Κορίτσια μιας κάποιας ηλικίας

Σαν τρία μονόπρακτα, οι τρεις πράξεις του «TopGirls» συνθέτουν ένα έργο που εξελίσσεται σε τρεις τελείως διαφορετικούς χώρους, εκ των οποίων ο πρώτος δεν κινείται μέσα στην πραγματικότητα, καθώς ενώνει ηρωίδες που έζησαν σε διαφορετικούς αιώνες. Επτά γυναίκες εναλλάσσονται στους ρόλους του έργου που θίγει με έναν πρωτότυπο τρόπο το διαχρονικό γυναικείο ζήτημα. Γραμμένο στα χρόνια του θατσερισμού, αποτελεί ένα σχόλιο και μαζί μια κριτική πάνω στη χειραφέτηση της γυναίκας και στο τίμημα που η ίδια καλείται να πληρώσει.

H βρετανίδα συγγραφέας Kάριλ Τσέρτσιλ (Caryl Churchill, 1938) έγραψε το βραβευμένο «Top Girls» το 1982 και την ίδια χρονιά ανέβηκε στο RoyalCourt Theatre του Λονδίνου. Εναν χρόνο αργότερα παίχτηκε, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, από το Εθνικό Θέατρο και μαζί στις σκηνές του κόσμου.

Κεντρικό πρόσωπο είναι μια δυναμική γυναίκα καριέρας, η μόνη που διασχίζει και τις τρεις πράξεις του έργου ως το ίδιο πρόσωπο. Η Μαρλέν έχει όλα τα χαρακτηριστικά μια «σιδηράς κυρίας»: Φιλόδοξη και σκληρά εργαζόμενη, μοιάζει να έχει απολέσει ευαισθησίες και συναισθήματα. Προσπαθεί να επιβιώσει και να επιβληθεί στον ανδρικό κόσμο.

Αν και καθαρά ρεαλιστικό, το έργο ξεκινά με μια σουρεαλιστική σκηνή, που θέλει τη Μαρλέν να καλεί σε δείπνο πέντε ιστορικές γυναίκες. Κάθε μία έχει να καταθέσει πτυχές για το ζήτημα της γυναικείας καταπίεσης και χειραφέτησης μέσα από προσωπικές εμπειρίες. Στη συνέχεια η πλοκή μεταφέρεται στο τώρα και τον εργασιακό χώρο της ηρωίδας: Είναι ένα γραφείο ευρέσεως εργασίας όπου και πάλι η θεματολογία σχολιάζει το γυναικείο ζήτημα ενώ παράλληλα συστήνει στο κοινό το οικογενειακό περιβάλλον της Μαρλίν στην επαρχία, από όπου έφυγε για να κάνει καριέρα…

Το έργο ολοκληρώνεται με την επιστροφή της ηρωίδας στο πατρικό της για να συναντήσει την αδελφή της, μια μικροαστή που δεν ξέφυγε ποτέ από τα όρια του φύλου της, και την ανιψιά της.

Το ενδιαφέρον στην προβληματική του «Top Girls» είναι ότι αφήνει πολλά ανοιχτά παράθυρα για σκέψη, χωρίς να δίνει λύσεις ή να παίρνει θέση η συγγραφέας – και αυτό επιβεβαιώνεται στο τέλος. Αλλωστε τα θέματα παραμένουν και σήμερα ανοιχτά, σαράντα χρόνια αφότου γράφτηκε το έργο, παρά την πρόοδο που έχει μεσολαβήσει.

Από το κείμενο δεν λείπει ούτε το χιούμορ ούτε η ειρωνεία, την οποία ενσωμάτωσε στην παράστασή του ο Θωμάς Μοσχόπουλος που διαχειρίστηκε με σαφήνεια το θέμα. Ο σκηνοθέτης ακολούθησε τη ροή του έργου και έριξε το μεγαλύτερο βάρος στη διανομή, εξαιρετικά βασική προϋπόθεση για να ανέβει το «Top Girls» – και σε μεγάλο βαθμό την πέτυχε. Ωστόσο η σκηνοθεσία στερείται φαντασίας (και σκηνογραφίας), θέτοντας σε πολύ αυστηρό κλοιό το πλαίσιο της πλοκής. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να τονιστεί η «ηλικία» του έργου.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Η Αλεξία Καλτσίκη-Μαρλέν μεταφέρει στη σκηνή τον ψυχισμό της ηρωίδας της, διατηρώντας, όπου ο ρόλος το απαιτεί, ένα βλέμμα αμφιβολίας.

Η Μαρία Καβογιάννη, ως εξερευνήτρια Ιζαμπέλα Μπερντ και αδελφή της Μαρλέν, Τζόις, προσθέτει στην παράσταση στοιχεία από τον αυθορμητισμό και το πηγαίο του ταλέντου της.

Η Βίκυ Βολιώτη σκιαγραφεί την Πάπισσα Ιωάννα, την οποία και ερμηνεύει, χρωματίζοντας με πινελιές χιούμορ την ιστορική αυτή μορφή.

Η Αλεξάνδρα Αϊδίνη (παίζει τη Γιαπωνέζα Λαίδη Νίτζο) παραμένει εγκλωβισμένη σε μια ερμηνεία που δεν την βοηθάει να εξελιχθεί.

Πόσο κάνει το θέατρο;

Συνηθίζουμε να λέμε ότι το θέατρο στην Ελλάδα είναι φτηνό. Και πράγματι η τιμή στο εισιτήριο θα μπορούσε να επιβεβαιώσει του λόγου το αληθές. Κατά μέσο όρο κοστίζει κάτω από 20 ευρώ, καθώς η τιμή του κινείται από 12 ως 25 ευρώ ανάλογα με την παράσταση και τον χώρο. Οι παραγωγές στα μεγάλα κεντρικά θέατρα έχουν άλλη τιμή από τις περιφερειακές δουλειές στους εναλλακτικούς χώρους, όπως και ο πολυπρόσωπος θίασος από τον μονόλογο….

Την τελευταία δεκαετία, τη δεκαετία της κρίσης, το θέατρο μπήκε στην ζωή του Ελληνα σε πιο σταθερή βάση και λόγω της τιμολογιακής πολιτικής που αναπτύχθηκε. Προσφορές μέσα από εφημερίδες, οικογενειακά πακέτα, ημέρες χαμηλής τιμής εισιτηρίων, δύο σε ένα, ομαδική μεταφορά με πούλμαν και τιμή-πακέτο με την παράσταση…

Πρόσφατα κάποιες σκηνές, μεταξύ των οποίων το Εθνικό, το Θέατρο Τέχνης πρόσφεραν εισιτήρια σε εξαιρετικά χαμηλή τιμή (7 ευρώ). Κάποια στιγμή μάλιστα, πριν από τρία-τέσσερα χρόνια, το Θέατρο Τέχνης προπωλούσε με 3, ναι, 3 ευρώ, και όπως ήταν φυσικό οι ουρές έξω από τη Φρυνίχου ήταν ατελείωτες…

Το «τζάμπα», όσο δελεαστικό, ακόμα και προκλητικό κι αν είναι, πιστεύω ότι κινδυνεύει να ευτελίσει τη σχέση θεατή και θεάματος, κοινού και ηθοποιού. Προφανώς και δεν είναι μόνο το κόστος που κάνει μια παράσταση σεβαστή. Αλλά επηρεάζει. Οπως επηρεάζουν η ποιότητα της παραγωγής και οι ίδιες οι συνθήκες: ξεκινώντας από την πρόσβαση και τον χώρο στάθμευσης ως τα καθίσματα, την καθαριότητα, τις τουαλέτες, το μπαρ.

Με την υιοθέτηση της τρέχουσας πολιτικής στις επιχορηγήσεις, όπου το κράτος επιχορηγεί παραστάσεις και όχι τη συνολική πρόταση ενός θεάτρου, δηλαδή δίνει λίγα σε πολλούς και όχι περισσότερα σε λιγότερους, δεν είναι εφικτό να «περισσέψουν» χρήματα για να βελτιωθούν οι συνθήκες, στα μικρά κυρίως θέατρα. Συχνά αυτό αποτυπώνεται στο υποτυπώδες σκηνικό, στα φτηνά κοστούμια και φυσικά στις παραγωγές έργων με ολιγομελείς θιάσους.

Πόσο κάνει το θέατρο; Το θέατρο στην Ελλάδα δεν είναι ακριβό. Κι αυτό αποδεικνύεται από τον πολλαπλασιασμό των θεάτρων και των σκηνών, που συνεχίζουν να ξεπετάγονται σε κάθε γωνιά της πόλης. Το θέατρο στην Ελλάδα κινδυνεύει να φτηνύνει από την προχειρότητα, την ποσότητα και την ευκολία. Κι αν προς το παρόν την ισορροπία κρατά το υψηλό επίπεδο του καλλιτεχνικού υλικού, γιατι έχουμε εξαιρετικούς ηθοποιούς και σκηνοθέτες, ο κίνδυνος παραμονεύει.