Ο ντετέκτιβ και η πολυεθνική

Το αστυνομικό θρίλερ μπορεί άνετα να ενστερνιστεί στοιχεία πολιτικοκοινωνικής αφήγησης εντός ηθογραφικής πλαισίωσης. Με αυτή τη μορφή γνωρίζει τα τελευταία χρόνια μια νέα άνοιξη στην Ευρώπη. Δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, αλλά στις καλύτερές του στιγμές αναδεικνύει υπαρκτά προβλήματα. Ο Βόλφγκανγκ Ζόρλαου από τη Στουτγάρδη της Γερμανίας φέρνει στο φως την αλόγιστη ιδιωτικοποίηση του νερού. Ο έμπειρος συγγραφέας που έχει γράψει βιβλίο για την Ελλάδα στη διάρκεια της κρίσης, εκκινεί από τη θεμελιώδη ανάλυση της έννοιας του κοινωνικού αγαθού σε συνθήκες πραγματικής οικονομικής διεργασίας και όχι ουτοπικών οραμάτων. Η γείωση των γερμανών συγγραφέων με την καντιανή συλλογιστική της συνευθύνης, είναι παραδειγματική ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων.

Το κίνητρο για την ανασκαφή του πολιτικοοικονομικού σκανδάλου γύρω από τα δίκτυα του νερού της χώρας έρχεται μέσα από την ανακοπή καρδιάς, όπως αποφαίνεται αρχικά ο ιατροδικαστής, μιας βουλευτού του CDU (Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας) στην αίθουσα της Βουλής κατά τη διάρκεια μιας φαινομενικά ασήμαντης εξεταστικής επιτροπής. Η βουλευτής λίγο πριν είχε αισθανθεί δυσφορία για κάτι που ήξερε πως ήταν αντίθετο προς τις αρχές της νομιμότητας.

Από την αρχή λοιπόν ο αριστερός συγγραφέας μάς εισάγει σε κάτι τελείως διαφορετικό από την τρέχουσα διαμορφωμένη κουλτούρα του δημόσιου πολιτικού βίου στην Ελλάδα: η ευθύνη δεν είναι μια τσίχλα ανάλογα πώς τη μασάει ο κάθε πολιτικός και φυσικά πότε τη φτύνει. Είναι ενδημικό χαρακτηριστικό κανόνων άγραφων και μη, πάνω στους οποίους αναγνωρίζονται και συνδιαλέγονται, όσον αφορά τη Γερμανία, οι τοπικές κοινότητες. Δομικά θεμέλια ενός κοινωνικού συμβολαίου. Οι σύγχρονες κοινωνίες δεν είναι κλειστά περιβάλλοντα, ούτε είναι προστατευμένες από το εμβόλιο της ηθικής καθαρότητας. Ο συγγραφέας συστήνει επαγρύπνηση και αποκάλυψη με στοιχεία των εμπλεκομένων στις σκοτεινές υποθέσεις. Εχει μεγάλο ενδιαφέρον το πώς σμιλεύει το πορτρέτο του αγοραστή ύδατος και μεγαλομετόχου εταιρείας ανάλογων ιδιωτικοποιήσεων, Στέφαν Κρόμσρεντερ, που ξεκίνησε από μαθητευόμενος μαρξιστής του ορθόδοξου τόξου, για να καταλήξει στο φιλελεύθερο στρατόπεδο. Με μια διαφορά όμως: ο Κρόμσρεντερ μεταβιβάζει τη διαλεκτική σύνθεση της ζήτησης και της προσφοράς σε συνθήκες προσωπικής ιδιοτέλειας. Αυτή η μεταβίβαση δεν είναι αλάνθαστη, όμως δεν πάσχει σε συνθήκες οικονομικού ανταγωνισμού. Εδώ ο συγγραφέας δείχνει τις βαθιές πολιτικές του βάσεις, που εκτυλίσσονται και στο υπόλοιπο μέρος του μυθιστορήματος.

