Σύνδεση της αξιολόγησης με μέρος της κρατικής χρηματοδότησης

Σε λίγες μέρες συμπληρώνεται η προθεσμία που έδωσε η κ. Κεραμέως στην πανεπιστημιακή κοινότητα και στους πρυτάνεις να τοποθετηθούν πάνω στις προτάσεις του υπουργείου για μία ακόμη μεταρρύθμιση. Η κ. υπουργός εκφράζει έτσι την επιθυμία να συζητήσει με την πανεπιστημιακή κοινότατα τις μεταρρυθμίσεις που σκέφτεται να προτείνει. Ωστόσο, η πανεπιστημιακή κοινότητα (όπως και η κοινωνία μας) έχει δείξει μέχρι τώρα ότι απεχθάνεται τις αλλαγές και είναι ερωτευμένη μόνο με τις παροχές. Οπως όλοι γνωρίζουμε, οι προηγούμενοι υπουργοί Παιδείας που προσπάθησαν να μεταρρυθμίσουν την εκπαίδευση δεν κατόρθωσαν και πολλά. Τους έχουμε ακόμα σε μεγάλη εκτίμηση, τους καλούμε στα πάνελ συζητήσεων για την παιδεία, αλλά είναι πλέον όλοι τους απλοί φιλόσοφοι που περιφέρονται για να μας θυμίζουν αυτό το μήνυμα, ότι δηλαδή θέλουμε παροχές, αλλά χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Αυτοί δε που εργάζονται και προοδεύουν σε πανεπιστήμια εκτός Ελλάδας και είναι υποστηρικτές των μεταρρυθμίσεων, θα πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι μας είναι αγαπητοί και τους θαυμάζουμε, αλλά κατά τα άλλα ας είμαστε «μακριά και αγαπημένοι, …εδώ είναι Ελλάδα».

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι μία επιτροπή αξιολόγησης αναλύσει διεξοδικά τη λειτουργία ενός πανεπιστημιακού τμήματος και προτείνει ριζικές αλλαγές, π.χ., στο πρόγραμμα σπουδών. Τι θα γίνει στη συνέχεια; Ο μηχανισμός αλλαγής του προγράμματος σπουδών στα πανεπιστημιακά τμήματα είναι ένα δύσκολο και δυσκίνητο θέμα που κανένας δεν θέλει να το πειράξει. Ο λόγος είναι απλός, οι περισσότεροι καθηγητές διδάσκουν το ίδιο μάθημα για 15-25 χρόνια και δημιούργησαν τις σημειώσεις τους και τα συγγράμματά τους με την υπόθεση εργασίας ότι το μάθημα θα είναι αιώνιο και θα το διδάσκουν πάντα οι ίδιοι. Τα μαθήματα δεν ανήκουν στο Τμήμα αλλά στους Τομείς και οι Τομείς τα κληρονόμησαν από τους καθηγητές της έδρας πριν τον νόμο του 1982. Το πρόγραμμα σπουδών του Τμήματός μου έχει την ίδια βασική δομή εδώ και 15 χρόνια παρόλο που δύο επιτροπές αξιολόγησης που πέρασαν από το Τμήμα μας πρότειναν ριζικές αλλαγές. Κανένας δεν έχει διάθεση να το πειράξει και να διαταράξει τις «λεπτές ισορροπίες» που είναι πίσω από το πρόγραμμα σπουδών όταν τα μαθήματα έχουν και «προστάτη».

Συνεπώς, όταν η κ. Κεραμέως συζητάει για «ριζικές μεταρρυθμίσεις στα ΑΕΙ» και περιμένει προτάσεις, τα πανεπιστήμια θέλουν να συζητήσουν μόνο για περισσότερες θέσεις καθηγητών, διοικητικών υπαλλήλων και αύξηση χρηματοδότησης. Σε ό,τι αφορά στα υπόλοιπα, π.χ., νέους θεσμούς όπως Συμβούλια Ιδρύματος, επικαλούνται την αυτοδιοίκησή τους με βάση το Σύνταγμα.

