Ο αριστουργηματικός Αβραάμ του Αλέξη Μινωτή

«Ο κρητικός ηθοποιός και σκηνοθέτης Αλέξης Μινωτής ετοιμάζεται να  παρουσιάσει στην ιδιαίτερη πατρίδα του ένα αριστούργημα του Αναγεννησιακού Κρητικού Θεάτρου, τη “Θυσία του Αβραάμ”, ερμηνεύοντας ο ίδιος τον ρόλο του κεντρικού ήρωα», γράφει στα «ΝΕΑ» της 29^ης Ιουλίου 1974 ο Φάνης Κλεάνθης στην εισαγωγή της συνέντευξής του με τον Μινωτή.

«Το γεγονός είναι σημαντικό για την καλλιτεχνική ζωή, όχι μονάχα γιατί ένας εμπνευσμένος καλλιτέχνης ερμηνεύει ένα μεγάλο έργο, αλλά και γιατί το ανέβασμα της “Θυσίας” είναι η απαρχή της αναβιώσεως του Κρητικού Θεάτρου και της συστηματικής παρουσιάσεως των έργων του Κορνάρου, του Χορτάτζη και της πλειάδας των Κρητών ποιητών του 17^ου αιώνα στο ίδιο νησί που τους γέννησε. Οι απαντήσεις του Μινωτή στα ερωτήματα που του θέσαμε είναι οι εξής:

Οπως τον Ερωτόκριτο έτσι και τη Θυσία του Αβραάμ την ήξερα από πολύ νέος στην Κρήτη, αλλά στη συνείδησή μου μπολιάστηκε σαν καλλιτέχνημα από τότε που την ανέβασε στο Εθνικό Θέατρο ο Φώτος Πολίτης και φανέρωσε  τη μεγάλη της αξία, όχι μόνο την ποιητική, μα και τη σκηνική, τη γεμάτη πνοή. Θυμάμαι τότε ο Πολίτης που άνοιξε πρώτος το πνευματικό πεδίο στο επαγγελματοτεχνικό μας θέατρο και του έδωσε ουσιαστική καλλιτεχνική υπόσταση. Πως ξεσπάθωσε για να επιβάλλει το έργο τούτο που ο ρικνός λογιωτατισμός και η αγραμματοσύνη είχαν περιφρονήσει πάνω από έναν αιώνα. Εγραψε τότε λίγο πριν το παρουσιάσει στη σκηνή και τα εξής, μεταξύ άλλων: “το δράμα τούτο προξενεί κατάπληξιν για την τελειότητά του. Επρεπε να είμαστε τόσο αθεράπευτα άκριτοι και τόσο φύσει σκλάβοι, που να ζούμε σαν σκυλιά της Δυτικής Ευρώπης, εξηρτημένοι συνεχώς από τα λογοτεχνικά της προστάγματα, ώστε να μην προσέξει ούτε ένας ελληνικός θίασος, μέσα σε 100 χρόνια θεατρικής ζωής, το νεοελληνικό τούτο αριστούργημα. Στο κάτω κάτω είμαστε άξιοι κάθε κακής μας τύχης και κάθε ξεπεσμού”». Και πράγματι στην παράσταση εκείνη, προ 40 ετών, φάνηκε πόσο δίκιο είχε να χλευάζει τον καθαρευουσιανισμό και τη βουλεβαρδιέρικη θεατρική νοοτροπία. Η συγκίνηση που προκάλεσε το ζωντάνεμα της «Θυσίας», από τους σπουδαίους ηθοποιούς που το ερμήνευαν τότε, ήταν χωρίς προηγούμενο. Το γνήσιο λαϊκό αισθητήριο βρήκε άμεσο αντίκρισμα  και η καθάρια ελληνικότητα του έργου γέμισε τις καρδιές των θεατών…

Η «Θυσία» δεν είναι καμιά βιβλική εικόνα. Ο Αβραάμ είναι ο κεντρικός χαρακτήρας ενός έργου λαϊκού ανθρωπισμού και βαθιάς θρησκευτικής πίστης, όπως και στο πρόσωπο της Σάρρας δείχνεται η μητρική αγάπη σαν υψηλότατη εκδήλωση της ανθρώπινης πίστης που αυτούσια περικλείει ενανθρωπισμένη θρησκευτικότητα. Η «Θυσία» βλάστησε σε μια κοινωνία θρησκευτικού λόγου στις αρχές του 17^ου αιώνα στην Κρήτη και αυτός ο λόγος τότε, που ανάβλυσε από τον οίστρο του Βιτσέντζου Κορνάρου σίγουρα ήταν οντολογικά δικαιωμένος… Βέβαια το κρητικό τούτο δράμα άσχετο ουσιαστικά με το θέατρο των θρησκευτικών μυστηρίων του Μεσαίωνα αποτέλεσε μολαταύτα διαδοχικά το θέμα σε πολλά από αυτά, σε παλαιότερους καιρούς, όπως του Φερ Μπελκάρι (1485), του Ντε Μπέζε (1559) και κατοπινά του «Ισαάκ» του Λουίτζι Γκρότο (1586) από όπου τεκμηριωμένα πιστεύεται πως ο ποιητής της «Θυσίας» πήρε την ιδέα και το θέμα της τραγωδίας. Αλλά όπως μπορεί να κρίνει ο καθείς και όχι μόνο οι υπεύθυνοι μελετητές, η «Θυσία» όχι μόνο ξεπερνά το έργο του Γκρότο ποιητικά και θεολογικά, μα κυριότατα δραματικά γιατί ο Κορνάρος δούλευε στον χώρο της καρδιάς και όχι μόνο της διανοίας.