Αυτή η ευκαιρία {LF}δεν πρέπει να χαθεί

Στα δεκατρία χρόνια που έζησα ως μόνιμος κάτοικος στο εξωτερικό, έζησα ταυτόχρονα το πολιτικό και συνταγματικό εμπόδιο της μη αναγνώρισης στους Ελληνες του εξωτερικού του δικαιώματος ψήφου από τον τόπο διαμονής τους. Τότε εθεωρείτο προσφορότερο, τις ημέρες των εκλογών, να ναυλώνονται αεροπλάνα από τα κόμματα για την επιστροφή των εκλογέων στην Ελλάδα, παρά αυτοί να μπορούν να ψηφίζουν στις πρεσβείες και στα προξενεία. Η λεγόμενη «πολιτική εκκρεμότητα της Μεταπολίτευσης» φάνταζε στην Ευρώπη ως μια οπισθοδρομική απαγόρευση, σημάδι μιας ανολοκλήρωτης και «κλειστής» δημοκρατίας. Ετσι, η Ελλάδα παρέμεινε μέχρι σήμερα στην πολύ μικρή λίστα των κρατών της «Επιτροπής της Βενετίας» τα οποία δεν έχουν νομοθετήσει το δικαίωμα ψήφου για τους εκτός επικρατείας πολίτες τους, μαζί με τις Αλβανία, Αρμενία, Μάλτα, Κύπρο, Ισραήλ κ.ά. Εντούτοις, το Σύνταγμα, στο άρθρο 51, από την αναθεώρηση του 2001 προβλέπει ότι «νόμος που ψηφίζεται με την πλειοψηφία των δύο τρίτων του όλου αριθμού των βουλευτών μπορεί να ορίζει τα σχετικά με την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος από τους εκλογείς που βρίσκονται έξω από την επικράτεια». Η συνταγματική αυτή πρόνοια δεν υλοποιήθηκε ούτε κατά τη διάρκεια της δεκαετούς κρίσης, όταν πάνω από 600.000 έλληνες πολίτες, εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους, αναγκάστηκαν ή επέλεξαν να φύγουν από τη χώρα για να ζήσουν στο εξωτερικό. Το 2016, κατά τη ψήφιση του εκλογικού νόμου, η τότε πλειοψηφία ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ αρνήθηκε να συζητήσει το θέμα, φοβούμενη την αρνητική ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού και τη νέα σύνθεση του εκλογικού σώματος. Η «κλειστή» δημοκρατία συχνά συναντιέται με τη φοβική Αριστερά.

Σήμερα, η αναγνώριση του εκλογικού δικαιώματος στους Ελληνες του εξωτερικού είναι ένα δημοκρατικό αίτημα το οποίο συγκεντρώνει ευρεία συναίνεση, ενόψει της συνταγματικής αναθεώρησης και της ψήφισης νέου εκλογικού νόμου. Αυτή η ευκαιρία δεν πρέπει να χαθεί, δεδομένης δε και της στήριξης αυτού του δικαιώματος από τη ΝΔ και το Κίνημα Αλλαγής. Αδιανόητο είναι επίσης να βρεθεί έλληνας βουλευτής ή πολιτική δύναμη που να αρνηθεί πλέον την άσκηση του κορυφαίου πολιτικού δικαιώματος της συμμετοχής σε έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό. Επ’ αυτού δεν μπορούν επικρατήσουν πια δεύτερες σκέψεις ή εκλογικοί μικροϋπολογισμοί. Σε κάθε περίπτωση, τα προβλήματα που ανακύπτουν από την οργάνωση της «ψήφου των αποδήμων» είναι σαφώς υποδεέστερα από την ίδια την αναγνώριση και απόλαυση του δικαιώματος της συμμετοχής στις εκλογές.

Κατά τη γνώμη μου, δύο είναι τα βασικά στοιχεία της επικείμενης ρύθμισης. Από τη μία πλευρά, οι πολίτες-κάτοικοι του εξωτερικού που έχουν ελληνική ιθαγένεια και είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους – άρα έχουν δικαίωμα ψήφου – θα πρέπει να μπορούν να ασκούν το εκλογικό τους δικαίωμα από τον τόπο διαμονής τους. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να θεσπιστεί η επιστολική ψήφος για τους Ελληνες του εξωτερικού, όπως το Σύνταγμα το επιτρέπει στο άρθρο 51, εναλλακτικά ενδεχομένως με την αυτοπρόσωπη ψηφοφορία σε πρεσβείες και προξενεία. Για την πρόβλεψη ειδικών περιορισμών που θα διασφαλίζουν την πραγματική-βιωματική σχέση του κατοίκου εξωτερικού με την Ελλάδα υπάρχουν καλές πρακτικές και εναλλακτικές μέθοδοι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, από όπου μπορούμε να αντλήσουμε παραδείγματα. Τέλος,  και στο ζήτημα της εκπροσώπησης της ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού στη Βουλή μπορεί να βρεθεί κοινά αποδεκτή λύση.

Πάνω από όλα, όμως, σημασία έχει οι έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό να μπορούν να ασκούν τα πολιτικά τους δικαιώματα σε μια «ανοιχτή» σημοκρατία και σε μια φιλική σε αυτούς πατρίδα. Είναι εθνική, δικαιωματική και ταυτισμένη με την ιδιότητα του πολίτη οφειλή και πρέπει να γίνει πράξη.

Ο Θεόδωρος Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και πρώην βουλευτής