Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Οι Εννέα Συμφωνίες. Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης, Αντρις Νέλσονς, Deutsche Grammophon, 5 CD, bluray audio

Δικαίως ή μη, η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης θεωρείται σήμερα η κορυφαία ορχήστρα στον κόσμο. Σε κάθε περίπτωση, είναι σίγουρα μία κατηγορία από μόνη της. Ειδικά όταν πρόκειται για έργα της Πρώτης Σχολής της Βιέννης, του Χάιντν ή του Μότσαρτ, δηλαδή της καρδιάς του κλασικισμού, αυτή η πρωτοκαθεδρία φαντάζει λογική. Οταν δε προχωράμε στην επανάσταση του Μπετόβεν, αρκεί να θυμηθεί κάποιος ότι η Φιλαρμονική της Βιέννης δημιουργήθηκε για να παίζονται συστηματικά και «σωστά» οι συμφωνίες του: τότε, μοιάζει περίπου αυτονόητη. Ωστόσο όλα αυτά έχουν κι ένα «αφανές» τίμημα: μια τέτοια ορχήστρα δεν την τιθασεύει και δεν την καθοδηγεί ο καθένας που μπορεί κάποια στιγμή να ανέβει στο πόντιουμ.

250 ΧΡΟΝΙΑ ΜΠΕΤΟΒΕΝ. Ο Αντρις Νέλσονς δεν είναι ο «καθένας». Ο διευθυντής μιας άλλης πολύ σπουδαίας γερμανόφωνης ορχήστρας, της Γκεβαντχάουζ της Λειψίας, εκτοξεύεται διαρκώς όλο και πιο ψηλά στο διεθνές μουσικό στερέωμα σε Ευρώπη και Αμερική, όπου το πρώτο του μεγάλο πόστο υπήρξε η Συμφωνική της Βοστώνης. Εκεί ηχογράφησε εξαιρετικά τις συμφωνίες του Μπραμς και ξεκίνησε αυτές του Σοστακόβιτς. Στη Λειψία συνεχίζει με τον Μπρούκνερ. Και, τώρα εισβάλλει στα «άγια των αγίων» της συμφωνικής μουσικής από τη Βιέννη, με έναν πλήρη κύκλο Μπετόβεν στη μεγάλη επέτειο από τα 250 χρόνια από τη γέννησή του που θα εορταστούν παγκοσμίως του χρόνου. Ο Νέλσονς λοιπόν έχει τον τρόπο και τον στόχο του με αυτές τις συμφωνίες. Και δεν παθαίνει αυτό που πολλοί μαέστροι στο παρελθόν υπέστησαν από τη Φιλαρμονική, αλλά και σήμερα συμβαίνει: να μην μπορούν να την ελέγξουν. Να βρίσκονται εκεί και να κουνάνε τα χέρια τους, ενίοτε με μεγάλο πάθος, αλλά αυτή να παίζει εκείνο που θέλει, μόνη της. Για να σταθεί κάποιος σε αυτό το πόντιουμ πρέπει να ξέρει καλά τι θέλει και, ακόμα πιο καλά, πώς θα το πετύχει. Ο Νέλσονς τα ξέρει και τα δύο.

ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ. Οι ηχογραφήσεις ξεκίνησαν τον Μάρτιο του 2017 με την Εκτη Συμφωνία και ολοκληρώθηκαν τον Απρίλιο του 2019 με την Πρώτη και τη Δεύτερη. Αν κάποιος τις ακούσει χωρίς να γνωρίζει ποιοι ερμηνεύουν τα έργα, ίσως σχετικά δύσκολα θα αναγνωρίσει την Ορχήστρα: οι αρετές της παραμένουν παρούσες στον υπερθετικό βαθμό. Ωστόσο ο μαέστρος την οδηγεί πιο πέρα, σε διαφορετικούς δρόμους από τη γενική κατεύθυνση της παράδοσής της. Είναι δε εμφανές ότι οι μουσικοί ανταποκρίνονται με θέρμη, με ενθουσιασμό στην καθοδήγησή του, καθώς, προφανώς, έχουν κουραστεί από μαέστρους που δεν τους λένε τίποτα. Ο Νέλσονς χτίζει ερμηνείες νευρώδεις, παλμικές, με ελάχιστα βιμπράτα και καθόλου «γλύκες». Είναι αναγνώσεις κατά κάποιον τρόπο συμπυκνωμένες, με το βλέμμα τους στραμμένο στις σκιές του Τοσκανίνι και του Σελ περισσότερο απ’ ό,τι στους μεγάλους βιεννέζους μαέστρους, ειδικά στον τελευταίο εξ αυτών, τον Καρλ Μπεμ. Ωστόσο δεν είναι αναγνώσεις μιμητικές. Οσο κι αν αυτό είναι σήμερα πιο δύσκολο από ποτέ, παραμένουν πρωτογενείς, έχουν τη δική τους ταυτότητα. Και δικαιώνουν την απόφαση μιας έκδοσης που μπορεί να σταθεί σε μια τέτοια συγκυρία. Δεν χρειάζεται φυσικά να προσθέσει κανείς ότι έχουν ηχογραφηθεί εξαιρετικά, πλεονέκτημα που μεγιστοποιεί την απόδοσή του στην εκδοχή του bluray audio το οποίο περιλαμβάνεται στην έκδοση.

Μπετόβεν: Απαντα τα έργα για σόλο πιάνο, Martino Tirimo, πιάνο, Hannsler, 16 CD

Αν στον Νέλσονς χρειάστηκαν δύο χρόνια για αυτές τις ηχογραφήσεις, στον σπουδαίο κύπριο πιανίστα Μαρτίνο Τιρίμο χρειάστηκε μία δεκαετία για να ολοκληρώσει ένα μεγάλο έργο: την πλήρη ηχογράφηση του συνόλου του έργου του Μπετόβεν για σόλο πιάνο, περιλαμβάνοντας όχι μόνο τις σονάτες αλλά και τις παραλλαγές του συνθέτη, εξίσου σημαντικές, ενίοτε δε περισσότερο. Ο Τιρίμος κάνει μια εξαιρετική διεθνή καριέρα και ο ακροατής αυτών των ηχογραφήσεων αμέσως θα αντιληφθεί το γιατί. Επικεντρώνεται δε στην πληρότητα των όσων ερμηνεύει, με τη λογική ότι δεν μπορείς να γνωρίσεις έναν συνθέτη σε βάθος αν δεν έρθεις σε επαφή με το σύνολο του έργου του. Σε μεγάλο βαθμό, όσο κι αν αυτό είναι απαιτητικό, είναι και σωστό. Επίσης, η εποχή δεν τον παίρνει μαζί της να τον κάνει ό,τι θέλει: ούτε μόδες τον κατευθύνουν, ούτε συγκυρίες. Είναι ένας μουσικός ασφαλής με τον εαυτό του και ολοκληρωμένος, που «συνομιλεί» απευθείας με το μουσικό κείμενο, την ουσία του οποίου και μεταφέρει. Πρόκειται για ένα μεγάλο τόλμημα, που βγήκε πολύ καλά πέρα. Και που, ασυζητητί, άξιζε τον κόπο.