Κρίσιμη ευρωπαϊκή στιγμή για την Ελλάδα

Η πρώτη εμφάνιση του Πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη σε Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (διάσκεψη κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης – ΕΕ) σήμερα Πέμπτη και Παρασκευή 17-18 Οκτωβρίου δεν μπορούσε να γίνει σε δυσκολότερη συγκυρία για τις Βρυξέλλες αλλά και για την Ελλάδα. Θα πρόκειται για ένα από τα πλέον δύσκολα Ευρωπαϊκά Συμβούλια των τελευταίων μηνών (ή και χρόνων) με μια βαριά ατζέντα θεμάτων που, ενώ δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνο την Ελλάδα, ενδιαφέρουν ωστόσο καθοριστικά τη χώρα. Αν και δεν είναι η Ελλάδα αυτή καθ’ εαυτή στο τραπέζι των συζητήσεων όπως συνέβαινε στην περίοδο της κρίσης, μπορεί να είναι όμως μια από τις χώρες-κλειδιά για την προώθηση της ατζέντας. Θα εξαρτηθεί βέβαια από τον ρόλο που θα θελήσει να ασκήσει και τις θέσεις που θα προβάλει. Ενα πρώτο θέμα, κρίσιμο αλλά και ιδιαίτερα ευαίσθητο και ειδικότερα για τον Πρωθυπουργό, είναι αυτό της διεύρυνσης της Ενωσης με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα πρέπει να αποφασίσει την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία μετά την αδυναμία του Συμβουλίου να συμφωνήσει πάνω στο θέμα.

Ολοι οι θεσμοί της Ενωσης (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) συμφωνούν με το άνοιγμα των διαπραγματεύσεων. Οι πρόεδροι άλλωστε των εν λόγω θεσμών έστειλαν από κοινού επιστολή στα κράτη – μέλη, υποστηρίζοντας το άνοιγμα των  διαπραγματεύσεων. Η πλειοψηφία των χωρών – μελών επίσης συμφωνεί. Αλλά Γαλλία (και Ολλανδία, Δανία για Αλβανία) εξακολουθούν να είναι αντίθετες. Και η σχετική απόφαση απαιτεί ομοφωνία. Εάν τελικά μπλοκαριστεί για μια ακόμη φορά η έναρξη  των διαπραγματεύσεων, τότε η αξιοπιστία της ΕΕ στα Δ. Βαλκάνια θα πληγεί καίρια. Και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το ποια στάση θα κρατήσει η Ελλάδα. Εάν η χώρα μας έλεγε όχι, τότε πολύ βολικά πολλοί θα κρύβονταν πίσω από την Ελλάδα. Συνέβη στο παρελθόν με την Τουρκία. Η Ελλάδα θα πρέπει να στηρίξει ενεργά μια απόφαση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων και να θέσει προϋποθέσεις (conditionality) για την πορεία τους, το άνοιγμα των σχετικών κεφαλαίων και για τις δύο χώρες. Οποιαδήποτε άλλη στάση δεν θα εξυπηρετούσε τα πάγια, διαχρονικά συμφέροντα της χώρας.

Το θέμα της Τουρκίας και οι πολλαπλές έκνομες ενέργειές της (σε Συρία, ΑΟΖ Κύπρου) σε συνδυασμό με την όξυνση του μεταναστευτικού και προσφυγικού ζητήματος θα φέρουν επίσης την Ελλάδα σε πρωταγωνιστική θέση ιδιαίτερα στο ζήτημα υιοθέτησης των κυρώσεων. Αν και βεβαίως κάποιος μπορεί να διερωτηθεί πόσα αποτελεσματικά όπλα διαθέτει η Ενωση απέναντι στην Τουρκία από τη στιγμή που της εκχώρησε ουσιαστικά τη μεταναστευτική της πολιτική με τη Δήλωση / Συμφωνία ΕΕ -Τουρκίας (2016). Παρά ταύτα, η Δήλωση θα πρέπει να εφαρμοσθεί απ’ όλες τις πλευρές, αν και η τροποποίησή της είναι αναγκαία ώστε οι «επιστροφές» προς την Τουρκία να μην περιορίζονται μόνο από τα νησιά με τις γνωστές συνέπειες. Και βεβαίως για την Ελλάδα ξεχωριστή επίσης σημασία έχει και το θέμα του ύψους του μελλοντικού προϋπολογισμού της ΕΕ, το οποίο μερικές χώρες (Γερμανία, Ολλανδία, Δανία, Σουηδία, κ.ά.) θέλουν να πετσοκόψουν.  Αλλά βεβαίως και το ζήτημα του Brexit, εάν θα γίνει με ή χωρίς συμφωνία και πότε.

Μια κρίσιμη ευρωπαϊκή στιγμή για την Ελλάδα…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών