«Νόμος και Τάξη» {LF}κατά κράτους δικαίου

Η κυβέρνηση έχει αναγάγει το δόγμα «Νόμος και Τάξη» σε αιχμή της στα ζητήματα ασφαλείας. Η πολιτική αυτή αποτελεί εφεύρημα της ρεπουμπλικανικής παράταξης των ΗΠΑ. Χρησιμοποιήθηκε από τον Nixon στις εκλογές του 1968 και απογειώθηκε κατά τη θητεία του Reagan τη δεκαετία του ’80. Κατέτεινε όχι μόνο στον αυξημένο έλεγχο της εγκληματικότητας μέσα από την αστυνόμευση, που ούτως ή άλλως ήταν βασικό καθήκον της αστυνομίας, αλλά ιδίως της εξαφάνισης από τον δημόσιο χώρο όλων των εστιών διαφορετικότητας από αυτό που απηχούσε την αισθητική ή μέση αντίληψη των συντηρητικών πολιτών.

Κινήματα πολιτικής διαμαρτυρίας όπως το φεμινιστικό ή αντιπολεμικό, ομάδες καλλιτεχνών, νεαροί αμφισβητίες, επαίτες και τοξικομανείς βρέθηκαν στον στόχο του. Αποτέλεσμα ήταν η δέσμευση κονδυλίων για προμήθεια νέων αστυνομικών τεχνολογιών επιτήρησης, η πρόσληψη αστυνομικού προσωπικού με ταυτόχρονη μείωση των δαπανών για την υγεία και την κοινωνική πρόνοια, η επέκταση της ιδιωτικής ασφάλειας, η εκτόξευση του πληθυσμού των κρατουμένων για μικρής απαξίας εγκλήματα, η ανισότητα και ο ρατσισμός κατά την εκτέλεση ποινών.

Το δόγμα «Νόμος και Τάξη» στράφηκε έτσι κατά του φιλελεύθερου πνεύματος που επέτρεπε την – εντός του δημοκρατικού πλαισίου ισότητας – έκφραση των προσωπικών επιλογών και έγινε βασικό εργαλείο του νεοσυντηρητισμού.

Υπάρχει τέτοια στροφή προς την υιοθέτηση αυτού του μοντέλου στη χώρα μας;

Σε συμβολικό και πρακτικό επίπεδο υπάρχουν κάποιες ενδείξεις.

Πρώτον, η καθημερινή εμφάνιση εκπροσώπων της αστυνομίας σε όλους τους τηλεοπτικούς σταθμούς, ενώ δεν υπάρχει αντίστοιχη εμφάνιση εκπροσώπων άλλων κρατικών κατασταλτικών υπηρεσιών, όπως λ.χ. εκπροσώπων των ελεγκτών δημόσιας διοίκησης, της επιθεώρησης εργασίας ή των ερευνών οικονομικού εγκλήματος.

Δεύτερον, κάποιες ατυχείς αστυνομικές επιχειρησιακές επιλογές. Λ.χ., η εισβολή της αστυνομίας στην ΑΣΟΕΕ, όχι για το προφανώς αυτονόητο, να καθαρίσει τους χώρους από τα υλικά που μπορεί να χρησιμοποιηθούν εγκληματικά, αλλά για να καταστείλει τη διαμαρτυρία των φοιτητών που έσπασαν το λουκέτο στην πόρτα και εισήλθαν στο πανεπιστήμιο. Να θυμίσουμε ότι πριν από λίγες ημέρες ομάδα φοιτητών στη Λιλ της Γαλλίας εισέβαλε στον πανεπιστημιακό χώρο όπου παρουσιαζόταν από τον πρώην πρόεδρο Ολάντ το βιβλίο του, διέκοψε την εκδήλωση και έσκισε τα βιβλία. Αν και προφανώς αντιδημοκρατική η διαμαρτυρία, δεν κατεστάλη από την αστυνομία και η υπουργός Παιδείας περιορίστηκε σε τυπική ανακοίνωση για τη φοιτητική εκτροπή. Παρόμοια ατυχή αστυνομική επιλογή (και επικίνδυνη) είχαμε σε χώρο μαζικής διασκέδασης στο Γκάζι, όπου, σύμφωνα με δημοσιεύματα, περίπου τριακόσια άτομα βρέθηκαν γονατισμένα με τα χέρια στο κεφάλι και υπέστησαν έλεγχο για κατοχή ναρκωτικών, με αποτέλεσμα να συλληφθούν τελικά δέκα. Τι θα γινόταν αν ανάμεσά τους βρισκόταν π.χ. ένας οπλισμένος φυγόδικος;

Τρίτον, η προβολή της αστυνομικής ισχύος γίνεται σε μια εποχή που οι δείκτες εγκληματικότητας δεν αυξάνονται.

Ολα αυτά δίδουν την αίσθηση μιας επιχείρησης αστυνομικοποίησης της καθημερινότητας που απάδει από το φιλελεύθερο μοντέλο υπαγωγής των αστυνομικών λειτουργιών στον δημοκρατικό έλεγχο. Μάλιστα, αν συνεχιστούν τέτοιες πρακτικές, υπάρχει ο κίνδυνος μεσοπρόθεσμα να ανατραπεί η κατάκτηση της δημοκρατικής παράταξης που μετέτρεψε ουσιαστικά το υπουργείο Δημόσιας Τάξης σε υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και ανέδειξε τον ρόλο του αστυνομικού, που μοχθεί υποαμειβόμενος και κινδυνεύοντας, ως συμπαραστάτη του πολίτη και όχι φόβητρό του.

Οφείλουμε, λοιπόν, να μην ξεχνάμε ότι ο ρόλος του κράτους δικαίου είναι να εμπεδώνει την ισόρροπη λειτουργία των τριών εξουσιών και να μην επιτρέπει αυτονομήσεις από τον δημοκρατικό έλεγχο κάποιων τμημάτων της εκτελεστικής εξουσίας. Γι’ αυτό και το δόγμα «Νόμος και Τάξη» θεωρείται εχθρός του κράτους δικαίου, καθώς και της δημοκρατικής επιβολής του νόμου όπου υπάρχουν εστίες εγκληματικότητας. Η κυβέρνηση πρέπει να ξανασκεφθεί πού επενδύει.

Ο Μαρίνος Σκανδάμης είναι δικηγόρος, πρ. γενικός γραμματέας υπουργείου Δικαιοσύνης και στέλεχος του ΚΙΝΑΛ