Σκάνδαλο στην όπερα

Είναι αιχμηρή, τολμηρή και κυρίως προκλητική. Θεωρείται η όπερα με την «πιο άσεμνη άρια που γράφτηκε ποτέ». Το «Powder her face», η σύγχρονη σύνθεση του τρομερού παιδιού της βρετανικής μουσικής Τόμας Αντες, κάνει πρεμιέρα απόψε στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε πανελλήνια πρώτη. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Εναλλακτικής Αλέξανδρος Ευκλείδης σκηνοθετεί την παράσταση, ενώ ο αρχιμουσικός Νίκος Βασιλείου έχει τη μουσική διεύθυνση του Ergon Ensemble. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η αυστραλοβρετανή υψίφωνος Τζαστίν Βιάνι.

Η όπερα αυτή είναι βασισμένη στη σκανδαλώδη ζωή της δούκισσας Μάργκαρετ Κάμπελ του Αργκάιλ, γνωστής με το προσωνύμιο «βρώμικη δούκισσα», η οποία το 1963 σόκαρε το κοινό της Αγγλίας με τις σεξουαλικές της ακρότητες. Ο Ευκλείδης εδώ επιχειρεί να αναδείξει τις λεπτές εννοιολογικές αποχρώσεις του έργου αλλά και το προκλητικό, παιγνιώδες και απελευθερωτικό του χιούμορ. «Το “Powder her face” είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό έργο μεταμοντέρνας αισθητικής, καθώς δανείζεται, παραθέτει, παραφράζει, ειρωνεύεται και θαυμάζει έργα από ένα εξαιρετικά ευρύ πεδίο αναφορών, μουσικών, λογοτεχνικών, φιλοσοφικών, ιστορικών, βάζοντάς τις στο ίδιο αμάλγαμα με προϊόντα της ποπ κουλτούρας. Κυρίως όμως είναι ένα έργο για την όπερα φτιαγμένο με υλικά από τους τρεις αιώνες της πορείας της. Η τέχνη που συνδέθηκε περισσότερο από κάθε άλλη με ιστορίες ματαιοδοξίας, μια εκ φύσεως ματαιόδοξη τέχνη, χρησιμοποιείται από τους δημιουργούς αυτής της μετα-όπερας ως η πρώτη ύλη μιας σπουδής στη ματαιοδοξία με τον αλληγορικό και υπονομευτικά ηθικοπλαστικό τρόπο του 18ου αιώνα» αναφέρει ο ίδιος.

Πρόκληση. Το «Powder her face» βασίζεται σε ένα αληθινό σκάνδαλο στη ζωή της Δούκισσας Κάμπελ αλλά η αίσθηση της πρόκλησης επεκτείνεται και στη σκηνή. Θεωρείται η πρώτη όπερα που έφερε στα λυρικά θέατρα του κόσμου μια άκρως τολμηρή άρια που πυροδότησε έντονες συζητήσεις αφού έμεινε γνωστή ως «blowjob aria». Εμπνέεται από το πολύκροτο διαζύγιο της Δούκισσας από τον δεύτερο σύζυγό της, τον 11ο Δούκα του Αργκάιλ. Εκείνος την κατηγόρησε δημόσια ότι κατά τη διάρκεια του γάμου τους είχε 88 εξωσυζυγικές σχέσεις. Η λίστα με τα καταγεγραμμένα ονόματα περιελάμβανε υπουργούς, μέλη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας και διάσημους καλλιτέχνες. Κατά τη διάρκεια της δίκης κατατέθηκαν ως αποδεικτικά στοιχεία αποκαλυπτικές πολαρόιντ, ανάμεσά τους και μια φωτογραφία που στα βρετανικά ταμπλόιντ έγινε γνωστή ως «ο ακέφαλος άνδρας», η οποία απεικόνιζε τη δούκισσα γυμνή να έχει ερωτικές περιπτύξεις με έναν άνδρα, το κεφάλι του οποίου ήταν κομμένο.

Μέσα σε δύο πράξεις και οκτώ σκηνές οι οποίες διαδραματίζονται στον χώρο ενός πολυτελούς ξενοδοχείου, ο Φίλιπ Χένσερ που υπογράφει το λιμπρέτο καταθέτει ένα κωμικοτραγικό έργο γεμάτο γερές δόσεις μαύρου χιούμορ, σαρκασμό και πιπεράτες ερωτικές σκηνές. Με την καυστική του πένα διερευνεί τη σχέση φύλου, πολιτικής και εξουσίας, καταλήγοντας να στήσει μια κυνική κοινωνική σάτιρα για τον αμοραλισμό, την παρακμή της ανώτερης τάξης και τη δημοσιογραφία της κλειδαρότρυπας. Θέματα που αν και ξεκίνησαν από τη βρετανική γειτονιά, έφτασαν δύο δεκαετίες αργότερα να αφορούν ολόκληρο το παγκόσμιο χωριό. «Η βρετανικότητα του έργου δεν του στερεί την οικουμενική του απεύθυνση, μια οικουμενικότητα για την εποχή μας, διαποτισμένη με σεξ, ενόρμηση θανάτου και ηδονοβλεψία. Δύο χρόνια μετά την πρώτη παρουσίαση του “Powder her face” (1995), μια ιστορία στοματικού σεξ συντάραξε την παγκόσμια κοινότητα και σχεδόν γκρέμισε τον ισχυρότερο άνδρα του πλανήτη (τον Μπιλ Κλίντον). Σχεδόν ταυτόχρονα η προφητεία του Μεγάλου Αδερφού εγκαταστάθηκε για τα καλά (και οικειοθελώς) στην καθημερινότητα του νέου παγκόσμιου και όλο και πιο διασυνδεδεμένου χωριού. Η ματαιοδοξία έγινε ένα ασυνήθιστο καύσιμο στην τεράστια μηχανή της κοινωνίας του θεάματος. Οι αχνές πολαρόιντ της Δούκισσας μας θυμίζουν, μέσα από την έξοχη μηχανή αέναων αντικατοπτρισμών που έστησαν ο Φίλιπ Χένσερ και ο Τόμας Αντες, τη συνάφεια της ματαιοδοξίας και του θανάτου, μια υπενθύμιση που χρειαζόμαστε επειγόντως σε έναν κόσμο όπου το απερίσκεπτο φλερτ με τον θάνατο έχει περάσει από το συμβολικό στο απολύτως πραγματικό επίπεδο» καταλήγει ο Αλ. Ευκλείδης.