Ενα αριστούργημα και ένα κρίμα

«Joker» (ΗΠΑ, 2019). Δεν είναι μόνο η τρομερή ερμηνεία του Χοακίν Φίνιξ στον ρόλο του τίτλου ο λόγος για τον οποίο αυτή η ταινία σε συνεπαίρνει. Είναι η όλη αντίληψη του σκηνοθέτη Τοντ Φίλιπς πάνω στον κόσμο των κόμιξ, έναν κόσμο τον οποίο ανατρέπει και αποδομεί τόσο καταλυτικά που θα έλεγα ότι ο «Joker» γράφει κινηματογραφική ιστορία. Ολοι ξέρουμε τον Τζόκερ, τη nemesis του Μπάτμαν. Από το ίδιο το κόμιξ της DC αλλά και από τις ερμηνείες σπουδαίων ηθοποιών όπως ο Τζακ Νίκολσον («Μπάτμαν», 1989) ή ο βραβευμένος μετά θάνατον με Οσκαρ για τον ρόλο αυτόν Χιθ Λέτζερ («Ο σκοτεινός ιππότης», 2008).

Σε αυτές τις ταινίες όμως ο Τζόκερ ήταν πάντα κάτι δεδομένο, ήταν a priori ο «κακός» της ιστορίας, ο μισητός αντίπαλος του Μπάτμαν. Πότε αλήθεια βάλαμε τη φαντασία μας να «δει» πώς θα μπορούσε να είναι ο Τζόκερ προτού γίνει το τέρας με την εφιαλτική φάτσα του κλόουν που όλοι ξέρουμε; Σε αυτό το σημείο εισέρχεται δυναμικά με τη μαγική ιδέα του ο Τοντ Φίλιπς: ένας Τζόκερ απολύτως δικός του, μια προσωπική ερμηνεία του σκηνοθέτη του «Hangover» για το μυστηριώδες (προφανώς σκοτεινό) παρελθόν του ήρωα.

Ο Τζόκερ του Φίλιπς είναι ένα άτομο που σου προκαλεί θλίψη. Είναι κλόουν της κακιάς ώρας, δουλεύει είτε στους δρόμους φορώντας διαφημιστικές πινακίδες (όπου κινδυνεύει η σωματική του ακεραιότητα) είτε σε νοσοκομεία (όπου προσφέρει γέλιο της κακιάς ώρας σε παιδιά με καρκίνο). Είναι ένας άνθρωπος κατατρεγμένος, καταπιεσμένος και εν τέλει καταραμένος. «Με φωνάζεις Happy (σ.σ.: Ευτυχισμένος)» λέει στη μητέρα του «αλλά δεν έχω ζήσει ούτε ένα λεπτό ευτυχίας στη ζωή μου». Είναι μια χειροβομβίδα με βγαλμένη την ασφάλεια, έτοιμη ανά πάσα στιγμή να εκραγεί όταν το δάχτυλό δεν θα αντέχει άλλο να κρατά την περόνη. Κατά μία έννοια δεν δείχνει να διαφέρει και τόσο από τον Τράβις Μπικλ του Ρόμπερτ Ντε Νίρο στον «Ταξιτζή» του Μάρτιν Σκορσέζε. Ο Φίλιπς συμπάσχει μαζί με αυτόν τον άνθρωπο, όπως εξάλλου και εμείς. Ο Τζόκερ είναι το πιο παθητικό πλάσμα αυτής της ιστορίας· εκεί που ζητά μόνο μια καλή κουβέντα, ένα βλέμμα συμπάθειας, λίγη κατανόηση, αυτό που βρίσκει είναι ο χλευασμός, η απέχθεια, η απαξίωση, η απόρριψη, η ζήλια, το μίσος.

