«Στον Καναδά ανακαλύπτουν ξανά τον σουρεαλισμό»

Στη συνέντευξή μας, την περασμένη εβδομάδα, στα γραφεία των εκδόσεων «Βακχικόν», επανήλθαν αρκετές φορές οι σουρεαλιστές του Καναδά (κι όμως, υπάρχουν και τα ίχνη τους εντοπίζονται στη δεκαετία του 1930), ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, χωρίς την ετικέτα του «μαγικού ρεαλισμού», οι μεγάλοι κλασικοί της Ευρώπης και οι διαφορές της Αθήνας με το Τορόντο. «Μου κάνει εντύπωση που έχετε τόσα βιβλιοπωλεία στο κέντρο. Στο Τορόντο δεν υπάρχει αυτή η εικόνα. Μόνο δύο μεγάλες αλυσίδες». Κι αυτή δεν ήταν η μόνη παρατήρηση της γεννημένης στη Χιλή Μπεατρίζ Χάουσνερ που καταργούσε τα στερεότυπα για τον έλληνα συνομιλητή της. Πρώην βιβλιοθηκονόμος στη Δημόσια Βιβλιοθήκη του Τορόντο και ιστορικός του βιβλίου, μεταφράστρια από τα ισπανικά στα αγγλικά (των Αλβάρο Μούτις, Σέζαρ Μόρο, Ενρίκε Μολίνα, εκτός άλλων), έχει εκδώσει έξι ποιητικές συλλογές, μεταφρασμένες στα ισπανικά – η αντίστροφή πορεία προς τη μητρική γλώσσα -, τα γαλλικά, τα ολλανδικά και τα πορτογαλικά. Στην πρόσφατη έκδοση «Η ράφτρα και η ζωντανή κούκλα» (μετάφραση Χριστίνας Λιναρδάκη) ο έλληνας αναγνώστης ανακαλύπτει την ομότιτλη συλλογή, αλλά και το «Μπαίνει το ρακούν» (Enter the raccoon), όπου ο έρωτας μεταξύ ανθρώπου και ζώου προκύπτει από την παράδοση της καναδικής λογοτεχνίας (Μάριαν Ενγκελ, Γκουέντολιν Μακ Γιούαν), όπως μαθαίνουμε από τις κατατοπιστικές σημειώσεις του τέλους.

Ποιες είναι οι λογοτεχνικές «ρίζες» μιας καναδής συγγραφέως που μεγάλωσε στη Χιλή;

Δεν αντέχω την ποιητική πρόζα. Αγαπώ τον Χεμινγουέι, επειδή δεν προσποιείται. Οπως και τον Φόκνερ. Τον Αλβάρο Μούτις και τον Μπόρχες, που καταφέρνει πολλά με λίγες λέξεις. Από την ευρωπαϊκή παράδοση το σπουδαιότερο βιβλίο που έχω διαβάσει είναι ο «Δον Κιχώτης», ενώ αγαπημένοι μου είναι ο Κάφκα και ο Καμί. Πολύ καλύτερος συγγραφέας από τον Σαρτρ.

Θυμάστε ποιες ήταν οι πρώτες εικόνες που γέννησαν το «Ράφτρα και η ζωντανή κούκλα»;

Τα ποιήματα ξεκίνησαν από μια διάθεση πειραματισμού με την ιδέα για τη δημιουργία του ιδανικού άντρα μέσω του ραψίματος. Με τον καιρό κατασκεύασα ένα σύστημα μεταφορών όπου η ενδυμασία, η τεχνολογία και τα εργαλεία αποκτούσαν ποιητικό φορτίο. Η τεχνολογία, έτσι κι αλλιώς, με ενδιαφέρει πολύ: μπορεί να είναι την ίδια στιγμή απελευθερωτική, αλλά να κρύβει και την τραγωδία. Πειραματίστηκα, λοιπόν, με τη δημιουργία ενός εραστή. Μπορεί ως το τέλος να γίνει ανθρώπινο ον, αλλά μπορεί και να μείνει φυλακισμένος μέσα σε μια κατασκευή. Το ράψιμο, πάντως, λειτουργεί και ως μεταφορά για το γράψιμο. Υπάρχουν τόσο ποιητικές λέξεις σ’ αυτή την τέχνη. Το καταλαβαίνει κανείς όταν ξαναδεί τις τεχνικές, για παράδειγμα, της Ελσα Σκιαπαρέλι.

Τι συμβολίζει η Αλεξάνδρεια στο ποίημα «Μπαίνουν οι βιβλιοθηκονόμοι»;

