Ο Μάνος διδάσκει την Αλίκη

Πρόκειται αναμφισβήτητα για μια φωτογραφία που αιφνιδιάζει. το να διδάσκει χορό ο Μάνος Χατζιδάκις την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Ετσι Ή αλλιώς, το να μαθαίνουμε Ή να θυμόμαστε περιστατικά που έχουν συμβεί πριν από πενήντα και εξήντα χρόνια, και μάλιστα χάρη σε μάρτυρες όπως ΤΟΥ χορευτή και χορογράφοΥ Δημήτρη Παπάζογλου, που υπήρξε χορογράφος της Βουγιουκλάκη σε πολύ μεγάλες της θεατρικές επιτυχίες, είναι κάτι εξόχως συγκινητικό. Ακόμα πιο συγκινητική είναι η αντοχή μέσα στον χρόνο καλλιτεχνικών γεγονότων, να συνεχίζουν δηλαδή να ενδιαφέρουν ώστε δικαιολογημένα θα τα χαρακτήριζε κανείς ως Ιστορία.

Αναρωτιέται κανείς τι θα μπορούσε να δείξει ή να διδάξει χορευτικά ο Μάνος Χατζιδάκις στην Αλίκη Βουγιουκλάκη. Κατ’ αρχάς δεν φαντάζομαι να υπάρχουν πια άνθρωποι που θα μπορούσαν να πιστοποιήσουν αν η φωτογραφία είναι από πρόβα για μια σκηνή κινηματογραφικής ταινίας ή για μια παράσταση θεατρικού έργου. Ως μύθοι ηχούν πια στα αφτιά μας τα ανέκδοτα σε σχέση με τη συνεργασία των δύο τους τόσο στον κινηματογράφο όσο και στο θέατρο (η Βουγιουκλάκη δεν έκρυψε ποτέ τη λατρεία της για τον Χατζιδάκι και ο Χατζιδάκις, αν και έδειχνε να της επιφυλάσσεται, δεν αρνήθηκε ποτέ τη συνεργασία μαζί της – ακόμα και για την παράσταση της «Λυσιστράτης», το 1986, που έλεγε ότι θα της ζητούσε για την ήδη γραμμένη για το ομώνυμο έργο μουσική του 50 εκατομμύρια δραχμές, τελικά της πήρε μόνο δύο).

Ετσι ή αλλιώς, όμως, το να διδάσκει μια χορογραφία ο Χατζιδάκις στη Βουγιουκλάκη αποκαλύπτει έναν καλλιτέχνη χωρίς συμπλέγματα, μια προσωπικότητα πολύ προχωρημένη για την εποχή της και θα τολμούσα να πω πολύ προχωρημένη για όλες τις εποχές. Δεν είναι τυχαίο ότι ύστερα από τόσες δεκαετίες υπάρχουν συνθέτες που διδάσκουν τις χορογραφίες σε ηθοποιούς με τους οποίους συνεργάζονται. Τώρα, σε σχέση με τη Βουγιουκλάκη της φωτογραφίας, μικρή και λεπτή σαν κλαράκι, σε εντυπωσιάζει βαθιά η έκφραση ενός νέου κοριτσιού, με πόση ζέση και αγάπη εισπράττει την ενέργεια του ανθρώπου που τη διδάσκει. Η Βουγιουκλάκη είχε ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα που, επειδή το ανακάλυψε έγκαιρα, λόγω ακριβώς του μεγάλου της ταλέντου – όσο κι αν πολλοί το αμφισβητούσαν – το αντιμετώπισε χωρίς ποτέ να γίνει αντιληπτή η ύπαρξή του. Επειδή το σώμα της δεν είχε ρυθμό και δεν μπορούσε να είναι σε αρμονία με το πολύ έντονο συναίσθημά της, κατόρθωσε να κάνει κάτι σχεδόν μοναδικό στον κόσμο: να αποστηθίζει τον ρυθμό. Ενας άνθρωπος που δεν έχει ρυθμό μέσα του, όταν προσπαθείς να τον βάλεις σε πειθαρχία, κυριολεκτικά τρελαίνεται. Η Βουγιουκλάκη πειθαρχούσε σάμπως και ο ρυθμός να της ήταν κάτι τόσο φυσιολογικό όσο η ανάσα της. Δεν έχουμε παρά να θυμηθούμε ένα σημαδιακό για την καριέρα της γεγονός.

