Ο Μπάιρον πέρα από τους μύθους

Ο λόρδος Βύρων, σύμφωνα με την ερωμένη του λαίδη Κάρολαϊν Λαμπ, ήταν κάτι «τρελό, κακό και επικίνδυνο το να τον γνωρίζεις». Η εξερεύνηση του Αντονι Πίτι γύρω από τα προσωπικά καπρίτσια και τις πνευματικές ιδιορρυθμίες του ακυρώνει τις παραπάνω κατηγορίες. Ο Βύρων ποτέ δεν ήταν παρανοημένος. Μπορεί να είχε απολαύσει τη φήμη του ως φαύλου, αλλά η παγανιστική του ακολασία επισκιάστηκε από την κληρονομιά της τιμωρητικής καλβινιστικής ανατροφής του. Και θα ήταν σίγουρα απολαυστικό, και όχι ένας κίνδυνος, να γνωρίσουμε αυτόν τον ευχάριστο συνάδελφο, του οποίου τα μάτια, όπως είπε ο Κόλριτζ, ήταν «οι ανοιχτές πύλες του ήλιου» και τα δόντια του «τόσο πολλά στάσιμα χαμόγελα».

Η βιογραφία του Πίτι ξεκινά με ένα ανέκδοτο για τα εφηβικά χρόνια του Βύρωνα που ενθυλακώνει την ολισθηρή ψυχολογική του πολυπλοκότητα. Σε μια βραδιά ερασιτεχνικού θεάτρου ερμήνευσε πρώτα ένα βιτριολικό μελόδραμα και στη συνέχεια μια κωμωδία τρόπων. Σε ένα παιχνίδι παρίστανε έναν μισάνθρωπο σημαδεμένο με το όνομα του Κάιν και σε ένα άλλο ήταν ένας φανταχτερός δανδής. «Οτιδήποτε με τη σειρά του και τίποτα πολύ μακριά», όπως είπε, βρήκε μέσα του τόσο τον απόκληρο αποστάτη αλλά και τον άνθρωπο του καιρού του. Ή μήπως απλά ο Βύρων φορούσε μάσκες τις οποίες έπειτα πέταγε;

Επινόησε τους βυρωνικούς ήρωες – τον Τσάιλντ Χάρολντ, μη πνευματικό προσκυνητή, τον ραγισμένο από ενοχή Μάνφρεντ – και τους απέδωσε διαβολικές αμαρτίες που δεν είχαν πραγματικά διαπράξει. Ως τελευταίο του alter ego υιοθέτησε τη μυθική φιγούρα του λιμπερτίνου Δον Ζουάν, όμως ο μπλεγμένος, ανώριμος χαρακτήρας στο κωμικό του έπος δύσκολα συγκρίνεται με τον προκλητικά άθρησκο γόη του «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ. Οπως το θέτει ο Πίτι, ο Δον Ζουάν του Βύρωνα είναι το ατυχές αρχέτυπο, όπως θα ήταν ένας ηλίθιος Φάουστ ή ένας Οδυσσέας που θα παρέμενε στο σπίτι.

ΕΜΜΟΝΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Αυτές οι αντιφάσεις εκθέτουν μια δυσαρέσκεια για τον εαυτό του ή μια αποστροφή που υποβαθμίζουν την αίγλη και τον στόμφο του Βύρωνα. Για την εκ γενετής αναπηρία του στο δεξί του πόδι κατηγορούσε τη μητέρα του, η οποία φορούσε κορσέ σε όλη την εγκυμοσύνη της και αρνήθηκε να τον αφαιρέσει όταν έφτασε η στιγμή του τοκετού. Είχε επίσης τάση παχυσαρκίας και υπεύθυνη θεωρούσε και γι’ αυτό την ευτραφή μητέρα του. Η θεραπεία του ήταν μια διαδοχή από παράλογες, εμμονικές δίαιτες. Μία από αυτές περιόριζε τη διατροφή του μόνο σε σκληρά μπισκότα και σόδα, συμπληρωμένη από ταμπάκο ως κατασταλτικό της όρεξης. Η αποστροφή του Βύρωνα προς τη «ζωική τροφή», δηλαδή το κρέας, δραματοποίησε την αποξένωσή του από την Αγγλία, αφού, όπως τονίζει ο Πίτι, «το να είναι κανείς κρεατοφάγος σημαίνει ότι είναι πατριώτης».