Ολα αυτά σε μια Γκόθαμ Σίτι (η φανταστική πόλη των ιστοριών του Μπάτμαν) τάλε κουάλε η Νέα Υόρκη των αρχών της δεκαετίας του 1980. Ενας βρώμικος, σάπιος, μουχλιασμένος τόπος όπου πρωταγωνιστούν η σήψη και η μπόχα. Η σκηνογραφία των Κρις Μοράν, Μαρκ Φρίντμπεργκ και Λόρα Μπάλιντζερ αξίζει πραγματικά Οσκαρ την ώρα που η ανατριχιαστική μουσική της Ισλανδής Xιλντούρ Γκουοναντοτίρ (μεγάλο ταλέντο) ταιριάζει πέρα για πέρα με το ψυχικό χάος του ήρωα. Τέλος, οι διαρκείς αναφορές σε ταινίες του παρελθόντος λειτουργούν οργανικά και ποτέ επιδεικτικά στο σενάριο και η εμφάνιση του Ρόμπερτ Ντε Νίρο ως host δημοφιλούς σόου της τηλεόρασης είναι ένα ευπρόσδεκτο κλείσιμο ματιού στον «Βασιλιά της κωμωδίας» του Σκορσέζε όπου ο Ντε Νίρο επίσης έπαιζε.

Βαθμολογία: 12

(δεν είναι λάθος!)

«Ενήλικοι στην αίθουσα» (Ελλάδα / Γαλλία, 2019). Η απόφαση του Κώστα Γαβρά να μεταφέρει στον κινηματογράφο το βιβλίο του Γιάνη Βαρουφάκη «Ανίκητοι ηττημένοι» είχε ένα βασικό πλεονέκτημα και ένα βασικό μειονέκτημα. Το πλεονέκτημα ήταν ότι έδινε στον σκηνοθέτη αυτό που πραγματικά αναζητούσε: μια εικόνα του παρασκηνίου των διαπραγματεύσεων της χώρας μας το 2015 με την Ευρωπαϊκή Ενωση για το ελληνικό χρέος από κάποιον που, ως υπουργός Οικονομικών της χώρας μας τότε, την έζησε από πρώτο χέρι. Το μειονέκτημα ήταν βεβαίως ο ίδιος ο συγγραφέας που αυτομάτως «χρωματίζει» την ταινία πολιτικά – και αφήνω κατά μέρος το γεγονός ότι ο Βαρουφάκης είναι πλέον ιδρυτής ενός νέου κόμματος. Ολα αυτά αναπόφευκτα λειτουργούν εναντίον της ταινίας, την ακυρώνουν προτού αρχίσει. Εχω εξάλλου ξαναγράψει ότι μια αντικειμενική εικόνα των γεγονότων ο σκηνοθέτης θα μπορούσε να είχε πάρει από το βιβλίο των Βαρβιτσιώτη – Δενδρινού «Η τελευταία μπλόφα» και τότε κανένας δεν θα μπορούσε να τον κατηγορήσει για κάτι. Ωστόσο όχι, ο Γαβράς ήθελε το μπεστ σέλερ (στο εξωτερικό) του Βαρουφάκη, επομένως το κρίμα στον λαιμό του.

Πέρα από αυτό όμως, το «Ενήλικοι στην αίθουσα» δεν είναι τόσο μια ταινία για την κρίση στην Ελλάδα όσο μια που στόχο είχε να δείξει την καταπίεση από τους «κακούς» Ευρωπαίους, κάτι που στην Ελλάδα όλοι, λίγο ως πολύ, γνωρίζαμε. Γι’ αυτό και επιμένω ότι είναι μια ταινία που απευθύνεται περισσότερο στους ξένους και λιγότερο στους έλληνες θεατές.

