Τα τέρατα δεν υπάρχουν

«Τα τέρατα δεν υπάρχουν. Είναι η κοινωνία μας. Είμαστε εμείς, οι φίλοι μας, οι πατεράδες μας. Δεν είμαστε εδώ για να τους σκοτώσουμε, είμαστε για να τους κάνουμε να αλλάξουν».

Αντέλ Ενέλ

Ο πρώτος ρόλος που έπαιξε ποτέ η Αντέλ Ενέλ στον κινηματογράφο ήταν ένα αυτιστικό κοριτσάκι κλεισμένο μέσα στη σιωπή. Ηταν 13 χρόνων όταν βγήκε η ταινία, το 2002, Les Diables λεγόταν, «Οι διάβολοι». Ο σκηνοθέτης της, ο Κριστόφ Ρουζιά, δεν είναι πια οικείο όνομα, η Αντέλ Ενέλ αντιθέτως είναι, και όχι μόνο στη Γαλλία. Στα 30 της έχει ήδη παίξει σε 23 ταινίες, έχει ήδη βραβευτεί με δύο Σεζάρ για την ερμηνεία της στις ταινίες «Suzanne» (το 2013) και «Love at First Sight» (το 2015). Την περασμένη εβδομάδα το κοριτσάκι που ήτανε κάποτε έσπασε τη σιωπή του. Κατηγόρησε τον πρώτο της σκηνοθέτη, τον Κριστόφ Ρουζιά, για ανεπιθύμητα «αγγίγματα» και «σεξουαλική παρενόχληση» σε μια περίοδο τριών ετών κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Οι διάβολοι» και μετά, κατά την περιοδεία τους σε φεστιβάλ του εξωτερικού αλλά και στις τακτικές τους συναντήσεις στο διαμέρισμα του σκηνοθέτη, όταν εκείνη ήταν από 12 έως 15 χρόνων και εκείνος από 36 έως 39. «Κολλούσε πάνω μου, με φιλούσε στον λαιμό, μύριζε τα μαλλιά μου, μου χάιδευε τους γλουτούς κατεβαίνοντας προς τα γεννητικά μου όργανα». «Τον απωθούσα αλλά δεν αρκούσε, έπρεπε συνέχεια να αλλάζω θέση». «Ενιωθα τόσο βρώμικη που ήθελα να πεθάνω».

Πολλές φορές σημασία δεν έχει μόνο το τι λες, αλλά και το πώς το λες. Η Αντέλ Ενέλ επέλεξε να μιλήσει σε δύο στάδια. Πρώτα, μέσω μιας μεγάλης, πολύμηνης έρευνας της δημοσιογράφου Μαρίν Τουρσί, η οποία πήρε συνεντεύξεις εκτός από την ίδια και από καμιά εικοσαριά ακόμη ανθρώπους, όλοι εμπλεκόμενοι στα γυρίσματα των «Διαβόλων», και αμέσως μετά τη δημοσίευση της έρευνας στον ιστότοπο της Mediapart, μέσω μαγνητοσκοπημένης της συνέντευξης στον Εντουί Πλενέλ, τον πρόεδρο της Mediapart. Με το κορμί στητό και φωνή σταθερή σαν κρατημένη νότα, όσο ήταν απαραίτητο για να μην υποκύψει στο συναίσθημα, η Αντέλ Ενέλ μιλούσε επί μία ώρα για εκείνη αλλά απευθυνόταν στους τηλεθεατές, έθετε τη γαλλική κοινωνία, τη δυτική κοινωνία, ενώπιον των ευθυνών της. Σπάνια είναι ένας προσωπικός λόγος τόσο πολιτικός. Σπάνια καταλήγει σε μια συνέντευξη ο παρουσιαστής βουρκωμένος και η πρωταγωνίστρια με τα μάτια στεγνά, θλιμμένα αλλά πύρινα.