Ομως η αυστηρή δίαιτα του Βύρωνα τον εξασθένισε έτσι ώστε ο θάνατός του στις ελώδεις περιοχές της Ελλάδας να οφείλεται τόσο στην ασιτία όσο και στα γιατροσόφια του γιατρού του, ο οποίος διέγνωσε επιληψία και τον υπέβαλε σε αφαίμαξη.

Ο Πίτι ανιχνεύει τις νευρώσεις του ποιητή στον ιδιωτικό του βίο, αλλά η πλούσια εικονογράφηση του βιβλίου καταγράφει επίσης τις αναπαραστάσεις της δημόσιας εικόνας του. «Βγαίνω», λέει ο ήρωας του ποιήματός του «Σαρδανάπαλος», «για να αναγνωριστώ». Οταν λοιπόν ο Βύρωνας συναντήθηκε με τον Αλή Πασά, έκανε μια εξωτική εμφάνιση, ντυμένος με αλβανική φορεσιά και κρατώντας σπάθα. Οταν ξεκίνησε για να λάβει μέρος στον πόλεμο για την ανεξαρτησία της Ελλάδας, παρήγγειλε μια σφυρήλατη περικεφαλαία με φτερά, βασισμένη στα πρότυπα των ομηρικών περιγραφών, και πόζαρε για το πορτρέτο του φορώντας έναν μανδύα από σκωτσέζικο καρό απηχώντας τους ηρωικούς πολεμιστές των μυθιστορημάτων του Γουόλτερ Σκοτ. Πέθανε πριν να συμμετάσχει στον αγώνα, αλλά τουλάχιστον είχε συγκεντρώσει τα σωστά αξεσουάρ. Ο Βύρων ήταν πάντα ένας επιτηδευμένος επιμελητής της δικής του εικόνας.

ΟΛΟΙ ΗΘΕΛΑΝ ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ. Ενα σκίτσο που φτιάχτηκε στη Βενετία τον παρουσιάζει με αφρόντιστες φαβορίτες, τις οποίες άφησε να μεγαλώσουν αμυνόμενος σε όσους του έλεγαν ότι είχε το «πρησμένο πρόσωπο ενός καστράτου». Μια νεοκλασική προτομή τον έκανε να μοιάζει, όπως είχε παραπονεθεί, με «υπέργηρο ιησουίτη». Για τους πιο ένθερμους θαυμαστές του, τα αντίγραφα δεν ήταν αρκετά: οι οπαδοί του τον έγδυναν ή τον απολέπιζαν. Τα πειστήρια του Πίτι περιλαμβάνουν ένα πουκάμισο του Βύρωνα, το οποίο ανήκει τώρα σε ιδιωτική συλλογή. Δυστυχώς δεν μπορεί να μας δείξει το τμήμα της επιδερμίδας του Βύρωνα που κρατούσε ως ενθύμιο από εκείνον η τότε ερωμένη του, τον καιρό που υπέστη ηλιακό έγκαυμα. Ο καθένας ήθελε ένα κομμάτι τού Βύρωνα και ήταν ευτυχής να παραδώσει τον εαυτό του σε όλους. Στο «Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ» αναρωτιέται «Τι είμαι;» και απαντά αμέσως «Τίποτα».
Το βιβλίο του Πίτι είναι το πορτρέτο ενός απατηλού, παράδοξου ανθρώπου, ενός ποιητή που σκέφτηκε ότι οι λέξεις ήταν τόσο αναλώσιμες όσο και η αναπνοή, ενός ναρκισσιστή που δεν τον ικανοποιούσε ο εαυτός του. Μιας διασημότητας που περιγελούσε τη δική του δημοσιότητα.