Κρας τεστ {LF}στη ρητορική Μητσοτάκη – Ερντογάν

Ο ένας εμφανίζεται ως θιασώτης του ορθού λόγου. Ο άλλος μιλάει δημόσια σχεδόν πάντα απευθυνόμενος στο θυμικό. Ο μεν χαρακτηρίζεται από  Ελληνες και ξένους αναλυτές μετριοπαθής. Ο δε κατά γενική παραδοχή έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο απρόβλεπτους διεθνώς παίκτες. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εκλαμβάνεται από τους ευρωπαίους συμμάχους του ως πραγματιστής. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει στην ανάγνωση των δυτικών τα περισσότερα από τα στοιχεία που συνθέτουν μια μεγαλομανή προσωπικότητα. Η αντιπαράθεση των πολιτικών χαρακτήρων του έλληνα Πρωθυπουργού και του τούρκου προέδρου έχει αξία γιατί προκαλεί μια απορία: Πώς ένας πολιτικός σαν τον πρώτο μπορεί να χειριστεί αποτελεσματικά κάποιον σαν τον δεύτερο κατά τη διάρκεια μιας κρίσης σαν κι αυτή που βρίσκεται σε εξέλιξη στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;

Η ερώτηση μοιάζει προσωποκεντρική. Στην πραγματικότητα όμως συμπυκνώνει το διαχρονικό ζήτημα της ελληνικής διπλωματίας όταν έρχεται αντιμέτωπη με την τουρκική προκλητικότητα. Μέχρι τώρα αρκετοί από τους συμμετέχοντες στον δημόσιο διάλογο έχουν επικρίνει την ελληνική κυβέρνηση ότι ακολουθεί «πολιτική κατευνασμού» της Τουρκίας.

Το κεντρικό τους επιχείρημα στηρίζεται κυρίως στη ρητορική που επιλέγει η Αθήνα για να απαντήσει στην κλιμακούμενη από την απέναντι πλευρά του Αιγαίου ένταση, και στην αντίστιξή της με εκείνη της Αγκυρας, που χαρακτηρίζεται από ανεβασμένα ντεσιμπέλ, αν όχι εθνικιστικές κορόνες.

«Η μετριοπάθεια» έχει πει ο Χένρι Κίσινγκερ «είναι προσόν μόνο όταν οι άλλοι αντιλαμβάνονται ότι έχεις και άλλες επιλογές». Γι’ αυτό ίσως την Τετάρτη που υποδέχθηκε τον σέρβο πρόεδρο, ο Μητσοτάκης τόνισε στη γειτονική χώρα πως «η ήπια στάση της Ελλάδας δεν μπορεί να παρερμηνεύεται» – υπενθυμίζοντας ότι «η παρανομία δεν γεννά δίκαιο» και διαμηνύοντας πως «το σύνολο της διεθνούς κοινότητας τάσσεται υπέρ της Ελλάδας και απορρίπτει το σύμφωνο Τουρκίας – Λιβύης».

Επειτα ήρθε η απόφαση της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με την οποία – για σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών – η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Οσοι έχουν ασχοληθεί με την εξωτερική πολιτική επισημαίνουν πως το εν λόγω κείμενο έχει ιδιαίτερο βάρος.

Το βράδυ της Τετάρτης, ωστόσο, – όταν είχε ήδη διαφανεί ο τρόπος που η Ενωση θα στηρίξει την Ελλάδα – από κοινοβουλευτικού βήματος ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης ανέφερε ότι οι ευρωπαϊκές δηλώσεις δεν αρκούν πλέον. «Δεν είμαστε πια στη φάση των δηλώσεων, είμαστε στη φάση των κυρώσεων και των πρωτοβουλιών», είπε ο Αλέξης Τσίπρας κριτικάροντας την κυβέρνηση πως δεν κινείται προκειμένου να εξασφαλίσει κυρώσεις από τους Ευρωπαίους και τη διεθνή κοινότητα σε βάρος της Τουρκίας, αντίθετα αρκείται σε δηλώσεις καταδίκης.

