Η μητέρα όλων των μαχών και οι 28 «Σπαρτιάτες»

Αν έχετε βαρεθεί να ακούτε συνεχώς για το Brexit, τι να πουν και οι Βρετανοί; Πρόσφατη έρευνα του Reuters Institute κατέδειξε ότι το ένα τρίτο των κατοίκων της Γηραιάς Αλβιώνος δεν αντέχουν πια να διαβάζουν ή να βλέπουν ειδήσεις. Ο λόγος; Το Brexit, το οποίο «επηρεάζει αρνητικά τη διάθεσή τους». Εξού και την Τετάρτη ο μιντιακός κολοσσός Sky News λανσάρισε ένα νέο ειδησεογραφικό τηλεοπτικό κανάλι, το Sky News Brexit-Free (όπως λέμε… gluten-free), το οποίο απευθύνεται σε όσους έχουν σιχαθεί το Brexit και θέλουν να μαθαίνουν όλες τις ειδήσεις πλην αυτών που σχετίζονται με την έξοδο της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Για όλους τους υπόλοιπους, η εβδομάδα αυτή εξελίσσεται στην πιο καθοριστική από το δημοψήφισμα του 2016: σχεδόν τριάμισι χρόνια μετά, φαίνεται ότι η λύση του δράματος είναι κοντά. Η επιλογή της λέξης δεν είναι τυχαία. Τις τελευταίες ημέρες, τα βρετανικά ΜΜΕ βρίθουν αρχαιοελληνικών αναφορών: από τους 28 «Σπαρτιάτες» βουλευτές, θιασώτες του σκληρού Brexit, έως τη Βουλή των Κοινοτήτων η οποία – κατά τους «Τάιμς» – κρέμεται σαν «δαμόκλειος σπάθη» επάνω από τη συμφωνία εξόδου.

Το Brexit είναι προγραμματισμένο να γίνει σε 12 ημέρες. Θα γίνει; Η απάντηση θα εξαρτηθεί, σε μεγάλο βαθμό, από την έκβαση της σημερινής μητέρας όλων των μαχών στη Βουλή των Κοινοτήτων. Οι βρετανοί βουλευτές θα κληθούν να ψηφίσουν, για τέταρτη φορά μέσα σε εννέα μήνες, επί της συμφωνίας για το Brexit. Οι προηγούμενες τρεις, που απορρίφθηκαν, ήταν οι συμφωνίες που είχε διαπραγματευθεί η Τερίζα Μέι. Η τέταρτη, είναι αυτή στην οποία κατέληξε ο Μπόρις Τζόνσον με την ΕΕ το πρωί της Πέμπτης, διαψεύδοντας τους περισσότερους σχολιαστές, ακόμη και πολλούς υπουργούς του, που στοιχημάτιζαν ότι οι προσπάθειες του Λονδίνου για συμφωνία είτε ήταν προσχηματικές, είτε θα αποτύγχαναν. Λίγα λεπτά προτού τα «χαρμόσυνα» tweets του Τζόνσον και του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ κάνουν τον γύρο του Διαδικτύου, όλα έδειχναν ότι το ντιλ είχε τιναχθεί στον αέρα, έπειτα από την απόρριψή του από το υπερσυντηρητικό προτεσταντικό Δημοκρατικό Ενωτικό Κόμμα (DUP) της Βόρειας Ιρλανδίας, το οποίο στηρίζει την κυβέρνηση μειοψηφίας των Συντηρητικών. Ωστόσο, παρά το «όχι» των κοινοβουλευτικών συμμάχων του, ο Τζόνσον προχώρησε στη σύναψη της συμφωνίας με τις Βρυξέλλες και θα προσπαθήσει σήμερα να την «πουλήσει» στη Βουλή, στην πρώτη συνεδρίαση που διεξάγεται Σαββατοκύριακο από το 1982.