Οπως είναι γνωστό, έχει πει πολλά τραγούδια, αλλά τα τραγούδια είναι μικρής διάρκειας, τρία-τέσσερα το πολύ λεπτά το καθένα. Οταν ανέβασε την «Εβίτα» τραγουδούσε για δύο ώρες – δεν υπάρχει στο έργο ούτε μια λέξη σε πρόζα – χωρίς ποτέ να χάσει τον ρυθμό, κάτι που θα μπορούσε πολύ εύκολα να συμβεί. Επιπλέον μια ηθοποιός που δεν ήταν τραγουδίστρια τραγουδούσε στην «Εβίτα» επί οκτώ μήνες και για εννέα παραστάσεις την εβδομάδα χωρίς να κλείσει μια φορά ο λαιμός της, η φωνή της. Βέβαια είχε αναθέσει τη μουσική διδασκαλία τής παράστασης στη σπουδαία Ελλη Νικολαΐδη, που της είχε ποστάρει τη φωνή με τον τρόπο ακριβώς που χρειάζεται για να μην υπάρξουν προβλήματα, κάτι όμως που δεν γίνεται αν ο ηθοποιός δεν είναι ιδιοφυής.

Η Βουγιουκλάκη ήταν ενός πολύ υψηλού επιπέδου άτομο και ήθελε να έχει πάντα τους σημαντικότερους σε όλους τους τομείς συνεργάτες, ακόμη και όταν ως σούπερ σταρ που ήταν θα μπορούσε να κάνει κάποιο σκόντο χωρίς σε τίποτα να ζημιωθεί. Αυτό δεν είναι κάτι που γίνεται από πολιτική, σημαίνει ότι έχεις μια ουσιαστική φιλοδοξία και έχεις επιπλέον συνηθίσει από την αρχή της καριέρας σου να συνεργάζεσαι με τους καλύτερους. Πάνω στη δουλειά της δεν είχε κανενός είδους βεντετισμό. Ακόμη κι όταν είχε να κάνει με σκηνοθέτες που ήθελαν να της επιβάλουν κάτι επειδή, υποτίθεται, δεν το διέθετε ή το αγνοούσε η ίδια, η Βουγιουκλάκη παρέμενε εξαιρετικά συνεργάσιμη και ο διάλογος μαζί της στηριζόταν πάντα σε μια αδιαμφισβήτητη λογική και σε ένα αξεπέραστο χιούμορ που διέθετε. Το θέατρο έχει μια μεγάλη πρακτικότητα, δεν είναι επιστημονική ημερίδα. Ανοίγει δηλαδή μια πόρτα και μπαίνει ένας άνθρωπος που λέει την αγωνία του ή τη χαρά του. Η Βουγιουκλάκη γνώριζε πολύ καλά το καθετί και το επέβαλλε χωρίς ποτέ να γίνεται διεκδικητική. Σε αντίθεση με το τι θα πίστευε κανείς, κυρίως λόγω του ονόματός της και της θέσης της, δεν ήθελε οι συνεργάτες της να παραμένουν στο σκοτάδι και να λάμπει μόνο η ίδια.

Οταν είχε ανεβάσει την «Κυρία με τις καμέλιες», με σκηνοθέτη τον Μίνω Βολανάκη, η Βουγιουκλάκη ήθελε να παιχτεί το έργο όπως το είχε παίξει η Γκρέτα Γκάρμπο, ενώ ο Βολανάκης ήθελε να τοποθετηθεί το έργο μέσα στη βικτωριανή εποχή. Υποχώρησε βέβαια η ίδια, για να αποδειχθεί, όταν ανέβηκε η παράσταση, πόσο δίκιο είχε. Με το που άνοιγε η αυλαία, η παράσταση «μύριζε» τον θάνατο της «Κυρίας με τις καμέλιες», πράγμα που σήμαινε ότι είχες φτάσει ως θεατής στο τέλος του έργου πριν ολοκληρωθεί η διαδρομή του.

Τέλος πάντων, είναι ανεξάντλητες οι ιστορίες που θα μπορούσε να λέει κανείς για αυτήν την ηθοποιό, προπάντων όταν είχε συνεργαστεί μαζί της και είχε υπάρξει φίλος της. Με μια σεμνότητα άγνωστη στους πολλούς να τη χαρακτηρίζει, καθώς στην προκλητική ερώτηση μιας δημοσιογράφου, σε μια τελευταία της συνέντευξη, τι πιστεύει πως έχει προσφέρει στον ελληνικό λαό, η απάντησή της ήταν «ένα χαμόγελο. Τεράστια υπόθεση».