Μια πολιτική εξέτασις συνειδήσεως{CR} Πταίουν λοιπόν μόνον οι βασιλείς;

Κατά τη διάρκεια της εφετεινής χρονιάς, ξεσηκώθηκε κατά των Βασιλέων ένα κύμα επιθέσεων, όμοιο του οποίου είχε πολύν καιρό να ιδή η χώρα μας. Πάθη και πολιτικές δυσαρέσκειες των τελευταίων ετών ευρήκαν ξαφνικά διέξοδο και, ξεσπώντας, υπερπήδησαν τα όρια της πολιτικής κριτικής, διά να εισέλθουν εις τον χώρον της ανοιχτής προσωπικής επιθέσεως. Ελάχιστος χρόνος εχρειάσθη διά να μεταδοθή η δυσφορία αυτή εις την Κοινή Γνώμη· κι είναι τούτο ένα φαινόμενο χαρακτηριστικό κι επικίνδυνο δι’ έναν τόπο με την πρόσφατη πολιτικήν ιστορία της Ελλάδος και με την γνωστήν αστάθεια των πολιτειακών της θεσμών.

Δεν πρέπει ωστόσο να ξεχνούμε πως η αντίδρασις ευρίσκεται σε στενή συνάρτηση με την πρόκληση. Οσον εντονώτερη εμφανίζεται η δεύτερη, όσο δηλαδή πιέζεται το ελατήριο, τόσο το βλέπομε βιαιότερα να εκτινάζεται. Οι αιτιάσεις που επιρρίπτονται σήμερα κατά της Αυλής είναι πια πολύ γνωστές διά να εισέλθη κανείς εις τις λεπτομέρειές τους: Ενας γάμος, ο οποίος εχρωματίσθη κυρίως από διαπραγματεύσεις οικονομικής φύσεως μεταξύ Βασιλικής Οικογένειας και Ελληνικού Δημοσίου· μία σειρά από επιδεικτικές αγορές θαλαμηγών και… θερινών ανακτόρων, σε στιγμές κατά τις οποίες η Ελλάς πρέπει με κάθε δυνατή θυσία να «σφίξη την ζώνη» της· πολιτικές προτιμήσεις απροκαλύπτως προβεβλημένες, καθώς και άκαιρες, μολονότι ιδιωτικές, πολιτικές δηλώσεις ή «κουβέντες» της Βασιλίσσης δι’ εθνικά θέματα πολύ ευαίσθητα. Και ακόμη, μία Βασιλική Χορηγία της οποίας η αύξησις, ερχομένη αμέσως μετά την επιβολή βαρυτάτων φορολογιών, ανεστάτωσε πράγματι την Κοινή Γνώμη σύσσωμη, είτε συμπαθούσα ήταν αυτή, είτε αδιάφορη, προς το μέρος των Ανακτόρων.

Ιδού λοιπόν ο λυπηρός απολογισμός των προσαπτομένων εις τους Βασιλείς σφαλμάτων τακτικής, σφαλμάτων ελιγμών, και, ακόμη, σφαλμάτων συμπεριφοράς προς τον Λαόν τους.

Από πού αρχίζει το κακό

Μα και αν ακόμη δεχθούμε πως ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΙΤΙΑΣΕΙΣ είναι βάσιμες – ποιος φταίει;

Καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσωμεν εδώ τις πεποιθήσεις μας:

Είτε θα θεωρήσωμε τους Βασιλείς υπευθύνους, οπότε τα σφάλματά τους πρέπει να επισύρουν τις ανάλογες ηθικές κυρώσεις, είτε θα τους δεχθούμε ανευθύνους – ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΕΙΝΑΙ – και τότε πρέπει αλλού να αναζητήσωμεν την ρίζα του κακού.

Το πρόβλημα της πατρίδος μας είναι εκείνο που παρατηρείται εις τα κράτη τα πολιτικώς, κοινωνικώς και οικονομικώς υπανάπτυκτα: Οτι, δηλαδή, ΤΑ ΠΑΝΤΑ απορρέουν από την πολιτικήν εξουσία της στιγμής, από την Κυβέρνηση.

Σε χώρες, όπου αφ’ ενός μεν λειτουργεί πραγματικά η Δημοκρατία, αφ’ ετέρου δε η μακρά εξέλιξις των Δημοσίων Πραγμάτων ωδήγησεν εις την δημιουργία σταθερού κρατικού μηχανισμού με ΠΑΓΙΕΣ ΑΡΧΕΣ λειτουργίας, μία κακή ή μία ανεπαρκής κυβέρνησις αποτελεί ένα απλό παροδικό φαινόμενο. Η Δημοκρατία προστατεύει τον εαυτό της με τον διαρκή έλεγχο και τις κυρώσεις, αφήνει δε εις τις Κυβερνήσεις περιθώρια τέτοια, ώστε ενώ ενδέχεται να διαπράξουν σφάλματα και παραλείψεις, δεν δύνανται ν’ αλλοιώσουν ή να επηρεάσουν τις βασικές αρχές του Πολιτεύματος. Αλλ’ εις την υπανάπτυκτη Ελλάδα, η κάθε Κυβέρνησις ημπορεί να θέτη την σφραγίδα της ακόμη και εις τον τρόπο λειτουργίας του Πολιτεύματος! Κατά κύριον λόγον λοιπόν οι ευθύνες βαρύνουν την Κυβέρνηση και για κάθε εκδήλωση σχετική με την «ανεύθυνη» Αυλή – είτε πρόκειται διά παροχή πριγκηπικών προικών, ανέγερσιν ανακτόρων και αγοράν θαλαμηγών, είτε αφορά την υπέρογκη αύξηση της Βασιλικής Χορηγίας.