Αντίθετα απ’ ό,τι κυριαρχεί συνήθως, ο παραβατικός χαρακτήρας εδώ δεν είναι ένα «σκοτεινό» πρόσωπο. Είναι ένας άνθρωπος της πίστης, του ευέλικτου κεφαλαίου με μια ισχυρή δόση κορπορατικού επεκτατισμού του 21ου αιώνα. Διαφεύγει της κρατικής μέριμνας και αγοράζει τα πάντα. Η πολυεθνική είναι η κοινότητά του και κινείται σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον, που αποστρέφεται τις ρίζες.

Στον αντίποδα βρίσκεται ο ιδιωτικός ντετέκτιβ Γκέοργκ Ντένγκλερ, που κατά τύχη βρίσκεται στο κατόπι του. Είναι ο άνθρωπος της πόλης, ανήκει στα στέκια και στους φίλους του. Ποιος θα νικήσει στο τέλος; Είναι ερώτημα που εμπεριέχει αρκετή δόση ειρωνείας. Ο πρώτος, ωσάν άρπαγας, είναι καταδικασμένος να εφευρίσκει νέες μεθόδους αντιελέγχου, ενώ ο δεύτερος η «μύγα» που τον ενοχλεί σε συνειδησιακό επίπεδο.

Δύο κόσμοι

Ο Ζόρλαου αν και παλιομοδίτης, χτίζει μια ρευστή σχέση μεταξύ του τοπικού-δημόσιου αγαθού και του παγκοσμιοποιημένου-κινητικού κεφαλαίου. Δύο κόσμοι διακριτοί διά γυμνού οφθαλμού πλέον στις μεγάλες χώρες της Ευρώπης και τις ΗΠΑ. Σε άλλες εποχές θα ήταν εύκολο ο «καλός» να τσακώσει τον «κακό». Ομως εδώ δεν έχουμε ακριβώς αυτή τη σχέση. Το έγκλημα αλλάζει τις κοινωνίες από τα πάνω προς τα κάτω και το ανάποδο. Προσαρμόζεται, ξεπερνά διαχωριστικά του παρελθόντος και αλλάζει αλγόριθμο πιο εύκολα απ’ ό,τι οι ταγοί του νόμου. Ο ντετέκτιβ μοιάζει αβοήθητος απέναντι στην ολιστική δύναμη της πολυεθνικής. Ομως οι ισχυροί έχουν αδυναμίες και κάνουν ολέθρια λάθη. Ιδιαίτερα όταν κάτι δεν πάει σύμφωνα με το σχέδιο, plan b δεν υπάρχουν. Η άκρατη βουλιμία δεν είναι ακριβώς τεχνοκρατικό χαρακτηριστικό, είναι εξαναγκασμός ορμών και θα ηττάται διότι δεν έχει όρια.

Ομως για τον Ζόρλαου, μένει μια στυφή γεύση στο τέλος. Οι πολυπλοκότητες του κόσμου μας έχουν το πάνω χέρι. Από την άλλη μεριά υπάρχουν πάντα οι τροπολογίες. Μικρές και καίριες σφήνες, όπως και στην υπόθεση του βιβλίου, όπου θα καθορίσουν το μέλλον μυριάδων ανθρώπων. Η αφύπνιση περί της κλιματικής αλλαγής περιλαμβάνει σαφώς και τους φυσικούς πόρους της γης, όπου γίνονται αντικείμενο μιας τεράστιας μηχανής παραγωγής μαύρου κέρδους. Στη Γερμανία υπάρχουν χιλιάδες δημοτικές επιχειρήσεις υδροδότησης, που παρέχουν πόσιμο νερό με χαμηλές τιμές στα ομόσπονδα κρατίδια. Διαβάζουμε πως υπάρχουν εξακολουθητικές πιέσεις από μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους προς τα διοικητικά συμβούλια για πώληση του νερού. Οι πολίτες φαίνεται πως είναι ενημερωμένοι περί των κινήσεων και είναι σε εγρήγορση, διότι στο τέλος θα πίνουν νερό όσοι έχουν χρήματα και μόνο.

Βόλφγκανγκ Σόρλαου
Ξένα νερά
Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδουμ
εκδ. Angelus Novusμ σελ. 304
Τιμή: 14 ευρώ