Τραγικές φιγούρες

Η κηδεία έγινε μια βροχερή ημέρα του Μαρτίου του 2006 στο Ποζάρεβατς, 70 χιλιόμετρα από το Βελιγράδι. Εκπρόσωποι της κυβέρνησης δεν παρέστησαν ούτε συγγενείς του νεκρού – φοβόντουσαν μη συλληφθούν. Τον δικτάτορα αποχαιρέτησαν μόνο μερικές χιλιάδες οπαδοί του. Ανάμεσά τους ο Πέτερ Χάντκε, ο οποίος εκφώνησε και επικήδειο. Σε συνέντευξή του αργότερα στους New York Times, θα δικαιολογούσε την παρουσία του ως εξής: «Πιστεύω πως ο Μιλόσεβιτς ήταν μια τραγική φιγούρα. Οχι ένας ήρωας, αλλά ένα τραγικό ανθρώπινο ον. Ομως εγώ είμαι συγγραφέας, όχι δικαστής. Αγαπώ τη Γιουγκοσλαβία – όχι τόσο τη Σερβία, σίγουρα όμως τη Γιουγκοσλαβία – και ένας από τους λόγους που παρέστην στην κηδεία ήταν για να συνοδεύσω την αγαπημένη μου χώρα στην πτώση της».

Μετά την απόφαση να απονεμηθεί το φετινό Νομπέλ Λογοτεχνίας στον αυστριακό συγγραφέα, μια φίλη αναρωτιόταν στο Facebook αν είναι σωστό να συνυπολογίζονται στην αποτίμηση του έργου ενός λογοτέχνη και οι πολιτικές του απόψεις. Μα πώς αλλιώς; Ο Χάντκε δεν πήρε απλώς ανοιχτή θέση υπέρ του Μιλόσεβιτς όταν οι δυνάμεις αυτής της «τραγικής φιγούρας» έκαναν εθνοκάθαρση στη Βοσνία και το Κόσοβο. Δεν ισχυρίστηκε απλώς ότι οι Βόσνιοι αυτοβομβαρδίζονταν όταν ο κόσμος παρακολουθούσε συγκλονισμένος τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα. Δεν χαρακτήρισε απλώς παράνομο το Δικαστήριο της Χάγης που δίκασε τους υπεύθυνους γι’ αυτά τα εγκλήματα. Δεν έφτασε απλώς να δηλώσει ότι οι Σέρβοι υπέστησαν περισσότερα από τους Εβραίους στο Ολοκαύτωμα. Αποτύπωσε αυτή τη θεώρηση και σε βιβλία του, όπως στο «Δικαιοσύνη για τη Σερβία», η θεατρικά του έργα, όπως το «Ταξίδι με το μονόξυλο».

«Αιρετικός» ο Χάντκε; Με την ίδια λογική θα μπορούσε να βραβευτεί και ο Αχμαντινεζάντ, έλεγε ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ τον Ιούνιο του 2006, όταν η Επιτροπή Βραβείου Χάινριχ Χάινε αποφάσισε να απονείμει το ομώνυμο βραβείο στον συγγραφέα που, επτά χρόνια νωρίτερα, ο Σαλμάν Ρούσντι είχε περιλάβει στους υποψήφιους για τον τίτλο του «στόκου της χρονιάς». Κι αν ο Χάντκε έχασε τότε αυτή τη διάκριση (την κέρδισε ο Τσάρλτον Ιστον), εξασφάλισε τα επόμενα χρόνια άλλες: o Αλέν Φίνκιελκροτ τον χαρακτήρισε «ιδεολογικό τέρας», ο Τζόναθαν Λίτελ είπε ότι «ως καλλιτέχνης μπορεί να είναι φανταστικός, αλλά ως άνθρωπος είναι εχθρός μου» και η Σούζαν Σόνταγκ τον διέγραψε από τους φίλους της.

Τα σερβικά μέσα ενημέρωσης πανηγύρισαν βέβαια για το Νομπέλ. Το ίδιο ακριβώς βραβείο που το 2014 ο Χάντκε είχε ζητήσει να καταργηθεί επειδή «δημιουργεί έναν ψευδή λογοτεχνικό Κανόνα» και δεν προσφέρει στον βραβευόμενο παρά «μια στιγμή προσοχής και έξι σελίδες στην εφημερίδα». Προφανώς αυτό ισχύει όταν βραβευόμενος είναι άλλος – γιατί προχθές ο ίδιος άνθρωπος μίλησε για μια «θαρραλέα απόφαση της Ακαδημίας».

Είναι πολλά τα λεφτά, Πέτερ. Και ακατανίκητη η δόξα.