Οι νέοι πληρώνουν τις αποτυχίες {LF}του εκπαιδευτικού συστήματος

Η μαζική αποτυχία στις Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι ένας έμμεσος τρόπος αξιολόγησης του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Η μεγάλη έκταση αποστήθισης κειμένων αλλά και η δυσκολία κατανόησης μαθηματικών εννοιών αποτελούν προβλήματα που αρχίζουν από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση αλλά και τα φροντιστήρια είναι κυρίως προσανατολισμένα προς την προετοιμασία για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις με στόχο τη γρήγορη απομνημόνευση πληροφοριών μέχρι τις εισαγωγικές εξετάσεις. Κανένας δεν νοιάζεται για το αν έχει αφομοιωθεί κάτι από αυτές τις πληροφορίες.

Περαιτέρω, πολλοί από τους καθηγητές, χρησιμοποιώντας εκπαιδευτικές μεθόδους των περασμένων δεκαετιών, συχνά δεν καταφέρνουν να αγγίξουν τους μαθητές που πλέον ζουν στην εποχή όπου κυριαρχεί η χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του Διαδικτύου. Η πλειοψηφία των εκπαιδευτικών δεν έχει καταφέρει να παρακολουθήσει την επανάσταση που είναι σε εξέλιξη σήμερα παγκοσμίως στις νέες τεχνολογίες και τα νέα εκπαιδευτικά δεδομένα που επαναπροσδιορίζουν το σχολικό περιβάλλον. Δυστυχώς, οι εκπαιδευτικοί αδιαφορούν γιατί γνωρίζουν ότι κανένας δεν θα τους αξιολογήσει για να διαπιστώσει τις ελλείψεις τους. Αν μια ανεξάρτητη Αρχή επισκεφτεί μια μέρα, χωρίς προειδοποίηση, το ελληνικό σχολείο για να αξιολογήσει τις αφομοιωμένες γνώσεις των μαθητών, θα διαπιστώσει ότι οι περισσότεροι έχουν σοβαρές αδυναμίες, παρόλο που η εσωτερική αξιολόγηση τους θεωρεί «αριστούχους» (βλέπε πρόσφατες αξιολογήσεις διεθνών οργανισμών). Πώς γίνεται από τη μια να αριστεύουν τόσο πολλοί και συγχρόνως ένας στους τέσσερις να βρίσκεται κάτω από τη βάση;

Αντί να στοχεύει αποκλειστικά στην εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, θα έπρεπε η δευτεροβάθμια εκπαίδευση να είναι προσανατολισμένη στη διερεύνηση των κλίσεων και δεξιοτήτων, ώστε οι νέοι να κατευθύνονται, ανάλογα με τις επιδόσεις τους, είτε προς τις πανεπιστημιακές είτε προς τεχνικές ή επαγγελματικές σχολές. Ακόμα κι αν η εκπαίδευση προσέφερε στους νέους αυτές τις εναλλακτικές διεξόδους, θα γίνονταν εμπόδιο στο να τις αξιοποιήσουν οι γονείς (ευτυχώς πάλι όχι όλοι), οι οποίοι προβάλλουν στα παιδιά τους δικά τους όνειρα και επιθυμίες, όπως είναι η εισαγωγή σε επιλεγμένες πανεπιστημιακές σχολές. Το αποτέλεσμα είναι να αποτελεί μονόδρομο για όλους τους μαθητές η προσπάθεια εισαγωγής στα πανεπιστήμια και η ακριβοπληρωμένη συμμετοχή στις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Οι έλληνες γονείς, δυστυχώς, εθελοτυφλούν μπροστά στις πραγματικές ικανότητες των παιδιών τους και τα σπρώχνουν σε έναν δρόμο που δεν τα συγκινεί. Αν η σημερινή πολιτική ηγεσία τολμήσει να κάνει το αυτονόητο και να βάλει φραγμούς στην εισαγωγή στα πανεπιστήμια και με αυτόν τν τρόπο στερήσει από πολλούς γονείς τη χαρά να δουν τα παιδιά τους φοιτητές, θα τους βρει πολιτικά απέναντι.