Μία από τις προτάσεις που βάζει στο τραπέζι για συζήτηση η κ. υπουργός είναι η ιδέα για σύνδεση μελλοντικής χρηματοδότησης για νέες θέσεις με την αξιολόγηση και συμμόρφωση με τις προτάσεις της αξιολόγησης. Αυτή η απλή εξίσωση είναι κατά τη γνώμη μου σημαντική και αν εφαρμοστεί, θα φέρει την ουσιαστική μεταρρύθμιση. Αν η επόμενη επιτροπή αξιολόγησης διαπιστώσει ότι όλες οι θέσεις πήγαν στα δικά μας παιδιά τότε το τμήμα χάνει για μια πενταετία τη δυνατότητα να προσλάβει νέο προσωπικό και σταδιακά αν συνεχίσει έτσι χάνει και τη δυνατότητα να λειτουργεί και να δίνει πτυχία. Χωρίς πραγματικό κόστος, όλες οι αξιολογήσεις θα καταλήξουν στο καλάθι των αχρήστων.

Ποιο είναι το μέλλον των κοινωνιών που απεχθάνονται τις μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση τον 21ο αιώνα; Μπορεί τώρα η απάντηση να μην ενδιαφέρει την κοινωνία μας, αλλά θα καταλάβουμε το πρόβλημα στην Ελλάδα σε 10 χρόνια που τα παιδιά μας θα είναι λειτουργικά αμόρφωτα και τις θέσεις εργασίας θα τις δίνουμε σε ξένους. Δυστυχώς τότε θα είναι πλέον αργά για μεταρρυθμίσεις.

Πριν από μερικούς μήνες, ένας διακεκριμένος στα μαθηματικά έλληνας επιστήμονας της Διασποράς, ο καθηγητής Δημήτρης Κουκουλόπουλος, μας μίλησε, μετά από ερώτηση δημοσιογράφου, και για αυτό το θέμα:

«Για την αξιολόγηση και τη χρηματοδότηση των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων από την κεντρική κυβέρνηση πρέπει να γίνεται αυτό που γίνεται παντού. Υπάρχουν διεθνείς δείκτες που μπορεί να εξασφαλίσουν μια δίκαιη κρίση και σε αυτή να στηριχθεί η χρηματοδότηση (…) Κάθε πέντε ή επτά χρόνια μπορεί να υπάρχει σταθερός κύκλος αξιολόγησης ανάλογα με το πόσοι φοιτητές πέρασαν, πόσα χρήματα έφεραν σε χρηματοδότηση οι καθηγητές του ιδρύματος, πόσα διδακτορικά έβγαλαν, άρθρα που δημοσιεύτηκαν σε επιστημονικά περιοδικά και το σύνολο όλων αυτών θα καθορίζει το ύψος της χρηματοδότησης από την κεντρική κυβέρνηση με την υποσημείωση ότι το πανεπιστήμιο θα αποφασίσει για το πού θα διαθέσει αυτά τα χρήματα».

Αν ο κ. Κουκουλόπουλος επέστρεφε να δουλέψει στην Ελλάδα και τα έλεγε αυτά στη Γενική Συνέλευση του Τμήματός του θα του έλεγαν ότι τον σέβονται σε ό,τι αφορά στην επιστήμη του, αλλά δεν είναι διατεθειμένοι να υποστηρίξουν τέτοιες αλλαγές. Οι ιδέες του θα βαφτίζονταν ως «αμερικανιές» αφού μάθαμε τόσα χρόνια η χρηματοδότηση των ΑΕΙ να έρχεται πάντα, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε αξιολόγηση. Οι πανεπιστημιακοί λειτουργούν ως μόνιμοι κρατικοί υπάλληλοι και τα πανεπιστήμια επικαλούνται την αυτοδιοίκησή τους για να κρύψουν την απροθυμία για μεταρρυθμίσεις που ευνοούν την πρόοδο και την αριστεία.