Στο τέλος της συνέντευξης η Αντέλ Ενέλ διάβασε δημόσια το γράμμα που είχε στείλει στον πατέρα της για να του εξηγήσει γιατί είχε αποφασίσει να μιλήσει, τώρα, με τόση καθυστέρηση – είχε προσπαθήσει να την αποθαρρύνει, δεν καταλάβαινε αρχικά. Η σιωπή, του είπε, είναι μια «τεράστια βία», κι αν για χρόνια μια σειρά από λόγους την επέβαλε, τώρα πια μια σειρά από λόγους την καθιστούσε ανυπόφορη. «Κατάλαβα πως δεν επρόκειτο για μια ιδιωτική ιστορία, ότι είναι μια δημόσια ιστορία» του είπε. «Δεν μπορεί να ξανακάνει μια ταινία με εφήβους, δεν μπορώ να το επιτρέψω αυτό». «Θέλω να επαναφέρω τον κόσμο στη σωστή κατεύθυνση». «Να αλλάξει η ντροπή στρατόπεδο».

Τα γεγονότα δεν έχουν παραγραφεί, με βάση τη γαλλική νομοθεσία κάθε ανήλικο θύμα σεξουαλικής επίθεσης μπορεί να υποβάλει καταγγελία μέχρι τα 38 του χρόνια. «Ηθελα να κάνω κάτι αλλά δεν σκέφτηκα ποτέ τη Δικαιοσύνη» δήλωσε εντούτοις η Αντέλ Ενέλ. «Πιστεύω στη δικαιοσύνη αλλά πρέπει να κάνει την αυτοκριτική της για να γίνει αντιπροσωπευτική της κοινωνίας». «Μέσα στο δικαστικό σύστημα υπάρχει μια συστημική άσκηση βίας στις γυναίκες». «Είναι τόσο λίγοι αυτοί που καταδικάζονται». «Η δικαιοσύνη μάς αγνοεί, αγνοούμε τη δικαιοσύνη». Στην περίπτωσή της, πάντως, η δικαιοσύνη κινήθηκε αυτεπάγγελτα, ο εισαγγελέας του Παρισιού ξεκίνησε έρευνα – ο ίδιος ο Κριστόφ Ρουζιά αρνείται τα πάντα εκτός από «το λάθος που διέπραξα να παίξω τον Πυγμαλίωνα, με τις παρεξηγήσεις και τα προβλήματα που προκαλεί μια τέτοια στάση».

Υπάρχουν πολλές μορφές βίας κατά των γυναικών. Ο εικοσάχρονος φοιτητής της Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης που εκσπερμάτισε στην πλάτη μιας φοιτήτριας της Νομικής, μέσα στη βιβλιοθήκη του ΑΠΘ, το απόγευμα της περασμένης Τετάρτης, επειδή «αισθανόταν φορτισμένος και ήθελε να εκτονωθεί». Ο Γιώργος Λιάγκας και το μεικτό τηλεοπτικό του πάνελ στον ΣΚΑΪ (ο μισογυνισμός δεν έχει φύλο, δυστυχώς), που αντιμετώπισαν το συμβάν σαν να ήταν ανέκδοτο, μια αθώα φάρσα, με χάχανα, αναπαραστάσεις και λοιπές χυδαιότητες, συμπεριλαμβανομένων επιφωνημάτων του τύπου «ωραίος!». Οι «εξηγήσεις» που έδωσαν την επομένη, μετά τον ντόρο, προσπαθώντας να υπερασπιστούν τα ανυπεράσπιστα, και χωρίς να ζητήσουν ουσιαστικά συγγνώμη από το θύμα. Το ΕΣΡ, που χρειάστηκε εκατοντάδες καταγγελίες και αρκετές ημέρες προκειμένου να κινητοποιηθεί. Το κανάλι, που αφήνει τους ανθρώπους αυτούς στη θέση τους.

Εχω υπάρξει η εικοσάχρονη φοιτήτρια της Θεσσαλονίκης. Στην Αθήνα, μέσα σε ένα ασφυκτικά γεμάτο λεωφορείο, αλλά η ουσία είναι η ίδια. Η ντροπή πρέπει επιτέλους να αλλάξει στρατόπεδο.