Κενό εξουσίας {CR}γεμάτο βία και {CR}αβεβαιότητα

Ενα επικίνδυνο κενό εξουσίας, γεμάτο αβεβαιότητα και βία, έφερε στη Βολιβία η παραίτηση του Εβο Μοράλες έπειτα από 14 χρόνια στην προεδρία, τρεις εβδομάδες διαδηλώσεων διαμαρτυρίας και μία καταλυτική παρέμβαση του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών, που αποφάνθηκε σε προκαταρκτική του έκθεση ότι οι εκλογές της 20ής Οκτωβρίου, κατά τις οποίες ο Μοράλες είχε διεκδικήσει επανεκλογή από τον πρώτο κιόλας γύρο, πρέπει να ακυρωθούν καθώς διαπιστώθηκαν «σοβαρές παρατυπίες» και «μια σαφής χειραγώγηση» του ηλεκτρονικού συστήματος ψηφοφορίας. Ταραχές και βίαια επεισόδια καταγράφονταν χθες στη Λα Παζ αλλά και την Ελ Αλτο, μια πόλη κοντά στην πρωτεύουσα της Βολιβίας, με πυρπολήσεις λεωφορείων και κατοικιών γνωστών προσωπικοτήτων, επιθέσεις σε επιχειρήσεις, λεηλασίες, συγκρούσεις και οδοφράγματα. Ο ίδιος ο Μοράλες φέρεται να εγκατέλειψε τη Λα Παζ, άγνωστο το πού ακριβώς βρίσκεται.  Αργά χθες, ο μεξικανός υπουργός Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ο Μοράλες ζήτησε και έλαβε άσυλο από το Μεξικό, κάλεσε μάλιστα τον βολιβιανό ομόλογό του να διασφαλίσει «ασφαλή έξοδο» για τον πρώην πρόεδρο. Αγνωστο επίσης το πώς θα καλυφθεί το κενό, πώς θα αποκατασταθεί η σταθερότητα ώστε να οδηγηθεί η χώρα σε νέες εκλογές: «Κανείς δεν ξέρει τι μπορεί να συμβεί. Ζούμε κρίσιμες ώρες», δήλωνε χθες στη Le Monde ο κοινωνιολόγος και πολιτικός αναλυτής Ραφαέλ Λοάιζα.

Για τον ίδιο, «η αποχώρηση του προέδρου Μοράλες ήταν απότομη και αιφνίδια. Εφυγε χωρίς να εγγυηθεί μια οποιαδήποτε μορφή σταθερότητας και χωρίς σχέδιο διαδοχής. Αυτό δίνει την εντύπωση ότι είχε την πρόθεση να δημιουργηθεί χάος», κατήγγειλε. Πρόεδρος της χώρας από το 2005, ο τελευταίος εναπομείναντας ηγέτης του επονομαζόμενου «ροζ κύματος» της περασμένης δεκαετίας στη Λατινική Αμερική, ο Μοράλες αναγκάστηκε να υποβάλει την παραίτησή του την Κυριακή αφού οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας του τού γύρισαν την πλάτη (λίγο νωρίτερα, ο αρχηγός τους, στρατηγός Ουίλιαμς Κάλιμαν, του είχε ζητήσει να «απαρνηθεί την προεδρική θητεία του… για το καλό της Βολιβίας μας») ενώ οι περισσότεροι υπουργοί του, καθώς και δεκάδες γερουσιαστές και βουλευτές, είχαν ήδη υποβάλλει τη δική τους παραίτηση. Ο ίδιος είχε επιχειρήσει να αποφύγει τα χειρότερα δεχόμενος την εισήγηση του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών για τη διενέργεια νέων εκλογών, χωρίς να δώσει ωστόσο κάποια ημερομηνία ή να διευκρινίσει αν σκόπευε να συμμετάσχει. Οπως όμως σημείωσε ο πολιτολόγος Μαρσέλο Σίλβα, πρώην πολιτικός σύμβουλος του κυβερνώντος κόμματος Κίνημα για τον Σοσιαλισμό, «είχε πια χάσει κάθε ίχνος νομιμότητας και αξιοπιστίας. Το κάλεσμά του σε νέες εκλογές ήρθε υπερβολικά αργά. Η χώρα έχει πάρει φωτιά. Ο κόσμος δεν πιστεύει πλέον στην κυβέρνηση και στις ανακοινώσεις της».