Είναι ευθύνη κυρίως της πολιτείας να θέσει το πλαίσιο για να λυθούν τα παραπάνω προβλήματα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε από τη μια να ανέβουν οι επιδόσεις των μαθητών που θέλουν να σπουδάσουν στα πανεπιστήμια, από την άλλη να ανέβει το επίπεδο της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης ώστε να αποτελεί ελκυστική και ανταγωνιστική εναλλακτική ακόμα και για εκείνους που θα είχαν και την επιλογή, βάσει ικανοτήτων, να φοιτήσουν στα πανεπιστήμια.

Οι φοιτητές που κατάφεραν να εισαχθούν στα πανεπιστήμια έχουν τώρα αγωνία για το αν θα καταφέρουν να αποφοιτήσουν εντός της προβλεπόμενης διάρκειας σπουδών. Τα πανεπιστημιακά τμήματα καλούνται να εκπαιδεύσουν φοιτητές που έχουν σοβαρές γνωστικές αδυναμίες. Οι γνώσεις που απομνημόνευσαν όταν ήταν μαθητές έχουν πλέον ξεχαστεί. Σε ορισμένα πανεπιστημιακά τμήματα προσπαθούν να εκπαιδεύσουν φοιτητές σε μια επιστήμη που δεν τους ενδιαφέρει καθώς βρέθηκαν εκεί γιατί οι γονείς τους είπαν «πάρε ένα πτυχίο και βλέπουμε».

Οι υψηλές βάσεις εισαγωγής στα ΑΕΙ, αν και αναγκαίες, δεν θα λύσουν τα δομικά προβλήματα του εκπαιδευτικού συστήματος, αν δεν υπάρξει παράλληλα δημιουργία εναλλακτικών επαγγελματικών δρόμων εκτός του πτυχίου των ΑΕΙ. Αντίστοιχα, ούτε και η αυτόματη διαγραφή των αιώνιων φοιτητών από μόνη της θα οδηγήσει στη λύση. Απλά θα τιμωρηθούν οι νέοι που δεν έχουν μερίδιο ευθύνης για τα φαινόμενα αυτά.

Χρειάζονται θαρραλέες λύσεις που θα προκύψουν από τη στενή συνεργασία της πολιτείας και των εκπαιδευτικών και θα αγγίξουν τα παραπάνω προβλήματα στην ουσία τους. Αναφέρω επιγραμματικά μερικές από τις παραμέτρους που πρέπει να μελετηθούν για να δούμε ουσιαστικές αλλαγές: (1) Είναι επιτακτική η ανάγκη συνεχούς αξιολόγησης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών. (2) Η τεχνική και η επαγγελματική εκπαίδευση πρέπει να ενισχυθούν σημαντικά για να αποτελέσουν εναλλακτικό πόλο προσέλκυσης αποφοίτων του λυκείου. Η απουσία υψηλού επιπέδου τεχνικής εκπαίδευσης αναγκάζει τους μαθητές να στραφούν στην ανώτατη εκπαίδευση ακόμα και όταν δεν είναι έτοιμοι για πανεπιστημιακού επιπέδου σπουδές. (3) Οι απόψεις των εκπαιδευτικών για τις κλίσεις και δεξιότητες των μαθητών πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη από τους γονείς στον σχεδιασμό της σταδιοδρομίας των παιδιών τους.

Οι τρεις προτάσεις φαίνονται αυτονόητες, αλλά δυστυχώς δεν είναι εύκολο να εφαρμοστούν στη χώρα μας. Στην πρώτη στέκονται απέναντι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των εκπαιδευτικών, η δεύτερη είναι δύσκολο να υλοποιηθεί από κυβερνήσεις που σπρώχνουν την εκπαίδευση προς τις ανώτατες βαθμίδες αγνοώντας τη μέση και τεχνική εκπαίδευση και στην τρίτη αντιστέκονται σθεναρά οι γονείς. Αρα στην παιδεία όποιος επιδιώκει συναινέσεις παροπλίζει το μέλλον των παιδιών μας και αφαιρεί από την οικονομία μας τη δυνατότητα να προχωρήσει δυναμικά μπροστά. Ο κόσμος αλλάζει ταχύτατα ενώ εμείς στήνουμε αιώνιες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις για τα αυτονόητα. Είναι προφανές ότι την απραξία μας πληρώνουν ήδη τα παιδιά μας.

Ο Λουκάς Βλάχος είναι καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης