Μάθε, παιδί μου, εθελοντισμό

Νέα πνοή στα αναλυτικά προγράμματα του δημοτικού και του γυμνασίου φαίνεται ότι φέρνουν οι επόμενοι μήνες και πιθανότατα η σχολική χρονιά 2020-21. Στο πλαίσιο του ανασχεδιασμού των αναλυτικών προγραμμάτων στα δημοτικά και στα γυμνάσια της χώρας και πέρα από τις αντιπαραθέσεις επιστημονικών οργανώσεων για τις ώρες ή τη μέθοδο διδασκαλίας των Μαθηματικών ή των Φιλολογικών, στην καθημερινότητα των σχολείων έρχονται νέα μαθήματα: εθελοντισμός, προστασία από φυσικές καταστροφές, επιχειρηματικότητα, μελέτη του περιβάλλοντος, τεχνολογία, καταπολέμηση των εξαρτήσεων.

Εκπαιδευτικές «ζώνες». Η φιλοσοφία τους είναι διαφορετική: πέρα από ένα μορφωμένο παιδί, χτίζουμε στα σχολεία και έναν σύγχρονο πολίτη. Ετσι, όπως αναφέρουν οι πληροφορίες από το κτίριο του Αμαρουσίου, νέες εκπαιδευτικές «ζώνες» εισάγονται στην καθημερινότητα των σχολείων και μάλιστα με τη μορφή μαθημάτων που δεν θα είναι επιλογής ή εκτός αναλυτικού προγράμματος.

Αντίθετα, θα αποτελούν κανονικά μαθήματα με κυκλικές θεματικές στα οποία θα προσεγγίζονται όλα τα θέματα που χρειάζεται να μάθει ένας σύγχρονος πολίτης.

Και ποιες είναι αυτές; Πώς γεφυρώνουμε, για παράδειγμα, το κενό μεταξύ γνώσης και εφαρμογής της στην καθημερινή μας ζωή; Τι πάει να πει εθελοντισμός, φιλανθρωπία, αλληλεγγύη, ακτιβισμός; Ποιες είναι οι πιθανές εξαρτήσεις που απειλούν έναν σύγχρονο άνθρωπο και πώς μπορούμε να τις αποφύγουμε; Πώς αντιδρούμε σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών και πώς προστατεύουμε τον εαυτό μας;

Τα μαθήματα αυτά που θα δώσουν το περιθώριο για ομαδικές εργασίες και πρότζεκτ στα σχολεία είναι πιθανόν να αξιολογούνται τελικά και κατά την τελική επίδοση των μαθητών στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Οπως είναι φυσικό, θα ενταχθούν μόνο στο δημοτικό και στο γυμνάσιο και όχι στο λύκειο, όπου φυσικά η ύλη των μαθημάτων πληθαίνει και οι μαθητές προετοιμάζονται για την εισαγωγή τους στα πανεπιστήμια.

Τα παραπάνω θα προχωρήσουν μαζί με ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, το οποίο η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας υπόσχεται εκ νέου, αλλά οι εκπαιδευτικές ομοσπονδίες δυσπιστούν. Και αυτό γιατί το έχουν ακούσει σχεδόν από όλους τους υπουργούς που πέρασαν την τελευταία δεκαετία από τον χώρο της εκπαίδευσης, αλλά ως σήμερα κανένας δεν προχώρησε σε ένα σχέδιο επιμόρφωσης με κεντρική διοργάνωση και συστηματικό τρόπο.

Τα παραπάνω βέβαια θα συνδυαστούν με τη νέα μορφή του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής το οποίο στο μέλλον θα αναβαθμιστεί και θα αποκτήσει νέες αρμοδιότητες. Αυτά τουλάχιστον αναφέρουν οι πληροφορίες από την πλευρά του υπουργείου Παιδείας, ενώ παγώνει το σχέδιο που διέρρευσε προ μηνών για συγχώνευσή του με τον Εθνικό Οργανισμό Εξετάσεων, κάτι που άλλωστε δεν έμοιαζε να αποτελεί πρόταση με συγκροτημένη φιλοσοφία. Επί του παρόντος ωστόσο, το ΙΕΠ παίρνει τη δεύτερη θέση στην ουρά των μεταρρυθμίσεων, καθώς το υπουργείο Παιδείας έχει στρέψει τώρα την προσοχή του στην αναβάθμιση της Αρχής για τη διασφάλιση της ποιότητας στην εκπαίδευση (ΑΔΙΠ) και στα πανεπιστήμια.

Τι ισχύει στο εξωτερικό. Ο εθελοντισμός έχει καθιερωθεί στις σύγχρονες κοινωνίες ως ο θεσμός που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων. Στα πανεπιστήμια των ΗΠΑ θεωρείται αξιολογήσιμο προσόν, σε πολλά εκπαιδευτικά συστήματα κερδίζει έδαφος, ενώ παρότι δεν αποτελεί μέρος του επίσημου προγράμματος των περισσότερων χωρών της ΕΕ, ωστόσο εντάσσεται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους στη σχολική φιλοσοφία.

Σήμερα στην Ελλάδα και το δημοτικό σχολείο δεν υπάρχει μάθημα ή διακριτή ενότητα αποκλειστικά για τον εθελοντισμό. Μπορεί κανείς να τον συναντήσει ως έννοια στο μάθημα της Πολιτικής Αγωγής, σε θέματα φιλανθρωπίας μέσα από κάποια αποσπάσματα λογοτεχνικών έργων στα βιβλία «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» ή και τα Θρησκευτικά αλλά όχι συντονισμένα. Το ίδιο ισχύει και για το πρόγραμμα σπουδών του Γυμνασίου.

Στα σχολικά βιβλία Γυμνασίου πουθενά δεν υπάρχει κάποιο διακριτό κεφάλαιο ή ενότητα για τον εθελοντισμό, ή για κάποιο άλλο συναφές κεφάλαιο, όπως π.χ. αλληλεγγύη, ούτε σχετικές προτεινόμενες δραστηριότητες.

Σε άλλες χώρες του εξωτερικού ωστόσο ο εθελοντισμός και οι μορφές κοινωνικής δράσης που διδάσκονται στα σχολεία αποτελούν την καθημερινότητα μαθητών και εκπαιδευτικών. Μάλιστα πριν από λίγα χρόνια οργανώσεις της Αγγλίας άσκησαν κριτική στο υπουργείο Παιδείας της χώρας τονίζοντας ότι τα σχετικά μαθήματα Πολιτικής Αγωγής των σχολείων  δεν μπορεί να περιορίζονται μόνο σε δράσεις εθελοντισμού, αλλά θα πρέπει να περιλαμβάνουν «πρωτότυπη κοινωνική και δημοκρατική δράση». Στη Βρετανία είναι σημαντική και η παρουσία εθελοντών γονέων σε σχολεία της χώρας όπου και προσφέρουν ποικίλη υποστήριξη μαζί με κοινωνικούς φορείς και ιστοσελίδες για γονείς. Με τον τρόπο αυτόν καλλιεργείται ένα θετικό κλίμα για τον εθελοντισμό τόσο στο σχολείο όσο και στην οικογένεια. Γενικά στα εθνικά αναλυτικά προγράμματα Αγγλίας, Αυστραλίας, Καναδά, αλλά και στα αντίστοιχα προγράμματα σπουδών για την υποχρεωτική εκπαίδευση σε Γαλλία, Γερμανία, ΗΠΑ και Σκανδιναβικές χώρες ο εθελοντισμός δεν εμφανίζεται ως διακριτό μάθημα ενταγμένο στο ωρολόγιο πρόγραμμα, ούτε υπάρχει βιβλίο για τον εθελοντισμό, όμως ενθαρρύνονται επίμονα οι εθελοντικές δράσεις τόσο στη σχολική ζωή όσο και προς την τοπική κοινωνία. Παράλληλα, πολλές και ποικίλες μη κυβερνητικές εθελοντικές οργανώσεις υλοποιούν προγράμματα με τα σχολεία.

Στις ΗΠΑ δεν υπάρχει ενιαίο πρόγραμμα σπουδών λόγω των διαφοροποιήσεων σε κάθε Πολιτεία-περιοχή. Πάντως, οι οργανώσεις των εκπαιδευτικών, καθώς και εκπρόσωποι των εκπαιδευτικών αρχών αναφέρονται στη μακρά παράδοση του εθελοντισμού στη χώρα, επικαλούμενοι γεγονότα, όπως η συμμετοχή σε πολέμους και πρόσωπα της Ιστορίας που ήταν παραδείγματα εθελοντισμού.