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΑ ΧΑΡΤΙΑ. Από το στρατόπεδο της πλειοψηφίας απορρίπτουν τη συριζαϊκή μομφή λέγοντας ότι «βρισκόμαστε σε φάση ενεργητικής διπλωματίας», αλλά και τις επικρίσεις διαφόρων δημοσιολογούντων πως η χώρα εμφανίζεται «ενδοτική». Εμπειρος πολιτικός που έχει κρατήσει τα ηνία του υπουργείου Εξωτερικών στο παρελθόν μάλιστα τονίζει ότι «όλα τα διπλωματικά χαρτιά βρίσκονται πια στα ελληνικά χέρια, εξού κι ο Ερντογάν καταφεύγει στις κορόνες».

Ο τούρκος πρόεδρος, επιμένει η ίδια πηγή – που τον έχει γνωρίσει προσωπικά – «φθάνει σε ρητορικές ακρότητες επειδή πρωτίστως απευθύνεται στο εσωτερικό του ακροατήριο. Και πρέπει με κάποιο τρόπο να δικαιολογήσει και τα φέρετρα που επιστρέφουν στην πατρίδα». «Εμείς» συνεχίζει «από την άλλη δεν απευθυνόμαστε στον Ερντογάν. Απευθυνόμαστε στους συμμάχους, οι οποίοι δεν θέλουν να ακούν υπερβολές».

Στην ανάλυσή του – με την οποία συμφωνούν πολλοί από αυτούς που έχουν καθίσει στην καρέκλα του επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας – «ποτέ δεν υψώνουμε τη φωνή, ποτέ δεν κάνουμε υβριστικές ή προκλητικές δηλώσεις στα εθνικά θέματα. Οι υψηλοί τόνοι έχει παρατηρηθεί ότι δεν αποδίδουν στην εξωτερική πολιτική, ενδείκνυνται μόνο για εσωτερική κατανάλωση». Η τουρκική προκλητικότητα, λοιπόν, ακόμη κι όταν κλιμακώνεται «δεν αντιμετωπίζεται με το να γίνεις σαν τον τούρκο πρόεδρο, αντιμετωπίζεται με την οικοδόμηση συμμαχιών στη διεθνή κοινότητα».

Για τους γνώστες, επομένως, των διπλωματικών στη ΝΔ οι αντίπαλοί τους από τον ΣΥΡΙΖΑ κακώς τους κατηγορούν πως ακολουθούν πολιτική κατευνασμού. «Η σκληρότερη εξωτερική πολιτική στα ελληνικά χρονικά έχει ασκηθεί χωρίς ρητορικές εξάρσεις», σημειώνει ένας από αυτούς.

ΟΠΩΣ ΣΤΟ ΒΟΥΚΟΥΡΕΣΤΙ. Οι νεοδημοκράτες θεωρούν ως ενδεικτικότερο παράδειγμα του είδους τη στάση της κυβέρνησης Καραμανλή του νεότερου στο Βουκουρέστι, στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ όπου τέθηκε το βέτο στην ένταξη των Σκοπίων τότε. Για τους κεντροαριστερούς πάλι, το χαρακτηριστικότερο δείγμα είναι η στρατηγική του Κώστα Σημίτη στα ελληνοτουρκικά που κορυφώθηκε στο Ελσίνκι. Αναφέρονται στην απόφαση της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ το 1999, επειδή έθεσε – όπως υπογραμμίζουν – τις βάσεις για τον εξευρωπαϊσμό των σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας.

Οι κυνικότεροι από τους μυημένους στα της διεθνούς σκακιέρας, πάντως, διατείνονται ότι «η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης δεν θα υλοποιηθεί ποτέ» εξαιτίας της πολιτικής κατάστασης στο εσωτερικό του δεύτερου συμβαλλόμενου μέρους. Οπότε, διερωτώνται, ποιος ο λόγος για αχρείαστες και αναποτελεσματικές λεκτικές ακρότητες από την ελληνική πλευρά στην παρούσα κρίση; Εξάλλου, οι πατριωτικές κραυγές αντιλαλούν ευχάριστα μόνο μέσα στους τοίχους των καφενείων.