Ενώ ο Γκορμπατσόφ κοιμόταν

«Τίποτα δεν είναι αιώνιο. Δεν αποκλείω τίποτα. Θα αναλάβει η Ιστορία να λύσει το πρόβλημα». Είναι 13 Ιουνίου του 1989, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ενωσης και πρόεδρος του Πρεζίντιουμ του Ανώτατου Σοβιέτ, πραγματοποιεί την πρώτη του επίσκεψη στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, στη Βόννη, μιλάει για το Τείχος που χωρίζει ακόμα στα δύο το Βερολίνο. «Γκόρμπι! Γκόρμπι!» φωνάζει ενθουσιασμένο το πλήθος, που ελπίζει ότι ο πατέρας της σοβιετικής «νέας σκέψης» θα μπορέσει επιτέλους να διευθετήσει το γερμανικό εθνικό πρόβλημα.

Ο καγκελάριος Χέλμουτ Κολ δεν έχει γίνει ακόμα φίλος του. Οι σχέσεις του με τον Ερικ Χόνεκερ, τον γενικό γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, που αρνείται να δρομολογήσει πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, δεν είναι καλές. Στην Ανατολική Γερμανία οι ομιλίες του για την περεστρόικα εξακολουθούν να λογοκρίνονται. «Γκόρμπι, Γκόρμπι, βοήθησέ μας!» φωνάζουν ρυθμικά οι διαδηλωτές στις 6 και 7 Οκτωβρίου του 1989, όταν πηγαίνει να προεδρεύσει των εορτασμών για τα 40ά γενέθλια της ΛΔΓ. «Ορθιος πάνω στο βήμα, μπροστά από το οποίο παρήλαυναν οι συμμετέχοντες στους εορτασμούς, αισθανόμουν σχεδόν σωματικά τη δυσφορία τους για την κατάσταση» γράφει ο Γκορμπατσόφ σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύτηκε προ ημερών στην εφημερίδα «Novaïa Gazeta». «Γνωρίζαμε πως είχαν επιλεγεί σχολαστικά. Η στάση τους ήταν λοιπόν ακόμα πιο αποκαλυπτική».

Μπορεί ο τελευταίος ηγέτης της ΕΣΣΔ να συμμετείχε μέσω της προσπάθειάς του να μεταρρυθμίσει το σοβιετικό σύστημα και να δώσει, επιτέλους, ένα ανθρώπινο πρόσωπο στον κομμουνισμό, ο ίδιος ομολογεί ωστόσο πως δεν είχε προβλέψει την πτώση του Τείχους και το τέλος ενός ολόκληρου κόσμου. Ή τουλάχιστον δεν είχε προβλέψει την ταχύτητα της κατάρρευσης. «Το γεγονός δεν αποτέλεσε έκπληξη» διαβεβαιώνει τριάντα χρόνια αργότερα. «Η ΛΔΓ είχε υπάρξει επί μήνες θέατρο μαζικών διαδηλώσεων υπό το σύνθημα “Είμαστε ένας λαός”. Από την άλλη πλευρά, αυτό που ούτε εμείς ούτε οι δυτικοί μας εταίροι δεν είχαν προβλέψει ήταν πως η Ιστορία θα επιτάχυνε σε τέτοιο βαθμό τον ρου της».

«Ο Γκορμπατσόφ κληρονόμησε το Τείχος του Βερολίνου μεταξύ άλλων χρεών των προκατόχων του και σύντομα πείστηκε πως αυτό το “αγκάθι” ήταν μείζον εμπόδιο στη διάδοση της νέας του σκέψης» γράφει ο πρώην εκπρόσωπός του Αντρέι Γκράτσεφ στο βιβλίο «Το ναυάγιο του σοβιετικού Τιτανικού». «Ολοι καταλάβαιναν πως έπρεπε να απαλλαγούμε από το Τείχος, χωρίς να φανούμε αδύναμοι, ούτε να θυσιάσουμε (πρώιμα) το ανατολικογερμανικό καθεστώς. Πιστεύω πως ο Γκορμπατσόφ ονειρευόταν κρυφά να ξυπνήσει ένα πρωί και να ανακαλύψει πως το Τείχος είχε απλά εξαφανιστεί από μόνο του. Και είναι λίγο-πολύ αυτό που συνέβη, παρότι χρειάστηκε να υποσκάψει πρώτα τα θεμέλιά του…».

Τη νύχτα της 9ης  προς 10η Νοεμβρίου, την ώρα που χιλιάδες Βερολινέζοι, χωρισμένοι καθώς ήταν από το 1961, αδελφοποιούνται στα «checkpoints», ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ κοιμάται. Τα νέα – αφηγείται η γαλλική «Libération» – θα τα μάθει την επομένη. Αιφνιδιάζεται, αλλά δίνει αμέσως εντολή «να μην αναμειχθούμε σε αυτό που συμβαίνει στη ΛΔΓ». Ο στρατός του βρίσκεται πάντα στη χώρα, αλλά ο σοβιετικός ηγέτης εφαρμόζει τη νέα του πολιτική, που συνίσταται μεταξύ άλλων στην εγκατάλειψη του δόγματος Μπρέζνιεφ περί «περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας». Σε κάθε μεγάλη επέτειο ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης το επαναλαμβάνει, είναι «εναντίον όλων των τειχών» και υπερήφανος που συμμετείχε στην πτώση του σιδηρού παραπετάσματος, το οποίο έκοβε στα δύο την Ευρώπη, «το κοινό μας σπίτι». Κι ας μην κατάφεραν ακόμη – όπως καταλήγει με πικρία – οι επόμενες γενιές να κάνουν πράξη τον στόχο «μιας νέας Ευρώπης, χωρίς διαχωριστικές γραμμές».