Επί ΣΥΡΙΖΑ «κούρευαν» τα χρέη των μεγάλων και κυνηγούσαν τους μικρούς

Στα μέσα του 2010, στην αρχή του ελληνικού οικονομικού δράματος, δεν ήταν λίγες οι εκτιμήσεις που διατυπώνονταν από επίσημους θεσμούς και αναλυτές για ταχεία έξοδο από την κρίση. Η υπογραφή του πρώτου μνημονίου και η εξασφάλιση χρηματοδότησης για την κάλυψη των κρατικών ελλειμμάτων έως ότου επέλθει μια ισορροπία στα δημόσια οικονομικά, είχε ηρεμήσει τις αγορές.

Οι τραπεζικές διοικήσεις σε μεγάλο βαθμό θεωρούσαν τότε ότι το πρόβλημα ήταν παροδικό, θέμα δύο-τριών ετών, και ότι σύντομα θα επιστρέφαμε στην κανονικότητα. Με τα κόκκινα δάνεια τον Μάρτιο εκείνης της χρονιάς στα επίπεδα του 10%, τα ρίσκα είχαν υποεκτιμηθεί. Πολύ σύντομα απεδείχθη ότι το πολιτικό σύστημα δεν ήταν σε θέση να διαχειριστεί μια τόσο σύνθετη υπόθεση.

Βύθιση οικονομίας. Δεν πέρασαν παρά μερικοί μήνες για να καταστεί σαφές στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι το ελληνικό πρόγραμμα δεν βγαίνει. Η οικονομία υπό το βάρος των διαδοχικών πολιτικών κρίσεων βυθίζεται στην ύφεση. Οι Ευρωπαίοι αποφασίζουν τότε σημαντικές παρεμβάσεις στο δημόσιο χρέος. Ομως, το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων το 2012 δίνει τη χαριστική βολή στον εγχώριο τραπεζικό κλάδο, σε μια περίοδο που τα κόκκινα δάνεια αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο, ξεπερνώντας στα τέλη της χρονιάς το 30%.

Η αναδιάρθρωση που ακολουθεί είναι άνευ προηγουμένου. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα η πλειονότητα των ξένων τραπεζών με παρουσία στην Ελλάδα αποχωρούν, τα υπό δημόσιο έλεγχο ιδρύματα αξιολογούνται ως μη βιώσιμα και τα μικρότερα σχήματα δεν είναι σε θέση να βρουν κεφάλαια για να παραμείνουν εν ζωή.

Και έτσι ένα σύστημα 17 και πλέον τραπεζών συγκεντρώνεται σε τέσσερις ομίλους, οι οποίοι μέσω ανακεφαλαιοποιήσεων, σημαντικό μέρος των οποίων επιβαρύνεται ο έλληνας φορολογούμενος, επιχειρούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των επισφαλειών.

Οι αδυναμίες. Ωστόσο, εμφανίζουν σοβαρές αδυναμίες υποδομής και οργάνωσης. Οι ρυθμίσεις που προωθούνται τα πρώτα χρόνια της κρίσης δεν λύνουν το πρόβλημα και σύντομα αποδεικνύονται ανεπαρκείς, ο μηχανισμός είσπραξης απαιτήσεων είναι υποτυπώδης, ενώ οριζόντια μέτρα προστασίας των δανειοληπτών, υπό την πίεση και της αντιμνημονιακής τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης, δημιουργούν σοβαρές στρεβλώσεις στη συναλλακτική κουλτούρα, ωθώντας ακόμη και έχοντες σε στάση πληρωμών.

Το μακροοικονομικό περιβάλλον δυσκολεύει ακόμη περισσότερο, καθώς η κατάρρευση της εμπιστοσύνης μετά την εκλογή της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ το 2015 παγώνει σχεδόν τα πάντα. Προτεραιότητα των τραπεζικών διοικήσεων στο πρώτο εξάμηνο εκείνης της χρονιάς είναι να αποφευχθεί μια ξαφνική χρεοκοπία.