«Καταφέραμε να απαλλαγούμε από το backstop. Είναι μια πάρα πολύ καλή συμφωνία για το Ηνωμένο Βασίλειο. Είμαστε αισιόδοξοι ότι θα υπερψηφιστεί από τη Βουλή των Κοινοτήτων», δήλωσε στα «ΝΕΑ» αξιωματούχος της Ντάουνινγκ Στριτ.

Για να περάσει η συμφωνία πρέπει να τη στηρίξουν 320 βουλευτές. Αυτό φαντάζει πολύ δύσκολο, αλλά όχι απίθανο. Ο Τζόνσον θα πρέπει να πείσει όσο το δυνατόν περισσότερους βουλευτές του Εργατικού Κόμματος, όσο πιο πολλούς μπορεί από τους 28 «Σπαρτιάτες» Brexiteers των Τόρις, αλλά και τους 21 μετριοπαθείς βουλευτές που διέγραψε από την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος τον Σεπτέμβριο.

«Δεν αποκλείεται να υπερψηφιστεί η συμφωνία, καθώς υπάρχουν πηγές άντλησης ψήφων που δεν ήταν διαθέσιμες στις προηγούμενες ψηφοφορίες. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΕ παρακολουθεί τις εξελίξεις στο Λονδίνο και θα αντιδράσει ανάλογα», δήλωσε στα «ΝΕΑ» ευρωπαϊκή διπλωματική πηγή.

«Και μόνο το γεγονός ότι υπάρχει συμφωνία, είναι μια νίκη για τον Τζόνσον, διότι του επιτρέπει να έχει πολλές επιλογές μπροστά του. Αν την περάσει από το Κοινοβούλιο, θα μπορεί να πει ότι υλοποίησε την υπόσχεσή του να γίνει Brexit. Αν δεν την περάσει, θα μπορεί να κατηγορήσει την αντιπολίτευση ότι είναι εκείνη που καθυστερεί το Brexit. Αν γίνουν εκλογές χωρίς να έχει επικυρωθεί η συμφωνία, θα μπορεί να πει ότι υπάρχει τρόπος να γίνει το Brexit και θα κατηγορήσει τους αντιπάλους του ότι αποσταθεροποιούν την οικονομία», είπε στα «ΝΕΑ» ο Αγγελος Χρυσόγελος, λέκτορας Διεθνούς Πολιτικής στο London Metropolitan University και ερευνητικός εταίρος του θινκ τανκ Chatham House.

Εάν η Συμφωνία Αποχώρησης περάσει, το Brexit θα γίνει κανονικά στις 31 Οκτωβρίου. Εάν καταψηφιστεί, υπάρχουν δύο εκδοχές: είτε έξοδος χωρίς συμφωνία στο τέλος του μήνα (μάλλον απίθανο), είτε νέα αναβολή του Brexit, όπως ορίζει ο νόμος που κύρωσε πρόσφατα η Βουλή. Ακόμη, όμως, κι αν υπερψηφιστεί η συμφωνία, τα κόμματα της αντιπολίτευσης ενδέχεται να επιχειρήσουν να περάσουν τροπολογίες που θα δεσμεύουν την κυβέρνηση να διεξαγάγει δημοψήφισμα για την έγκρισή της από τον λαό. Επί του παρόντος, πάντως, δεν φαίνεται ότι υπάρχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία υπέρ του δημοψηφίσματος. Σε κάθε περίπτωση, οι εκλογές φαίνεται ότι πλησιάζουν, με τους Συντηρητικούς να παρουσιάζουν σαφές προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. «Ανεξάρτητα από το τι πιστεύει κάποιος για το στυλ του, είναι γεγονός ότι ο Τζόνσον, με τη συμφωνία που πέτυχε, απέδειξε ότι έχει πολιτικές ικανότητες. Οι προοπτικές του να μακροημερεύσει στην εξουσία είναι πολύ καλύτερες τώρα από ό,τι φαινόταν στην αρχή της θητείας του. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι το Brexit θα τελειώσει με αυτήν ή κάποια άλλη συμφωνία ή ακόμη και χωρίς συμφωνία. Βρετανία και ΕΕ θα χρειαστεί να συνάψουν μια νέα, ακόμη πιο περίπλοκη συμφωνία για τη μελλοντική τους σχέση. Αυτή η διαπραγμάτευση θα πάρει χρόνια, σίγουρα πολύ περισσότερο από τη μεταβατική περίοδο που προβλέπει η Συμφωνία Αποχώρησης. Ουσιαστικά, βρισκόμαστε μόλις στο πρώτο στάδιο μιας πολύ μακράς περιόδου όπου η σχέση με την ΕΕ θα είναι το βασικό επίδικο της βρετανικής πολιτικής», σημείωσε ο δρ Χρυσόγελος.

