Πίσω από τα κάγκελα{CR} έβλεπαν τη σωτηρία

Είναι τα τέλη της δεκαετίας του 1980. «Την εποχή εκείνη», διηγείται στη γαλλική «Libération» ο 86χρονος τσέχος ιστορικός Βιλέμ Πρεκάν, «η Τσεχοσλοβακία και η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (ΛΔΓ) ήταν πολύ στενοί σύμμαχοι και διατηρούσαν μια σκληρή γραμμή, που δεν συμβάδιζε με το δόγμα της περεστρόικα και της γκλάσνοστ του Γκορμπατσόφ. Πολωνία και Ουγγαρία είχαν, από την πλευρά τους, εγκαταστήσει νέες, πιο ανοιχτές κυβερνήσεις».

Είναι Σεπτέμβριος του 1989. Το μέγαρο Λόμπκοβιτς, όπου εδρεύει η πρεσβεία της Δυτικής Γερμανίας στην Πράγα, έχει μετατραπεί σε ένα είδος αυτοσχέδιου προσφυγικού καταυλισμού. Εκατοντάδες άνθρωποι κοιμούνται ακόμα και κατάχαμα, στοιβαγμένοι πάνω σε πέτρινα σκαλοπάτια. Οι πελώριες λευκές σκηνές του τσεχοσλοβακικού Ερυθρού Σταυρού, που έχουν εγκατασταθεί στον λασπωμένο κήπο της πρεσβείας, ξεχειλίζουν. Για να πάει κανείς στην τουαλέτα, χρειάζεται να στηθεί στην ουρά για ώρες. Το χάος που επικρατεί ωστόσο στο εσωτερικό της διπλωματικής αποστολής, στην καρδιά της Πράγας, δεν αποθαρρύνει το πλήθος των προσφύγων που αναζητούν καταφύγιο. Χιλιάδες ακόμα Ανατολικογερμανοί περιμένουν απ’ έξω, στην οδό Βλασκά. Η ροή των ανδρών, γυναικών, συχνά και παιδιών που σκαρφαλώνουν στα ψηλά κάγκελα της πρεσβείας είναι αδιάκοπη.

Η κρίση αυτή, η κατάληψη της πρεσβείας της Δυτικής Γερμανίας στην Πράγα από τα μέσα Αυγούστου έως τις αρχές Νοεμβρίου του 1989, μένει συχνά εκτός της μεγάλης ιστορίας, κι όμως, είναι ένα από τα πολλά κομμάτια του ντόμινο που συμπαρέσυρε τελικά το σιδηρούν παραπέτασμα και το σοβιετικό μπλοκ. «Οι γερμανοί διπλωμάτες φρόντιζαν τους πρόσφυγες, τους άφηναν να κοιμηθούν, τους έδιναν νερό, φαγητό» αφηγείται ο Πρεκάν. «Το πιο δύσκολο ήταν να διαχειριστούν το κλίμα της συνεχούς έντασης γιατί οι πρόσφυγες από τη ΛΔΓ δεν γνώριζαν αν θα κατάφερναν να περάσουν στη Δυτική Γερμανία» σημειώνει ο νυν πρέσβης της Γερμανίας στην Πράγα, Κριστόφ Ισρανγκ – το 1989 «πήγαινε ακόμη σχολείο» αλλά την ιστορία της περιόδου την ξέρει απ’ έξω. «Είχαν ήδη αναγκαστεί να πάρουν μια πολύ δύσκολη απόφαση αφήνοντας τα πάντα πίσω τους. Η ατμόσφαιρα μέσα στην πρεσβεία λοιπόν ήταν πολύ βαριά. Υπήρχε πάντα το ρίσκο να κυκλοφορήσουν φήμες για παρουσία κατασκόπων της Στάζι και να ξεσπάσουν ταραχές».

Εξω στον δρόμο, οι δυνάμεις της τάξης προτιμούν να μην επέμβουν, ώστε να μην τραβήξουν ακόμα περισσότερο την προσοχή στα όσα συνέβαιναν. Στα παρασκήνια όμως, οι τσεχοσλοβακικές αρχές αρχίζουν να πιέζουν τους ανατολικογερμανούς ομολόγους τους, ζητώντας να βάλουν τέλος στην έξοδο που απειλεί να αποσταθεροποιήσει τη χώρα. Εκείνοι τελικά υποχωρούν, και συνάπτουν μια συμφωνία με τη Δυτική Γερμανία για τη μεταφορά των προσφύγων από την Πράγα στην άλλη πλευρά του σιδηρού παραπετάσματος. «Αγαπητοί συμπολίτες, ήρθα εδώ να σας ανακοινώσω πως η αναχώρησή σας για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είναι δυνατή» ανακοινώνει ο γερμανός αντικαγκελάριος και υπουργός Εξωτερικών, Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ, στις 30 Σεπτεμβρίου, από τον εξώστη της πρεσβείας. Από κάτω, 4.000 άνθρωποι παραληρούν. Για να μη μετατραπεί η ευφορία σε ταραχές, μέσα σε λίγες ώρες φτάνουν λεωφορεία που μεταφέρουν τους πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό. Ενα τρένο τούς περιμένει. Προορισμός, το Χοφ, στη Βαυαρία.

«Οταν έφυγαν, οι υπάλληλοι άρχισαν να καθαρίζουν την πρεσβεία» διηγείται ο Κριστόφ Ισρανγκ. «Αλλά οι πρώτοι του δεύτερου κύματος σκαρφάλωναν ήδη στα κάγκελα». Το κύμα αναχωρήσεων της 1ης Οκτωβρίου δεν είναι παρά το πρώτο τριών διαδοχικών κυμάτων που στερεύουν τελικά με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου. Συνολικά, κάπου 17.000 άνθρωποι κατορθώνουν να περάσουν στη Δύση μέσω της πρεσβείας στην Πράγα. Μία εβδομάδα μετά την πτώση του Τείχους ξεκινάει στην Πράγα η Βελούδινη Επανάσταση.