Αν όμως πάμε και στο ίδιο το σώμα της ταινίας, θα δούμε ότι έχει προβλήματα. Περιστοιχίζεται από καλούς ηθοποιούς που δεν μπορούν να στηρίξουν κάτι που βρίσκεται στον αέρα, τίποτε άλλο από μια επαναλαμβανόμενη καταγραφή συσκέψεων επί συσκέψεων με τη συνοδεία του μπουζουκιού της μουσικής του Αλεξάντρ Ντεσπλά που μοιάζει να ανήκει σε άλλη ταινία, με τη φωτογραφία του Γιώργου Αρβανίτη «στο γόνατο» και με τον Χρήστο Λούλη με άπταιστα αγγλικά να δίνει την εικόνα ενός Αλέξη Ζορμπά με κοστούμι, ενός «σαλονάτου» αντάρτη σε μια μάχη ούτως ή άλλως χαμένη. Αυτή η μορφή αντίστασης απέναντι στην «κακιά» Ευρώπη που σίγουρα ενδιαφέρει τον αριστερό Γαβρά θεωρώ ότι δεν απέχει και τόσο από τη μορφή αντίστασης του εισαγγελέα (Ζαν-Λουί Τρεντινιάν) στο «Ζ», την ταινία που έκανε διεθνές όνομα τον Γαβρά και που επίσης γυρίστηκε πολύ κοντά στα γεγονότα τα οποία περιέγραφε. Μόνο που εκεί ο ηρωισμός του εισαγγελέα δικαιολογούνταν, την ώρα που εδώ ο ηρωισμός του Βαρουφάκη αποδείχθηκε του γλυκού νερού, αφού όλοι ξέρουμε πού κατέληξε το πράγμα και πόσος χρόνος σπαταλήθηκε άδικα.

Βαθμολογία: 5

«Αμερικανικό όνειρο» («Lemonade», Ρουμανία, 2019). Μια 30χρονη ρουμάνα νοσοκόμα αναζητεί τρόπους για να ανανεώσει την άδεια παραμονής της στις Ηνωμένες Πολιτείες και να φέρει τον μικρό γιο της από τη Ρουμανία. Ενα αξιοσημείωτο ντεμπούτο στην κινηματογραφική σκηνοθεσία (Ιοάνα Ουρικάρου) αλλά και μια θαυμάσια γυναικεία ερμηνεία (Μαλίνα Μανοβίτς) σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ταινία που με προσοχή στις λεπτομέρειες καταγράφει βήμα προς βήμα και πολύ ολοκληρωμένα, πολύ πειστικά, την προσπάθεια μιας έντιμης γυναίκας να σταθεί όρθια στη χώρα των μεγάλων ευκαιριών αλλά και ενός κακού που παραμονεύει διαρκώς. Γραφειοκρατία, σεξουαλική κακοποίηση, οπλοχρησία, έλλειψη εμπιστοσύνης, φόβος για το οτιδήποτε και ελάχιστη ανθρωπιά σε μια χώρα που σου δίνει την εντύπωση πως οι πάντες ζουν κάτω από μια μόνιμη απειλή.

Βαθμολογία: 7

«Η σιωπή» («Silence», Σουηδία, 1963). Ενα βραδυκίνητο τρένο, σε άγνωστα μέρη. Ενα αγόρι που προσπαθεί να παίξει με ψεύτικα πιστόλια και νάνους. Η θεία του, φυματική που προσπαθεί με το ποτό να αποφύγει το σκαλοπάτι του θανάτου. Η αδελφή της, η μάνα του παιδιού, μια ναυαγημένη, όμορφη ύπαρξη που αναζητά την πρόσκαιρη σαρκική ηδονή κυνηγώντας εφήμερες σχέσεις… Η «Σιωπή» είναι μια συμφωνία της απελπισίας, μια σπαραξικάρδια αρμονία της σιωπηλής αγωνίας και το βωβό μοιρολόι του ανέραστου. Ταυτόχρονα, είναι ίσως η πιο ψυχολογικά περίπλοκη και συμβολική ταινία του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Γινόμαστε κοινωνοί μιας εντελώς απλής – αν όχι απλοϊκής – ιστορίας, της οποίας η εξέλιξη, αν και προκαλεί ελάχιστο ενδιαφέρον, μας ωθεί στη συμμετοχή.

Βαθμολογία: 9

«Το αυγό» («Ondog», Κίνα / Μογγολία, 2019) του Κουάν Γουάνγκ. Στην τελευταία ταινία του δημιουργού της βραβευμένης ταινίας «Ο γάμος της Τούγια», ένας νεαρός αστυνομικός που φυλά μόνος του τη σκηνή ενός εγκλήματος με θύμα μια νεαρή γυναίκα αφήνει έγκυο την 35χρονη ντόπια Μογγόλα που έχει σταλεί να τον βοηθήσει. Παίζουν: Αοριγκελέτου, Γκανγκτεμουέρ Αρίλντ, Ντουλαμτζάβ Ενκταϊβάν.

Βαθμολογία: –