Το χρονικό του βασιλικού πραξικοπήματος

Παραθέτω, περιληπτικά, τα δραματικά γεγονότα του βασιλικού πραξικοπήματος του Ιουλίου 1965, όπως τα έζησα και τα κατέγραψα στο «Βήμα». Ο άφρων βασιλιάς, υπό την καθοδήγηση της μάνας του Φρειδερίκης, άνοιξε τον δρόμο στη δικτατορία και τη διχοτόμηση της Κύπρου.

Ανάκτορα Ηρώδου Αττικού, ώρα 7 το βράδυ, 15 Ιουλίου 1965. Ο καλοκαιρινός ήλιος δεν είχε ακόμη δύσει, αλλά μαύρο σκοτάδι είχε πλακώσει το 53% των Ελλήνων, που είχαν εκλέξει τον Φεβρουάριο του 1963 ως πρωθυπουργό της χώρας τον Γέρο της Δημοκρατίας, τον λαοφιλή ηγέτη Γεώργιο Παπανδρέου.

Στις 7 ακριβώς ο Γεώργιος Παπανδρέου ανέβαινε με αργά βήματα και φανερά καταβεβλημένος τις σκάλες των Ανακτόρων για την κρίσιμη συνάντηση με τον βασιλιά Κωνσταντίνο. Ολα ήταν προδιαγεγραμμένα και καλά σχεδιασμένα. Ο Κωνσταντίνος είχε καλέσει στο γραφείο του τον συνταγματικό σύμβουλό του καθηγητή Χρ. Σγουρίτσα! Ηθελε να τηρήσει τα συνταγματικά προσχήματα για το αποφασισμένο «βασιλικό πραξικόπημα»…

Την προηγουμένη ο «πιστός φίλος» του Παπανδρέου, Πέτρος Γαρουφαλιάς, υπουργός Εθνικής Αμυνας, και ο αρχηγός του ΓΕΣ στρατηγός Γεννηματάς είχαν «ψήσει» τον νεαρό μονάρχη ότι ο Παπανδρέου ετοίμαζε πραξικόπημα για να τον εκθρονίσει! Για να γίνουν πιστευτοί και να προσφέρουν την επιβεβλημένη εκδούλευση είχαν δώσει διαταγές για μετακινήσεις στρατιωτικών μονάδων από την επαρχία στην Αθήνα!

Το κρίσιμο δεκάλεπτο. Απειρος και αφελής ο Κωνσταντίνος, αλλά καλά δασκαλεμένος και εντέχνως ντοπαρισμένος, υποδέχεται τον πρωθυπουργό του 53% ως τον άνθρωπο που σχεδιάζει την εκθρόνισή του!.. Δέκα λεπτά διαρκεί η συζήτηση, η οποία θα αλλάξει την πολιτική πορεία της χώρας.

Ο Παπανδρέου, επικαλούμενος το συνταγματικό δικαίωμα να επιλέγει και να διορίζει τους υπουργούς της κυβέρνησης, επιμένει να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο Αμυνας σε αντικατάσταση του Γαρουφαλιά. Ο Κωνσταντίνος αρνείται να υπογράψει το σχετικό διάταγμα. Δεν δίνει και πολλές εξηγήσεις. Ακολουθεί ο εξής διάλογος:

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Μεγαλειότατε, αύριο θα σας υποβάλω εγγράφως την παραίτησίν μου.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Ακουσα τα περί παραιτήσεως και τα λαμβάνω υπ’ όψιν μου.

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Αντιλαμβάνομαι τον λόγον διά τον οποίον επείγεσθε διά την παραίτησιν.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Είναι δεδομένη η παραίτησις.

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Καταλαβαίνω τι έχετε κατά νουν, Μεγαλειότατε.

Εμείς οι δημοσιογράφοι, που περιμέναμε έξω από τα Ανάκτορα, δεν γνωρίζαμε τι είχε κατά νου ο Κωνσταντίνος ούτε τι είχε υποψιασθεί ο Παπανδρέου. Οταν όμως εθεάθη ο τότε πρόεδρος της Βουλής Γεώργιος Νόβας να διασχίζει τη λεωφόρο Βασιλέως Γεωργίου με κατεύθυνση τη Βουλή φορώντας επίσημο ένδυμα, το σενάριο είχε αποκαλυφθεί.