Και διά να έλθωμεν εις το θέμα της Χορηγίας, οι Βασιλείς εζήτησαν πράγματι την αύξησιν αυτήν, την ξένην προς τις δυνατότητες και το ψυχολογικό κλίμα ενός τόπου φτωχού και ανοργανώτου: ενός τόπου που ματαίως προσπαθεί (ενώ πλήττεται με φορολογίες ακατάστατες και άδικες!) να ορθοποδήση, διά να μη χαντακωθεί από την είσοδόν του εις τον ευρύτερον οικονομικόν χώρο της Ευρώπης.

Λοιπόν; Οι Βασιλείς απλώς ζητούν, ΔΕΝ ΔΥΝΑΝΤΑΙ να απαιτήσουν! Η Κυβέρνησις είναι εκείνη η οποία, εγκρίνουσα, φέρει ακεραία την ευθύνη.

Ημπορεί άλλωστε οι Βασιλείς να ζητούν επ’ άπειρον και παροχές και προνόμια απαράδεκτα. Αλλά τι μ’ αυτό; «Δεν θα ήσαν εκείνοι λύκοι, αν οι άλλοι δεν ήσαν πρόβατα», λέει ο Σαίξπηρ – και εις την παρούσα περίπτωση, τον λόγον ώφειλε να έχη η πολιτική εξουσία. Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΙΣ. Εις τον κ. Θεοτόκην ή τον κ. Καραμανλή και το Υπουργικό Συμβούλιο εναπόκειται η απάντησις.

Αν, λόγου χάριν, ένας υπάλληλος υπουργείου εισηγηθή την εφαρμογή κάποιου εσφαλμένου μέτρου, ποίος κρίνεται τελικά υπεύθυνος διά την εφαρμογήν του, αν όχι ο ίδιος Υπουργός; Κατά την ίδια λογική, οι Βασιλείς μας είναι απλοί υπηρέται της Πολιτείας. Ημπορούμε βέβαια να τους ψέξωμε διά τις επιθυμίες και διά τις διαθέσεις που έχουν – αν τις έχουν. Αλλά διά τις πράξεις τους, άλλοι πρέπει να λογοδοτήσουν! Ματαίως λοιπόν ζητούμε από πρόσωπα Ανεύθυνα κατανόηση και μέριμνα διά τα Κοινά, ενόσω η πραγματικά ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ δεν εκτελεί το καθήκον της. Το διατί δεν το εκτελεί, είναι άλλη ιστορία…

Ακαθοδήγητοι Ανεύθυνοι;

Και πέραν όμως των περιπτώσεων αυτών, τα διαρκώς επαναλαμβανόμενα σφάλματα τακτικής των Βασιλέων έδωσαν λαβήν εις πικρές πολιτικές παρεξηγήσεις, δικαιολογημένες. Τα λάθη είναι βεβαίως ανθρώπινα και τυχαίνει ένας Βασιλεύς ή μια Βασίλισσα να κάμουν σκέψεις ή να νοιώσουν προτιμήσεις αταίριαστες προς τον ρόλο του Στέμματος. Το πράγμα δεν θα είχε σημασίαν, εάν οι εσφαλμένες αντιλήψεις και οι έντονες προτιμήσεις παρέμεναν ιδιωτική υπόθεσις και δεν ήρχοντο στο φως – όπερ δυστυχώς συμβαίνει!

Δι’ αυτό και από μακρού χρόνου κατέστη αφορήτως αισθητή η απουσία, από τα Ανάκτορα, ενός Συμβούλου αξίου, ικανού να παρακολουθή και να μην επηρεάζεται, να συμβουλεύη δίχως να πολιτικολογή, να δρα ευεργετικά χωρίς ο ίδιος να μετέχη· προσόντα σπάνια αλλ’ απαραίτητο διά ένα τέτοιο αξίωμα. Και αν ακόμη αντετάσσετο απροθυμία των Ανακτόρων εις την αποδοχή ενός Πολιτικού Συμβούλου, η Κυβέρνησις έπρεπε να τον ΕΠΙΒΑΛΗ.

Δεν νοείται το να εγκαταλείπωνται οι Ανεύθυνοι άνευ καθοδηγήσεως. Διότι, αν η σημερινή κατάστασις πραγμάτων ωφελεί βραχυπροθέσμως το ένα αντί του άλλου πολιτικού κόμματος, αυτό (μολονότι θεμελιώδες) έχει λιγώτερη σημασίαν από την διαπίστωσιν επί της οποίας όλοι ανεξαιρέτως, φίλοι, πολέμιοι και αδιάφοροι, συμπίπτουν. Οτι φθείρεται σιγά-σιγά το Πολίτευμα και ο Τόπος ολόκληρος.