Θαμπό εύρημα

Ενα έργο για το τέλος, τον θάνατο, το μοιραίο, από το οποίο ουδείς μπορεί να ξεφύγει. Ενα έργο για το πόσο έτοιμοι είμαστε να το διαχειριστούμε, είτε ως άμεσοι είτε ως έμμεσοι «πελάτες» του. Αναμονή ή βιασύνη; Φόβος, αγωνία ή προσμονή; Πώς στέκεται ο άνθρωπος απέναντι στο μοιραίο, ο ίδιος, οι δικοί του; Ενα έργο για τα γηρατειά και για την ανημποριά που φέρνουν μαζί τους…

Το γνώριμο σε όλους θέμα επανέρχεται στη σκηνή, αυτή τη φορά μέσα από το έργο «Ενας αληθινός καουμπόι» και τη γραφή της Μαρίλια Σάμπερ Τόρες (Marilia Samper Torres, 1974). Γεννημένη στη Βραζιλία και μεγαλωμένη στην Ισπανία, με σπουδές θεάτρου – υποκριτική και σκηνοθεσία -, η 45χρονη δημιουργός ανήκει στο σύγχρονο ενεργητικό της πατρίδας της. Και τα έργα της έχουν ήδη αρχίσει να παίζονται σε ευρωπαϊκές σκηνές εκτός Ισπανίας.

Η υπόθεση του «Αληθινού καουμπόι» φέρνει στη σκηνή έναν ηλικιωμένο πατέρα που επιστρέφει στο σπίτι μετά την κηδεία της γυναίκας του. Η σχέση με τον εαυτό του, τον θάνατο και την κόρη του, που καλείται τώρα να σταθεί περισσότερο κοντά του, μοιάζουν να είναι τα συστατικά στοιχεία του έργου που εξελίσσεται μέσα στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού. Εκεί θα τον «επισκεφτεί» και ο Τζον Γουέιν, ο ηθοποιός που ο πατέρας θαυμάζει, για να τον οδηγήσει στην άλλη μεριά του ποταμού. Μια εναλλακτική μορφή του Διαβόλου που διαθέτει την ελαφράδα του χολιγουντιανού σταρ.

Το θεατρικό της Τόρες βασίζεται σε αυτό το εύρημα, το οποίο και καλείται να διαχειριστεί η σκηνοθεσία της παράστασης, παράλληλα με την «άφιξη» της Μέριλιν Μονρόε στη σκηνή – άλλη μια φαντασίωση του πατέρα, την οποία υλοποιεί η κόρη. Ωστόσο καμία από τις δύο μυθικές μορφές της μεγάλης οθόνης δεν αρκεί για να δώσει το φιλί της ζωής στο έργο. Τόσοι και τόσοι έχουν μιλήσει για το ίδιο θέμα.

Το άχρωμο σχεδόν σκηνικό στο Μικρό Χορν, σαν μια παραπομπή στο τοπίο του θανάτου, τοποθετεί τους ήρωες στον χώρο τους: μια-δυο πολυθρόνες, ένα τραπέζι με καρέκλες και πίσω από τους διαφανείς τοίχους, αριστερά και δεξιά, η κουζίνα και το υπνοδωμάτιο. Μέσα σε όλη αυτή την ησυχία ο ήχος από την τηλεόραση, δυνατός, σχεδόν εκνευριστικός, δεσπόζει. Ο πατέρας με το τηλεκοντρόλ στο χέρι μοιάζει να είναι πλήρως απορροφημένος.

Η Ελενα Γκασούκα, έχοντας ένα αδύναμο υλικό στα χέρια της, δεν κατάφερε να το αναδείξει, ούτε καν να το υποστηρίξει. Αντιθέτως άφησε να διαφανεί η θαμπάδα του, η οποία σχεδόν υπογραμμίστηκε από την έλλειψη επικοινωνίας πατέρα – κόρης και κατ’ επέκταση πατέρα – Μέριλιν Μονρόε. Οσο ο Γιάννης Φέρτης ενσωμάτωσε τον ήρωά του, από την πρώτη κιόλας στιγμή, όταν παρακολουθεί, απορροφημένος και μαζί αφηρημένος, τηλεόραση, τόσο η Ιωάννα Μαυρέα έμοιαζε να παίζει μόνη της, σε έναν διαφορετικό ρυθμό. Κι αν ο στόχος ήταν να αναδυθούν οι δύο χρόνοι – της ζωής και του θανάτου -, δεν επετεύχθη. Στις σκηνές με την κόρη του ο Φέρτης ήταν μόνος του.