Από το ραδιόφωνο. Ο Γ. Παπανδρέου, με ολοφάνερη τη θλίψη στο πρόσωπό του, αναχώρησε για το Καστρί. Δεν είχε ακόμη φθάσει στη Γαλήνη – το όνομα της κατοικίας του στο Καστρί -, στην οποία κάθε άλλο παρά γαλήνη επικρατούσε, και ο Νόβας ανέβαινε με άνεση τις σκάλες των Ανακτόρων.

Ορκίζεται ο πρώτος πρωθυπουργός της «αποστασίας», με πρώτους υπουργούς τους Στ. Κωστόπουλο και Ιωάννη Τούμπα (Αμυνας).

Στις 8 το βράδυ κυκλοφορούν τα έκτακτα παραρτήματα των εφημερίδων, ενώ από τα ραδιόφωνα το πανελλήνιο επληροφορείτο τις δραματικές εξελίξεις. Την παγωμάρα ακολούθησαν μεγάλες συγκεντρώσεις πολιτών στην Αθήνα και σε όλες τις πόλεις της χώρας. Το Καστρί περικυκλώθηκε από νεολαίους της Ενωσης Κέντρου.

Εχουν περάσει τα μεσάνυχτα και πλήθη κόσμου είναι ακόμη στις πλατείες και στους δρόμους. Από τις 10 το βράδυ άρχισε να μεταδίδεται από τα ραδιόφωνα το διάγγελμα του δοτού πρωθυπουργού. «Αδόκητος εξέλιξις της πολιτικής καταστάσεως ωδήγησεν εις διάστασιν τον κ. Παπανδρέου προς το Στέμμα.

Απέβησαν δυστυχώς άκαρποι οι εκκλήσεις και του βασιλέως και όλων ημών όπως αποφευχθή κρίσις. Κατόπιν τούτου, ο βασιλεύς μού έδωσεν εντολήν σχηματισμού νέας κυβερνήσεως εκ της Ενώσεως Κέντρου. Η επιλογή μου σκοπόν έχει να υπογραμμίση την σταθεράν απόφασιν του ανωτάτου άρχοντος όπως συνεργασθή αρμονικώς με την πλειοψηφίαν της Βουλής και όπως σεβασθή εν παντί και το πνεύμα και το γράμμα του πολιτεύματος»!

Το μήνυμα Παπανδρέου. Ακολουθεί το δημοκρατικό μήνυμα του Γεώργιου Παπανδρέου:

«Συνετελέσθη σήμερον η παραβίασις του πολιτεύματος. Η κυβέρνησις του λαού εξηναγκάσθη εις παραίτησιν. Και εκλήθη να κυβερνήση μια ομάς προδοτών της Ενώσεως Κέντρου. Αλλά δεν συνέβη μόνον παραβίασις του πολιτεύματος. Συνέβη επίσης και διακωμώδησις. Ο τρόπος της καταλήψεως της αρχής από την κυβέρνησιν των ανδρεικέλων έχει προσλάβει τον χαρακτήρα φαιδρού πραξικοπήματος.

Εις τα Ανάκτορα ενήδρευε ο ακατονόμαστος πρόεδρος, για να ορκισθή αμέσως μετά την αναχώρησίν μου. Και ωρκίσθη χωρίς την ιδικήν μου παρουσίαν, κατά παράβασιν της κοινοβουλευτικής τάξεως. Και οι νέοι υπουργοί του βασιλέως ανέλαβον χωρίς την παρουσίαν των υπουργών του λαού. Καταγγέλλω προς τον δημοκρατικόν κόσμον της χώρας την ομάδα των προδοτών και τον καλώ εις πάνδημον ειρηνικήν εκδήλωσιν εναντίον της προδοσίας. Και του παρέχω την διαβεβαίωσιν ότι θα επανέλθωμεν, διότι εμείς εκφράζομεν την θέλησιν του κυριάρχου λαού. Αρχίζει από σήμερον νέος ανένδοτος αγών υπέρ της δημοκρατίας».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας