Η Τρίκκη, ο Ληθαίος και το Βαρούσι

Χτισμένη στο βορειοδυτικό τμήμα του φημισμένου θεσσαλικού κάμπου, η πόλη των Τρικάλων είναι ένα σύγχρονο οικιστικό κέντρο με πολλές ομορφιές, καλή ρυμοτομία, ευρύχωρες πλατείες, πάρκα και πεζοδρόμους, καθώς και ένα εκτεταμένο δίκτυο ποδηλατοδρόμων.

Τη γενέτειρα του σπουδαίου λαϊκού συνθέτη Βασίλη Τσιτσάνη (1915-1984) διαρρέει ο Ληθαίος, παραπόταμος του Πηνειού.

Η ΤΡΙΚΚΗ. Η αρχαία Tρίκκη, που κατείχε τη θέση της σύγχρονης πόλης των Τρικάλων, θεωρείται γενέτειρα του Aσκληπιού και της Νύμφης Tρίκκης, προστάτιδας της υγείας. Μάλιστα, ο Στράβων αναφέρεται σε αρχαιότατο και επιφανέστατο ιερό του θεού της ιατρικής στην Τρίκκη.

Σημαντική πόλη της θεσσαλικής τετραρχίας της Εστιαιώτιδας, η Τρίκκη εκτεινόταν ανάμεσα στον Ληθαίο και τον λόφο Κάστρο, όπου βρισκόταν κατά πάσαν πιθανότητα η αρχαία ακρόπολη. Η πόλη μνημονεύεται από τον Όμηρο στον Νεών Κατάλογο της «Ιλιάδας» λόγω της συμμετοχής της στον Τρωικό Πόλεμο.

Σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα, η περιοχή της αρχαίας ακρόπολης πρωτοκατοικήθηκε στην Εποχή του Χαλκού, κατοικήθηκε δε αδιαλείπτως από τους Πρωτογεωμετρικούς έως και τους Κλασικούς Χρόνους.

Η Τρίκκη κατελήφθη το 343 π.Χ. από τον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο Β’ και το 168 π.Χ. από τους Ρωμαίους. Ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α’ την οικοδόμησε εκ νέου τον 6ο αιώνα.

Η πόλη, που αναφέρεται πρώτη φορά με το όνομα Τρίκαλα από την Άννα Kομνηνή στην «Aλεξιάδα» (12ος αιώνας), λεηλατήθηκε στη συνέχεια από πολλούς επιδρομείς και παρέμεινε υπό τουρκική κατοχή από το 1393 έως το 1881.

ΤΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ. Κοντά στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος του Ασκληπιείου. Περιλαμβάνει τμήμα υστεροελληνιστικού κτιρίου με χρήση και κατά τους Ρωμαϊκούς Χρόνους (στην περίοδο αυτή χρονολογούνται τα ψηφιδωτά δάπεδα που αποκαλύφθηκαν), τμήμα υστεροελληνιστικής στοάς, τμήμα ρωμαϊκού λουτρώνα και μεταβυζαντινό ναό.

Τα τρία πρώτα οικοδομήματα, που ανήκουν στην πόλη των Ύστερων Ελληνιστικών και Πρώιμων Ρωμαϊκών Χρόνων, έχουν αποκαλυφθεί εν μέρει, καθώς τμήματά τους παραμένουν κάτω από τις σύγχρονες οδούς και τις ιδιωτικές οικοδομές που περιβάλλουν τον αρχαιολογικό χώρο.

ΤΟ ΦΡΟΥΡΙΟ. Στον χώρο της ακρόπολης της αρχαίας Τρίκκης δεσπόζει το φρούριο των Τρικάλων, που οικοδομήθηκε από τον Iουστινιανό και υπέστη αρκετές μετατροπές κατά τη διάρκεια της Tουρκοκρατίας.

Εντός του φρουρίου υψώνεται ο εντυπωσιακός πύργος του ρολογιού. Το αρχικό ρολόι, 17ου αιώνα, καταστράφηκε και ξαναχτίστηκε στην ίδια βάση το 1936. Το 1941 βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς, με αποτέλεσμα να κατασκευαστεί εκ νέου.

Ο ΛΗΘΑΙΟΣ. Φυσικό στολίδι της πόλης των Τρικάλων και σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της, ο ποταμός Ληθαίος πηγάζει από τα Αντιχάσια όρη και εκβάλλει στον Πηνειό, λίγο έξω από την πόλη.

Στις όχθες του Ληθαίου γεννήθηκε σύμφωνα με τον Στράβωνα ο Ασκληπιός, θεός της ιατρικής και της υγείας, γιος του Απόλλωνος και της Κορωνίδος.

Οι όχθες του ποταμού, στολισμένες από πανύψηλα δέντρα, συνδέονται με πολυάριθμες γέφυρες, ορισμένες από τις οποίες χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από πεζούς.

Η κεντρική μεταλλική πεζογέφυρα του ποταμού, που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από γάλλους μηχανικούς λίγο πριν από το 1890, ενώνει την πεζοδρομημένη οδό Ασκληπιού, τον μεγαλύτερο εμπορικό δρόμο της πόλης, με την κεντρική πλατεία Ηρώων Πολυτεχνείου.

Τα τρεχούμενα νερά, ο καταρράκτης μπροστά στον ανδριάντα του Ασκληπιού, η ωραία παραποτάμια βλάστηση, οι φωτισμένες όχθες του Ληθαίου τις νυχτερινές ώρες συνθέτουν ένα υπέροχο θέαμα, που γοητεύει τους επισκέπτες της πόλης των Τρικάλων.

ΤΟ ΒΑΡΟΥΣΙ. Στα πόδια του φρουρίου των Τρικάλων βρίσκεται η συνοικία Βαρούσι. Στενοί δρόμοι, ενδιαφέρουσες γωνιές, παραδοσιακά σπίτια, καλοχτισμένα αρχοντικά και ιστορικοί ναοί συνθέτουν την εικόνα της διατηρητέας συνοικίας, που αποτελούσε τον χριστιανικό τομέα επί Τουρκοκρατίας.

Ιδιαίτερης αναφοράς χρήζουν οι εκκλησίες που βρίσκονται στο Βαρούσι, οι παλαιότερες της πόλης των Τρικάλων.

Ξεχωρίζουν οι εκκλησίες του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (17ος αιώνας), με ξυλόγλυπτο τέμπλο και παλαιές εικόνες, του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος και του Αγίου Παντελεήμονος, με αξιόλογες τοιχογραφίες, του Αγίου Δημητρίου (16ος αιώνας), των Αγίων Αναργύρων, που ανακαινίστηκε και αγιογραφήθηκε το 1575, της Αγίας Παρασκευής, με ωραιότατο τέμπλο του 1845, της Παναγίας Φανερωμένης, με ξυλόγλυπτο επιχρυσωμένο τέμπλο του 1887, και της Παναγίας Επισκέψεως (1863-1867), άλλοτε μητροπολιτικός ναός της πόλης.

ΤΟ ΚΟΥΡΣΟΥΜ ΤΖΑΜΙ. Κοντά στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης βρίσκεται το Κουρσούμ τζαμί (τέμενος του Οσμάν Σαχ), το οποίο σχεδίασε και ανήγειρε περί τα μέσα του 16ου αιώνα ο ονομαστός αρχιτέκτονας Σινάν πασάς, εξισλαμισθέν τέκνο χριστιανών από την Καισάρεια της Καππαδοκίας.

Το εν λόγω τζαμί, το μόνο σωζόμενο από τα πολλά οθωμανικά τεμένη που υπήρχαν κάποτε στην πόλη των Τρικάλων, ιδρύθηκε από τον Οσμάν Σαχ, ο οποίος διοικούσε εκείνη την εποχή το σαντζάκι των Τρικάλων.

Το Κουρσούμ τζαμί περιβαλλόταν από διάφορα αγαθοεργά ιδρύματα που φρόντισε να οικοδομήσει ο Οσμάν Σαχ (πτωχοκομείο, σχολείο, μεντρεσές, χάνι κ.ά.). Από τα κτίσματα αυτά σήμερα σώζεται μόνο το τέμενος, καθώς και ο τουρμπές (μαυσωλείο) όπου ετάφη ο Οσμάν Σαχ.

Ο ΜΥΛΟΣ ΜΑΤΣΟΠΟΥΛΟΥ. Το νοτιοδυτικό άκρο της πόλης των Τρικάλων κοσμεί το κτιριακό συγκρότημα του Μύλου Ματσόπουλου, ιστορικό διατηρητέο μνημείο, που λειτουργεί σήμερα ως πολυχώρος τέχνης και πολιτισμού με θαυμάσιο χώρο πρασίνου.

Παράγοντας οικονομικής ανάπτυξης κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του και αναπόσπαστο τμήμα της συλλογικής μνήμης της πόλης των Τρικάλων, ο Μύλος Ματσόπουλου, αξιοσημείωτο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα, οικοδομήθηκε το 1884 και παρέμεινε σε λειτουργία έως τη δεκαετία του 1980.

Το κτίριο του μύλου μετά του περιβάλλοντος χώρου δώρισε με διαθήκη του στον Δήμο Τρικκαίων ο Ιωάννης Ματσόπουλος το 1977.

Αρχής γενομένης από τα Χριστούγεννα του 2011, στον Μύλο Ματσόπουλου φιλοξενείται κάθε χρόνο ένα μεγάλο χριστουγεννιάτικο θεματικό πάρκο, «Ο Μύλος των Ξωτικών».

Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ. Ξεχωριστό χρώμα στην πόλη των Τρικάλων δίνει το άλσος του Προφήτη Ηλία στον πευκόφυτο λόφο με την ομώνυμη εκκλησία, χώρος αναψυχής με κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ζωολογικό κήπο.