Πράξη δίχως λόγια

Μια σκαλωσιά είναι το σκηνικό του «Mute», μια σκαλωσιά σε δύο επίπεδα -ένα στο πάτωμα και ένα ψηλότερα. Επτά «χώρους» διαμορφώνει αυτή η σκαλωσιά, επτά δωμάτια ή επτά σπίτια και μια ταράτσα. Κάθε «χώρος» συμβολίζει, μέσα από σκηνικά αντικείμενα ή με την ερμηνεία μόνο του ηθοποιού, μια φάση, μια κατάσταση, μια εποχή, μια ηλικία. Παιχνίδια και αρκουδάκια για το παιδικό δωμάτιο, μια πλαστική γυμνή κούκλα σε πραγματικές διαστάσεις για τον ενήλικο, ένα κόκκινο τηλέφωνο που παραπέμπει στο «τέλος», μια τραγιάσκα για τον ηλικιωμένο, ένα κινητό για το σήμερα, ένα σκαμπό για τον χώρο της μουσικής και ένας ακόμα χώρος που συμβολίζει την πίστα ή το γήπεδο και μαζί την επιτυχία – ή εκεί που άνθρωποι μετατρέπονται σε οπαδούς, μάζα, όχλο, αγέλη… Επί σκηνής προστίθεται ένας ακόμα χώρος, το μπαρ, εκεί που πάμε για να ξεδώσουμε.

Ο Γιώργος Χρυσοστόμου με ένα μαύρο κοστούμι, σαν φόρμα ζογκλέρ τσίρκου, με ένα τρανζιστοράκι παλαιάς κοπής στο χέρι, αναζητώντας μια συχνότητα, προσπαθεί να αποφύγει τα παράσιτα. Η μουσική στο «Mute» αντικαθιστά τον λόγο, και αυτό δεν αργεί να φανεί. Ο ηθοποιός, ένας αρτίστας, ένας διαχρονικός κλόουν, σαν αθάνατος Σαρλό, με σπινθηροβόλο βλέμμα και μια κρυμμένη θλίψη, είναι εκεί για να τα αναπαραστήσει όλα. Με εκφράσεις, κινήσεις, παντομίμα, με αγωνία, φόβο, πανικό, ικανοποίηση, κάθε σκηνή μοιάζει με την αποκάλυψη μιας κρυφής σκέψης, ενός ακόμα εαυτού.

Στα τελευταία τρία λεπτά ο Χρυσοστόμου κάνει έναν ταχύτατο μονόλογο, περισσότερο για να μιλήσει παρά για να πει κάτι. Ωστόσο μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό λέξεων, μέσα σε αυτόν τον χείμαρρο σκέψεων που απνευστί, σχεδόν, καταθέτει, εκμυστηρεύεται στο κοινό το «γιατί» αυτής της παράστασης. Λογικό, έχει ήδη περάσει μία ώρα στο… mute.

Είκοσι χρόνια τον απασχολούσαν όλοι αυτοί οι ήρωες, όλες αυτές οι πτυχές του εαυτού του – οι πολλές πτυχές του εαυτού μας, όλα αυτά τα ταξίδια του μυαλού. Στιγμές ζωής με τη μοναξιά να πρωταγωνιστεί, κι ας μην της φαίνεται, κι ας μην το παραδέχεται κανείς. Αυτές τις σκέψεις, άτακτες ίσως, αλλά σαφείς, η Σοφία Πάσχου, με την οποία τις μοιράστηκε ο ηθοποιός, τις χώρεσε σε μια πολυκατοικία (σκαλωσιά) και τις δόμησε, τις έβαλε σε μια τάξη.

Ο Γιώργος Χρυσοστόμου με το «Mute» κάνει άλλο ένα βήμα μπροστά ως καλλιτέχνης: μοιράζεται, με ευαισθησία και τόλμη, τον βαθύτερο εαυτό του, όχι με πρόσχημα τη μάσκα ενός άλλου, αλλά με το δικό του πρόσωπο ως προσωπείο. Γδύνεται – με ή χωρίς εισαγωγικά – πάνω στη σκηνή, αγγίζοντας το πιο σημαντικό, την αλήθεια (του).