Ευτυχώς διασώθηκε η σχέση πατέρα – Τζον Γουέιν, με τον Βασίλη Μαυρογεωργίου να δίνει μια δική του χροιά στον σταρ των γουέστερν και να συνδέεται με τη σκηνική προσωπικότητα του Φέρτη.

Η σκηνοθέτρια δεν κατάφερε να φωτίσει τις όποιες λεπτές αποχρώσεις, που διέσωσαν με τις ερμηνείες τους ο έμπειρος Φέρτης και ο ανάλαφρος Μαυρογεωργίου.

Ομάδες «προσωπικής» σφραγίδας

Η θεατρική παράδοση ήθελε το θέατρο να το φτιάχνουν (και) οι παρέες, που σιγά σιγά γίνονταν ομάδες. Από τη Σκηνή και το Ελεύθερο Θέατρο – Ελεύθερη Σκηνή ως τα μεταγενέστερα, που γύρω από έναν σκηνοθέτη (στο πρότυπο του Κουν και του Θεάτρου Τέχνης) συνήθως στηνόταν μια θεατρική ομάδα. Είτε ήταν ο Ευαγγελάτος στο Αμφι-Θέατρο, η Νέα Σκηνή του Βογιατζή, μετά ο Χουβαρδάς στο Αμόρε, είτε ήταν ο Μιχαηλίδης στο Ανοιχτό, ο Μπαντής με τον Καταλειφό και τη Ράνια Οικονομίδου στο Εμπρός, ο Μαρμαρινός με τη Μουτούση της ομάδας «Διπλούς Ερως» αλλά και του Νέου Κόσμου με τον Θεοδωρόπουλο, το Αττις του Τερζόπουλου ως το Επι Κολωνώ της Ελένης Σκότη που συνεχίζουν.

Μεσολάβησαν πολλά, οικονομικά και όχι μόνο, και σιγά σιγά μπλέχτηκαν μεταξύ τους οι καλλιτέχνες. Νέες παρέες δεν γεννήθηκαν τον 21ο αιώνα στην εγχώρια θεατρική παραγωγή. Σπάνια οι νεανικές ομάδες που ξεφυτρώνουν με ενθουσιασμό αλλά χωρίς σαφή προσανατολισμό έχουν διάρκεια. Και όσες αξίζουν δεν αντέχουν.

Αντ’ αυτών, σήμερα, λίγα είναι τα θέατρα που λειτουργούν με την προσωπική σφραγίδα ενός

καλλιτέχνη, συνήθως σκηνοθέτη. Με πρώτο το Πορεία του Δημήτρη Τάρλοου, που έχει χαράξει τον δικό του δρόμο δημιουργώντας μια οργανωμένη θεατρική κυψέλη, λίγοι καταφέρνουν να στήσουν τον δικό τους μικρόκοσμο. Ο Δημήτρης Λάλος στο Tempus Verum – Εν Αθήναις (φωτογραφία) και ο Μάνος Καρατζογιάννης στον Σταθμό ανήκουν στους εκλεκτούς που μέσα στην κρίση και στο θολό, χαώδες θεατρικό τοπίο βρήκαν στέγη για τη δική τους φωνή.

Ο Δημήτρης Λάλος, ηθοποιός και σκηνοθέτης, παιδί του Επί Κολωνώ, ανήσυχος καλλιτέχνης, δημιούργησε στο Tempus Verum τις κατάλληλες συνθήκες για να στεγάσει παραστάσεις που έχουν κάτι να πουν, ενώ παράλληλα μέσα από μαθήματα και σεμινάρια προτείνει ένα ουσιαστικό θέατρο.

Στον Σταθμό ο Μάνος Καρατζογιάννης πέτυχε μέσα σε μια τριετία να φτιάξει ένα μεγάλο-μικρό θέατρο με δικές του παραγωγές αλλά και με συμπαραγωγές, θέλοντας να στηρίξει το νεοελληνικό έργο, ενώ ενέταξε στο πρόγραμμα και ποικίλες εκδηλώσεις.

Ισως τελικά το μέλλον του θεάτρου να περνά μέσα από δοκιμασμένες συνταγές του παρελθόντος, με ομάδες «προσωπικής» σφραγίδας και ταυτότητας.