Ο Εβο Μοράλες εξελέγη το 2005 με τη στήριξη μιας συμμαχίας κοινωνικών κινημάτων, αυτοχθόνων, αγροτών, πανεπιστημιακών και διανοούμενων. Επανεξελέγη με μεγάλη πλειοψηφία (ποσοστό άνω του 60%) στις εκλογές του 2009 και του 2014, με τα χρόνια όμως το λαϊκό του έρεισμα μειώθηκε. Πολιτικές αντιφάσεις, μέτρα κατά του περιβάλλοντος, συγκέντρωση εξουσιών, τα παράπονα εναντίον του «πρώτου αυτόχθονα προέδρου» της Βολιβίας πολλαπλασιάστηκαν. Τον Φεβρουάριο του 2016, διοργάνωσε δημοψήφισμα ζητώντας την τροποποίηση του Συντάγματος ώστε να μπορέσει να διεκδικήσει και τέταρτη προεδρική θητεία. Το έχασε αλλά αποφάσισε να αναζητήσει άλλες νομικές διόδους και τελικά το συνταγματικό δικαστήριο τον δικαίωσε, επικαλούμενο «το ανθρώπινο δικαίωμα» του εκλέγεσθαι. Ο Μοράλες ανακηρύχθηκε νικητής των νέων εκλογών από τον πρώτο κιόλας εκλογικό γύρο, στις 20 Οκτωβρίου, με διαφορά μεγαλύτερη του 10%, εξαρχής όμως, και ιδίως έπειτα από μία ανεξήγητη διακοπή της ηλεκτρονικής δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων, υπήρξαν κατηγορίες για νοθεία και αξιώσεις να διεξαχθεί έλεγχος εκ μέρους του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών. Διαδηλώσεις και ταραχές ξέσπασαν σε όλη τη Βολιβία, αφήνοντας πίσω τους τουλάχιστον τέσσερις νεκρούς και 250 τραυματίες. Η παραίτησή του δεν κατεύνασε τα πνεύματα, κάθε άλλο, με τα δύο στρατόπεδα να αλληλοκατηγορούνται για τρομοκρατία. Τη νύχτα της Κυριακής προς Δευτέρα, κατοικίες μελών της αντιπολίτευσης, του πρύτανη του πανεπιστημίου της Λα Παζ, μιας παρουσιάστριας του τηλεοπτικού δικτύου Television Universitaria, πυρπολήθηκαν. Ο ίδιος ο Μοράλες κατήγγειλε στο Τwitter ότι είχε εκδοθεί ένταλμα σύλληψης σε βάρος του και ότι βίαιες ομάδες είχαν επιτεθεί στο σπίτι του – στη συνέχεια, ο επικεφαλής της αστυνομίας διέψευσε τα περί εντάλματος.

Ο Μοράλες ανακοίνωσε ότι παραιτείται προκειμένου να αποκατασταθεί η κοινωνική ειρήνη, επανέλαβε ωστόσο και χθες τις καταγγελίες ότι είναι θύμα μιας συνωμοσίας των πολιτικών εχθρών του, του υποψήφιου προέδρου της αντιπολίτευσης Κάρλος Μέσα και του σκληροπυρηνικού ηγέτη της οργάνωσης πολιτών της Σάντα Κρους, Λουίς Φερνάντο Καμάτσο. Με βάση το Σύνταγμα της Βολιβίας, σε περίπτωση παραίτησης προέδρου και αντιπροέδρου (αποχώρησε και ο αντιπρόεδρος Αλβάρο Γκαρσία Λινέρα), προσωρινά χρέη προέδρου αναλαμβάνει ο/η πρόεδρος της Γερουσίας: η Αντριάνα Σαλβατιέρα ωστόσο συμπεριλαμβάνεται στους περίπου 20 υψηλόβαθμους αξιωματούχους που παραιτήθηκαν μέσα σε διάστημα 48 ωρών. «Πρόθυμη» να αναλάβει αυτόν τον ρόλο, «μόνο για να κάνω ό,τι είναι απαραίτητο για τη διενέργεια εκλογών σε κλίμα διαφάνειας», δήλωνε χθες η Ζανίν Ανιές, γερουσιαστής της αντιπολίτευσης και δεύτερη αντιπρόεδρος της Γερουσίας. Λίγες ώρες αργότερα, η Ανιές προανήγγειλε την προκήρυξη προεδρικών εκλογών ούτως ώστε «στις 22 Ιανουαρίου να έχουμε έναν εκλεγμένο πρόεδρο».

«Πραξικόπημα» για κάποιους, «σπουδαία μέρα» για άλλους

Ανάλογα με την πολιτική τους τοποθέτηση αντέδρασαν στην παραίτηση του Εβο Μοράλες οι υπόλοιπες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής. Βενεζουέλα, Κούβα, Νικαράγουα καταδίκασαν κατηγορηματικά το «πραξικόπημα» σε βάρος του. Για πραξικόπημα έκανε λόγο και το Μεξικό, «επειδή ο στρατός ζήτησε την παραίτηση του προέδρου και αυτό παραβιάζει τη συνταγματική τάξη της χώρας», επεσήμανε ο μεξικανός υπουργός Εξωτερικών, Μαρσέλο Εμπράρδ, ανακοινώνοντας πως το Μεξικό φιλοξενεί από την Κυριακή στην πρεσβεία του στη Λα Πας «είκοσι προσωπικότητες της κυβέρνησης και της Βουλής της Βολιβίας». Στην Αργεντινή, η κυβέρνηση του απερχόμενου φιλελεύθερου προέδρου Μαουρίσιο Μάκρι κάλεσε «όλους τους πολιτικούς και κοινωνικούς παράγοντες να διαφυλάξουν την ειρήνη και τον διάλογο», όμως ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος της χώρας, ο κεντροαριστερός περονιστής Αλμπέρτο Φερνάντες, που θα αναλάβει καθήκοντα στις 10 Δεκεμβρίου, μίλησε για «πραξικόπημα» και «απαράδεκτη θεσμική ρήξη». Στη Βραζιλία, ο ακροδεξιός πρόεδρος της χώρας Ζαΐρ Μπολσονάρου χαιρέτισε την πτώση του Μοράλες αποδίδοντάς την στην εκλογική νοθεία και μιλώντας για «μια σπουδαία μέρα», αλλά ο αριστερός αντίπαλός του, ο πρώην πρόεδρος της Βραζιλίας, και στενός συνομιλητής την εποχή εκείνη του Εβο Μοράλες, Λούις Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ο οποίος βγήκε από τη φυλακή μόλις την περασμένη Παρασκευή χάρη σε απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, έκανε λόγο για πραξικόπημα, το οποίο και καταδίκασε. «Είναι λυπηρό που η Λατινική Αμερική έχει μία οικονομική ελίτ η οποία δεν αποδέχεται τη δημοκρατία και την κοινωνική συμμετοχή των φτωχότερων», έγραψε στο Τwitter. Κολομβία, Περού και Χιλή, όλες χώρες με δεξιές κυβερνήσεις, περιορίστηκαν να εκφράσουν ανησυχία και να καλέσουν να υπάρξει άμεση και ειρηνική λύση στη χώρα, με τη διενέργεια νέων δημοκρατικών εκλογών. «Μετριοπάθεια» και «υπευθυνότητα» ζήτησε από την πλευρά της η ΕΕ από όλες τις πολιτικές δυνάμεις της Βολιβίας ώστε «να οδηγήσουν τη χώρα με ειρήνη και ηρεμία σε νέες αξιόπιστες εκλογές». Εκκληση προς όλες τις πολιτικές δυνάμεις της Βολιβίας να βρουν «έναν συνταγματικό τρόπο εξόδου» από την κρίση απηύθυνε και η Ρωσία, μιλώντας όμως για «σενάριο πραξικοπήματος».

Αργά χθες, ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλεσε την παραίτηση Μοράλες «μια σημαντική στιγμή για τη δημοκρατία στο δυτικό ημισφαίριο», υποστηρίζοντας ότι τα γεγονότα στη Βολιβία στέλνουν ισχυρά μηνύματα στα «παράνομα καθεστώτα» της Βενεζουέλας και της Νικαράγουας.