Ωστόσο το χωρίς λόγια σκηνικό ταξίδι των 60 λεπτών μόνο βουβό δεν είναι: γεμάτο μουσικές, τραγούδια, μιμήσεις, σκηνές πανικού, φόβου και μπόλικου γέλιου, ο ηθοποιός κινείται, σκαρφαλώνει, πέφτει, σηκώνεται, ιδρώνει, κουράζεται, αλλά δεν σταματά. Εκεί, στην Κεντρική Σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, η παράσταση είναι προσωπική – για τον καθένα. Αλλά όλο αυτό δεν θα το άντεχε καμία σκηνή χωρίς το ταλέντο, το ουσιαστικό ταλέντο που διαθέτει ο Γιώργος Χρυσοστόμου (μεταξύ άλλων στα «Μistero Buffo», «Ρινόκερως», «Λίλιομ», «Πέτρες στις τσέπες του», «Θεσμοφοριάζουσες»).

Παιδικό θέατρο ή θέατρο για παιδιά;

Κάθισα και τις μέτρησα. Κοντεύουν ήδη τις εκατό, ναι, 100! Οι θεατρικές παραστάσεις για παιδιά που παίζονται ήδη στις αθηναϊκές σκηνές, μικρές και μεγάλες, «πλούσιες» και «φτωχές». Πρωτότυπα ή διασκευές από τη λογοτεχνία, τίτλοι γνωστοί ή αυτοσχέδιοι, ντόπιοι και ξένοι, «παιδικοί», αφελείς, σοβαροί ή σοβαροφανείς. Αλήθεια, πώς να διαλέξεις έργο αλλά κυρίως με ποια κριτήρια να επιλέξειες μια θεατρική παραγωγή για τα παιδιά; Ποιος είναι ο στόχος; Να πλάσεις τον θεατή του μέλλοντος ή/και να δώσεις στον ανήλικο θεατή υλικό για προβληματισμό, φαντασία, δημιουργικότητα; Μακάρι το αποτέλεσμα να είναι ο συνδυαμός και των δύο.

Γονείς και σχολείο: Αυτοί είναι οι δύο καθοριστικοί παράγοντες, γιατί από εκεί έρχεται η επιλογή. «Εκπαίδευση, ενημέρωση και ψυχαγωγία» έχει πει κατά καιρούς η Ξένια Καλογεροπούλου που αφιερώθηκε στο θέατρο για παιδιά, προσφέροντας παραστάσεις υψηλής αισθητικής και ουσιαστικής απόλαυσης. Μόνο που ο δύσκολος δρόμος που χάραξε βρήκε μεν ανταπόκριση μεγάλη αλλά γέννησε και πολλούς απο-μιμητές. Γιατί σήμερα η ποσότητα και η ευκολία με την οποία ανεβαίνουν παραστάσεις για παιδιά επιβεβαιώνουν ότι το είδος έχει γίνει για πολλούς (όχι για όλους) αφορμή για «συνεχόμενη αρπαχτή».

Θέλει προσοχή, γνώση, εμπειρία, ενημέρωση που λογικό είναι να μη διαθέτουν οι γονείς αλλά οφείλουν να διαθέτουν τα σχολεία και οι δάσκαλοι. Μια παράσταση δεν είναι ούτε «για να περάσουμε την ώρα μας». Υπάρχει μια χρυσή τομή ανάμεσα στο θέαμα και στη γνωστική του εκμετάλλευση, μια παράμετρος που της επιτρέπει να γίνει σημείο αναφοράς, σκέψης και προβληματισμού.

Το θέατρο για παιδιά δεν (πρέπει να) είναι σαχλό, αφελές, εύκολο, πρόχειρο. Ούτε οφείλει να είναι φαντασμαγορικό, υπερβολικό, εντυπωσιακό. Αρκεί να είναι ουσιαστικό και να ευαισθητοποιεί. Να έχει στόχο, όχι μήνυμα. Το θέατρο είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους εξοικείωσης των μελλοντικών ενηλίκων με την τέχνη, την παράδοση, τον πολιτισμό, καθώς συνδυάζει πολλές όψεις του ίδιου νομίσματος. Γι’ αυτό και έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία ποιος το φτιάχνει και όχι ποιος είναι ο τίτλος. Κι αυτό είναι κοινός παρονομαστής στο θέατρο, όπως και στη ζωή: όχι το «τι», αλλά το «πώς»…