Οταν η Αρχαιολογία διορθώνει αδικίες

Μια αρχαιολογική έρευνα που ξεκίνησε για να αποκαταστήσει μια αδικία. Ενας καθηγητής που επιστράτευσε τις γνώσεις του στην ανασκαφή για να διορθώσει ένα λάθος της πρόσφατης Ιστορίας. Και μια υπόθεση με άρωμα ρατσισμού και αποικιοκρατίας που «λύνεται» έναν αιώνα μετά με τα εργαλεία μιας επιστήμης που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση του απώτερου παρελθόντος.

Το νήμα αρχίζει να ξετυλίγεται στις αρχές της δεκαετίας του 1920 σε μια φάρμα στο Σάδερλαντ της επαρχίας του Βόρειου Ακρωτηρίου στη Νότια Αφρική, όταν ο ιδιοκτήτης της με τον γιο του σκάβοντας ανακαλύπτουν τα οστά επτά ανθρώπων που δούλευαν στην περιοχή, πιθανότατα κάτω από άθλιες συνθήκες. Τα σκελετικά κατάλοιπα, μαζί με δύο ακόμη ανθρώπων που βρέθηκαν εκτός των ορίων της φάρμας, δωρήθηκαν στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν από τον γιο του αγρότη, ο οποίος ήταν φοιτητής στην ιατρική σχολή.

Χρειάστηκε να περάσουν περίπου 100 χρόνια όταν κατά τον έλεγχο των αρχείων σκελετικών συλλογών η δρ Βικτορία Γκίμπον από τη Διεύθυνση Κλινικής Ανατομίας και Βιολογικής Ανθρωπολογίας του πανεπιστημίου διαπίστωσε ότι είχε συντελεστεί μια μεγάλη αδικία: το πανεπιστήμιο είχε αποκτήσει αντιδεοντολογικά τα σκελετικά κατάλοιπα των συγκεκριμένων ανθρώπων που ήταν κατά κύριο λόγο ιθαγενείς.

Ποια κρίθηκε ως ενδεδειγμένη λύση; Να εντοπιστεί ο τόπος ταφής των νεκρών και τα διαταραγμένα μνήματά τους και να εντοπιστούν οι ταυτότητές τους παράλληλα με τον εντοπισμό των απογόνων τους, στους οποίους και θα παραδίδονταν τα οστά.

Στην πρόκληση αποφάσισε να ανταποκριθεί ο ομότιμος αναπληρωτής καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Κέιπ Τάουν, Σάιμον Χολ. «Εκτιμώ ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες έγινε η εκταφή ήταν άσχημες. Πρόκειται για έγκλημα. Είναι εξαιρετικά άδικο» υποστηρίζει, ο οποίος είχε επιτελικό ρόλο στη διεπιστημονική και πολυεθνική επιτροπή εργασίας με επιστήμονες από τη Γερμανία και τη Βρετανία.

Ο αρχαιολόγος επιφορτίστηκε με τον εντοπισμό της «σκηνής του εγκλήματος» και των τάφων, η αρχική θέση των οποίων είχε εξαφανιστεί στην άγονη γεωργική γη. Ευτυχώς ο Χολ γνώριζε την περιοχή καλά, καθώς ως αρχαιολόγος πεδίου την είχε ερευνήσει πριν από μερικά χρόνια στο πλαίσιο εκπαίδευσης των μεταπτυχιακών φοιτητών του.

Εχοντας συγκεντρώσει τις απαραίτητες γεωγραφικές πληροφορίες και έχοντας εξασφαλίσει την πρόσβαση στη φάρμα, κατάφερε να εντοπίσει το σημείο ταφής και να αποκαλύψει ορισμένα κομβικής σημασίας ευρήματα. Το πρώτο ήταν οι διαφορετικοί τύποι τάφων. Μερικοί σαφώς προορίζονταν για τους χριστιανούς εργάτες τους αγροκτήματος από τις επιτύμβιες στήλες. Υπήρχαν και άλλοι με απλούς λίθους απλώς για να σημάνουν την ύπαρξη του τάφου, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Χολ, ανήκαν στην κουλτούρα των ιθαγενών της Νότιας Αφρικής.

ΡΑΤΣΙΣΤΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ. «Πιστεύουμε ότι δεν έγινε τυχαία η εκταφή τόσο των χριστιανών όσο και των ιθαγενών. Ο αγρότης γνώριζε την ταυτότητα των ανθρώπων που ξέθαψε» εκτιμά ο καθηγητής Αρχαιολογίας και θεωρεί πως ο ιδιοκτήτης της φάρμας κινήθηκε με ρατσιστικά κίνητρα.

Το επόμενο βήμα ήταν να κοινοποιηθεί το θέμα στους κατοίκους της περιοχής ώστε να εντοπιστούν οι απόγονοι των νεκρών, όπερ και εγένετο, και εν συνεχεία να αποφασιστεί η τύχη τους. Αν και η αρχική ιδέα ήταν να ταφούν στην αρχική θέση που βρέθηκαν, οι οικογένειές τους επέλεξαν να τους θάψουν σε ένα παλιό νεκροταφείο της περιοχής.

«Ημασταν προνομιούχοι που συμμετείχαμε σε αυτό το εγχείρημα και καταφέραμε με τα εργαλεία της Αρχαιολογίας να προσφέρουμε γαλήνη σε αυτές τις οικογένειες, όπως και να βάλουμε τέλος σε μια υπόθεση αδικίας που μετρά έναν αιώνα» καταλήγει ο Σάιμον Χολ.