Μετά την υπογραφή του τρίτου μνημονίου ωστόσο ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας κάνει στροφή 180 μοιρών. Κόντρα στον αντιπολιτευτικό του λόγο, η κυβερνητική πλειοψηφία νομοθετεί όλα τα απαραίτητα εργαλεία για να ξεκινήσουν οι πωλήσεις δανείων σε funds και να ξεμπλοκάρουν οι πλειστηριασμοί.

Ετσι, από το 2016 ξεκινά η αποκλιμάκωση των κόκκινων δανείων, από τα υψηλά των 106 δισ. ευρώ και μέσα σε τρία χρόνια οι επισφάλειες εντός των τραπεζικών ισολογισμών μειώνονται κατά 30 δισ. ευρώ, κυρίως μέσω πωλήσεων δανείων και διαγραφών.

Πωλήσεις με «κούρεμα». Οι πρώτες συναλλαγές μάλιστα γίνονται με σημαντικές εκπτώσεις στα funds, οι οποίες φτάνουν ανάλογα με τον τύπο δανείων ακόμη και στο 97%. Την ίδια στιγμή, οι αναγκαστικές εκτελέσεις καταγράφουν ρεκόρ από μήνα σε μήνα. Στην πλειονότητά τους αφορούν φυσικά πρόσωπα, ελεύθερους επαγγελματίες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Και το ερώτημα είναι: γιατί τότε δεν αντιδρούσαν τα κορυφαία στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ;

Οπως επισημαίνει τραπεζική πηγή, «με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ άνοιξε ο δρόμος για να καθαρίσουμε τα κόκκινα δάνεια. Το ζητούμενο ωστόσο τώρα που βρίσκεται στην αντιπολίτευση είναι να μην δημιουργήσει εμπόδια στην προσπάθειά μας, καθώς περιθώρια άλλων καθυστερήσεων δεν υπάρχουν».
Σύμφωνα με το ίδιο στέλεχος, «η αναδιάρθρωση των κόκκινων δανείων ειδικά στην επιχειρηματική πίστη θα πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό. Δεν είναι μόνο οι τράπεζες που πλήττονται όταν χάνεται χρόνος. Υπάρχει και το ρίσκο ορισμένες επιχειρήσεις, εάν δεν εφαρμοστεί σύντομα η βέλτιστη λύση αναδιάρθρωσής τους, να καταρρεύσουν, με κόστος και κοινωνικό».

Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί αναγκαία συνθήκη για τη θεραπεία του προβλήματος η σημερινή αντιπολίτευση να μην ξεχάσει το κυβερνητικό της παρελθόν και επιστρέψει στις πρακτικές της περιόδου 2012 – 2015.

Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο διάστημα αναμένεται επιτάχυνση των δράσεων στα coorporate χαρτοφυλάκια. Αυτά μπορούν να καθαρίσουν με δύο τρόπους:

– Πώληση σε funds μαζικά, υπό τη μορφή πακέτων, σε χαμηλότερες ωστόσο τιμές, λόγω της έκπτωσης που παρέχεται πάντοτε σε συναλλαγές μεγάλης κλίμακας. Στη συνέχεια τα funds επιχειρούν να βγάλουν κέρδος είτε με την αναδιάρθρωση των εταιρειών, ώστε μετά να πουληθούν σε υψηλότερες τιμές τα θεραπευμένα σχήματα, ή με τον τεμαχισμό και τη ρευστοποίηση των όποιων περιουσιακών τους στοιχείων. Και στις δύο περιπτώσεις, ο κίνδυνος αφανισμού και απώλειας θέσεων εργασίας είναι αυξημένος.

– Πώληση απευθείας σε επενδυτές. Πρόκειται για λύση που ευνοεί όλους, ειδικά όταν πρόκειται για υπερχρεωμένες επιχειρήσεις που είναι εν λειτουργία και υπό προϋποθέσεις μπορούν να αναγεννηθούν. Και αυτό διότι εξασφαλίζονται σε μεγάλο βαθμό οι θέσεις εργασίας, η εταιρεία με το φρέσκο χρήμα που εισφέρουν οι επενδυτές έχει αυξημένες πιθανότητες να γίνει ξανά βιώσιμη και οι τράπεζες ανακτούν μεγαλύτερα ποσά, σε σχέση με τις πωλήσεις δανείων σε πακέτα.