Ο γόρδιος δεσμός της Ιρλανδίας
Το αγκάθι των διαπραγματεύσεων μεταξύ Λονδίνου, Βρυξελλών, Δουβλίνου και Μπέλφαστ ήταν, για μια ακόμη φορά, το backstop, η δικλίδα ασφαλείας που είχε συμφωνήσει η Τερίζα Μέι για την αποφυγή σκληρών συνόρων στην Ιρλανδία. Ο Μπόρις Τζόνσον κατάφερε να απαλλαγεί από αυτόν τον μηχανισμό, όπως είχε δεσμευτεί. Ωστόσο, το backstop αντικαταστάθηκε από μια άλλη ρύθμιση που δεν απέχει πολύ από την αρχική διευθέτηση που είχε απορρίψει η Μέι.
Μεταξύ της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας (μέλους της ΕΕ) και της Βόρειας Ιρλανδίας (η οποία ανήκει στο Ηνωμένο Βασίλειο) υπάρχουν χερσαία σύνορα. Αμφότερες οι πλευρές επιθυμούν να διατηρήσουν ελεύθερη τη διακίνηση αγαθών και την κυκλοφορία πολιτών ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η ειρήνη στην περιοχή, η οποία εδραιώθηκε το 1998 με τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής, έπειτα από 30ετείς πολύνεκρες συγκρούσεις μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Ενωτικών. Μετά το Brexit, τα – σήμερα αόρατα – σύνορα θα μετατραπούν σε σύνορα Ηνωμένου Βασιλείου – Ευρωπαϊκής Ενωσης. Προκειμένου να μη χρειαστεί να διεξάγονται τελωνειακοί και άλλοι έλεγχοι στα σύνορα Ιρλανδίας – Βόρειας Ιρλανδίας (τα λεγόμενα «σκληρά σύνορα»), Λονδίνο και Βρυξέλλες συμφώνησαν προχθές ότι το τελωνειακό και κανονιστικό σύνορο μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου θα «μεταφερθεί» στη θάλασσα της Ιρλανδίας. Ετσι, η Βόρεια Ιρλανδία θα παραμείνει ντε φάκτο στην ενιαία αγορά και στο τελωνειακό έδαφος της ΕΕ (σε ό,τι αφορά τη διακίνηση εμπορευμάτων), ενώ ντε γιούρε θα υπάγεται στο τελωνειακό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου. Αυτό συνιστά μείζονα παραχώρηση από τον Τζόνσον, ο οποίος μόλις τον περασμένο Νοέμβριο δήλωνε ότι «καμία βρετανική κυβέρνηση των Συντηρητικών δεν μπορεί και δεν πρέπει να συναινέσει» σε σύνορα στη θάλασσα της Ιρλανδίας. Η διευθέτηση αυτή θα ισχύσει μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου (τέλος του 2020 ή και αργότερα). Τέσσερα χρόνια αργότερα, η τοπική συνέλευση της Βόρειας Ιρλανδίας θα αποφασίσει με απλή πλειοψηφία εάν οι ρυθμίσεις αυτές θα παραμείνουν σε ισχύ. Το DUP δεν στηρίζει τη συμφωνία διότι επιθυμούσε δικαίωμα βέτο επί της εφαρμογής αυτού του μηχανισμού.