με στελέχη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας όπως ο Γιουσούφ αλ Καρανταουί, που ζει στην Ντόχα επί δεκαετίες. Γείτονες του Κατάρ όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θεωρούν τους Αδελφούς Μουσουλμάνους τρομοκρατική οργάνωση. Μάλιστα στα μέσα του 2017 οι χώρες αυτές καθώς και άλλα μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου επέβαλαν αποκλεισμό στο Κατάρ με επίσημη δικαιολογία την υποστήριξη που προσφέρει στους ισλαμιστές – παρότι το πεδίο στην περιοχή είναι πολύ πιο περίπλοκο. Η Τουρκία έσπευσε σε βοήθεια του συμμάχου της, στέλνοντας τρόφιμα και στρατεύματα για να εδραιωθεί η συνεργασία. Το διμερές εμπόριο αυξήθηκε 80% πέρυσι και πολλές τουρκικές εταιρείες ανέλαβαν κατασκευαστικά συμβόλαια στο Κατάρ. Εναν χρόνο αργότερα, όταν η Αγκυρα βρέθηκε σε δεινή οικονομική θέση λόγω της αντιπαράθεσής της με την Ουάσιγκτον και η λίρα κατέρρεε, το Κατάρ παρενέβη και έδωσε βοήθεια ύψους 15 δισ. στην Τουρκία, ενώ οι δύο χώρες έκλεισαν και πολλές εμπορικές συμφωνίες.

Από το 2015, οι δύο χώρες έχουν εναρμονίσει σε μεγάλο βαθμό την εξωτερική τους πολιτική σε περιφερειακά θέματα. Στη Συρία το Κατάρ υποστηρίζει την Τζαμπχάτ αλ Νούσρα που έχει διασυνδέσεις με την Αλ Κάιντα, που τώρα εξελίχθηκε σε Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ και πλέον έχει δεσμούς με την Τουρκία. Στο Σουδάν, το Κατάρ υπέγραψε συμφωνία 4 δισ. δολαρίων για να διαχειρισθεί το λιμάνι του νησιού Σουακίν, όπου η Τουρκία σκοπεύει να αποκαταστήσει ένα οθωμανικό κάστρο και να κατασκευάσει λιμάνι για τα πολεμικά της πλοία. Στη Λωρίδα της Γάζας, και οι δύο χώρες παρέχουν χρηματοδότηση και υλική υποστήριξη στη Χαμάς (που έχει δεσμούς με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα). Τον Σεπτέμβριο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε αρκετές τουρκικές οργανώσεις και επιχειρήσεις για τη συνεχιζόμενη υποστήριξη προς τη Χαμάς.

Τον τελευταίο καιρό παρατηρείται μια επαναπροσέγγιση της Σαουδικής Αραβίας με το Κατάρ, γεγονός που φοβίζει την Αγκυρα ότι θα χάσει έναν από τους λίγους συμμάχους της. Εάν λιώσουν αυτοί οι πάγοι, οι συνέπειες θα είναι ζοφερές για την Τουρκία. Γι’ αυτό και πιέζει τις καταστάσεις στη Λιβύη, προσπαθώντας να εξασφαλίσει όσο περισσότερα πλεονεκτήματα μπορεί.