Είναι αυτό που αποκαλώ το «καβαφικό ποίημά» μου. Η ιστορία της Αλεξάνδρειας και η εποχή του Καβάφη με συναρπάζουν έτσι κι αλλιώς. Αλλά υπάρχει και μια περισσότερο «γήινη» έμπνευση. Είναι το γεγονός ότι στον Καναδά δεν μπορείς να ζήσεις ως ποιήτρια. Κι αντί να ξεκινήσω ως πεινασμένη καλλιτέχνις, έγινα επαγγελματίας βιβλιοθηκονόμος. Πέτυχα μάλιστα τη μετάβαση από τον κόσμο των βιβλιοθηκών στο βασίλειο του μάνατζμεντ, κυρίως στη δεκαετία του 1990. Τότε που άλλαξε δραματικά η δική μου δουλειά και η δουλειά πολλών άλλων ανθρώπων. Γι’ αυτό και στο ποίημα οι νέοι επικεφαλής παρουσιάζονται σχεδόν σαν τέρατα. Η μεγάλη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας δεν υπάρχει πλέον, όπως χάθηκε και η μεγάλη βιβλιοθήκη του Τορόντο. Υπάρχει ένα αίσθημα νοσταλγίας και λαχτάρας γι’ αυτόν τον χαμένο κόσμο, παρόλο που δεν με συγκινεί οτιδήποτε νοσταλγικό. Αυτό το στοιχείο είναι που αγαπώ και στον Καβάφη: στην ποίησή του επιβιώνει ένας παλιός κόσμος, επειδή είναι ο ίδιος ο ποιητής που τον κατασκευάζει.

Στο «Μπαίνει το ρακούν» έχετε αναφορές στην Εϊμι Γουαϊνχάουζ. Λειτουργεί σαν ένα ποιητικό alter ego;

Θα μπορούσε, ναι. Μακάρι, δηλαδή! Αυτό που με ενθουσίαζε στην Εϊμι ήταν το καλλιτεχνικό της μεγαλείο. Πέρα από την τραγική πορεία της και το γεγονός ότι έφυγε τόσο νέα. Ενα είδος ρεμπω-ικής φιγούρας που καίγεται πολύ γρήγορα μπροστά μας. Μια τελευταία έκλαμψη των «καταραμένων ποιητών».

Ηρθατε στην Αθήνα για μια ομιλία σχετικά με τον καναδικό σουρεαλισμό. Πώς προκύπτει αυτό το μάλλον άγνωστο σε εμάς ρεύμα;

Οντως, δεν υπάρχει σουρεαλισμός στην αγγλοσαξονική παράδοση. Οι ποιητές δεν ταυτίζονται με το μπαρόκ στοιχείο και στρέφονται στο γκόθικ. Ο σουρεαλισμός κυριάρχησε μόνο στον λατινοαμερικανικό κόσμο και δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι άλλαξε τις κοινωνίες εκεί. Από την έρευνά μου, ωστόσο, ανακάλυψα ότι στον Καναδά υπήρχε ήδη στα τέλη της δεκαετίας του 1930 μία ομάδα καλλιτεχνών και συγγραφέων, οι «Αυτοματιστές του Μοντρεάλ», που υιοθέτησαν την ιδέα του αυτοματισμού στη γραφή. Ολα αυτά σε μια εποχή που τα πάντα ελέγχονταν από τις νόρμες της Καθολικής Εκκλησίας. Οι σουρεαλιστές, λοιπόν, πέρασαν πολλά από τα μηνύματά τους συμβάλλοντας σε αυτό που από τότε ονομάζεται «ήσυχη επανάσταση». Ο εκμοντερνισμός έμεινε ισχυρός ως τη δεκαετία του 1960 και μετά υποχώρησε. Επανέρχεται σήμερα μέσω της νεότερης γενιάς, η οποία ανακαλύπτει τους Αυτοματιστές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, νομίζω ότι ο λόγος τους είναι αρκούντως πολιτικός. Ειδικά απέναντι στη διακυβέρνηση του Τζάστιν Τριντό.

Απόσπασμα

Από το «Μπαίνουν {LF}οι βιβλιοθηκονόμοι»

Οι βιβλιοθηκονόμοι διαλύονται
σε πολύπλοκες ρόμπες
κλαίνε με δάκρυα από μελάνι γρατζουνάνε
τα όρια της γνώσης σκάβουν
με τη γλώσσα μέσα στον βούρκο
και βγάζουν έξω τις ζεματιστές τους
τσιρίδες απ’ την αιγυπτιακή θάλασσα
όπου γραφείς κάποτε φύτεψαν
φραστικά άνθη στ’ αυτιά τους.

Τυφλωμένες από αιώνες
καταλόγων οι βιβλιοθηκονόμοι συγκεντρώνονται
συζητούν τη βιωσιμότητα των οδόντων
μια ακαριαία αριθμολογία για τις χώρες
όπου οι πνευματικές πρόγονοί τους κάποτε τριγύριζαν.

Οι αδελφές περπατούν αργά μα έγκαιρα
ακόλουθοι της πειθαρχίας των ραφιών
προκρίνουν τους μνηστήρες τους εώς τον θάνατο
παραπονιούνται για τη μοναξιά παλιών
δαγκεροτυπιών ο σπόρος
της αγάπης ταξινομημένος κάτω απ’ τον ίδιο
αβοήθητο αριθμό που ποτέ δεν ψύχεται.
Στα χέρια τους το νόημα πεθαίνει.

{1BSYG}Μπεατρίζ Χάουσνερ{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η ράφτρα και η ζωντανή κούκλα{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Χριστίνα Λιναρδάκη, πρόλογος Μικαέλ Λεβί{CR}Εκδ. Βακχικόν, σελ. 94{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή: 10,60 ευρ{4BTIM}ώ