«Μόλις ακυρωθήκατε, sorry»

Το Saturday Night Live (SNL) δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Είναι ένα από τα παλαιότερα τηλεοπτικά προγράμματα στις ΗΠΑ, ένα κωμικό σόου, ή καλύτερα βαριετέ σόου, που έκλεισε αισίως τον περασμένο Μάιο την 44η σεζόν του, μπαίνει δηλαδή στην 45η έχοντας κερδίσει συνολικά 66 βραβεία Emmy, έχοντας αναδείξει σημαντικούς καλλιτέχνες, έχοντας αποκτήσει επίσης ένα νέο momentum τα τελευταία χρόνια χάρη στον Ντόναλντ Τραμπ – τη χαρά της σάτιρας. Τον 31χρονο stand-up κωμικό Σέιν Γκίλις, πάλι, μέχρι πρόσφατα τον γνώριζαν ελάχιστοι. Στις 12 Σεπτεμβρίου, όταν το SNL ανακοίνωσε την πρόσληψή του στο καστ της εκπομπής, τον έμαθαν λίγο περισσότεροι. Μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου, όταν το SNL ανακοίνωσε την απόλυσή του, τον είχαν μάθει σχεδόν όλοι. Αυτά τα τέσσερα εικοσιτετράωρα που διασταυρώθηκαν οι ζωές του Saturday Night Live και του Σέιν Γκίλις, του σόου και του κωμικού, προσφέρονται για περιπτωσιολογική μελέτη. Μελέτη ενός φαινομένου που ακούει στο όνομα «cancel culture».

Μόλις λίγες ώρες αφότου είχε ανακοινωθεί η πρόσληψη του Σέιν Γκίλις στο καστ του SNL, ένας freelance δημοσιογράφος, ο Σεθ Σάιμονς, ανέβασε στο Τwitter μέρος ενός podcast του Γκίλις και ενός κάποιου Ματ Μακάσκερ, με ατάκες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ρατσιστικές. Στο στόχαστρο των δύο κωμικών είχαν μπει εν προκειμένω οι Ασιάτες, και δη οι Κινέζοι, σύντομα όμως ήρθαν στην ιντερνετική επιφάνεια και άλλα (επιπέδου γυμνασίου ή καφενείου, αν με ρωτάτε προσωπικά) αστεία του Γκίλις που θα μπορούσαν – για ακόμα μία φορά – να θεωρηθούν σεξιστικά και ομοφοβικά. Και δεν ήταν παλιά τα σχόλια, ήταν από τον Σεπτέμβριο του 2018. Για να μην πολυλογούμε, μέσα σε μερικά 24ωρα, και παρά την προσπάθεια του Γκίλις να εξηγήσει ότι είναι ένας «κωμικός που σπρώχνει τα όρια» και «καμιά φορά χάνει τον στόχο του» και «ευχαρίστως να ζητήσει συγγνώμη από οποιονδήποτε προσβλήθηκε», ο παραγωγός του SNL είχε ανακοινώσει την απόλυσή του, απολογούμενος στο κοινό επειδή η διαδικασία ελέγχου του σόου δεν λειτούργησε σωστά και οι υπεύθυνοι δεν γνώριζαν τι κουμάσι είναι ο Γκίλις.

Το θέμα θα μπορούσε να είχε κλείσει εδώ. Υπήρξαν όμως αρκετές αντιδράσεις για την απόλυση του Γκίλις. Γιατί τις σχέ σεις κοινού και stand-up comedy, όπως και άλλων μορφών τέχνης, διήπε παραδοσιακά ένας άγραφος νόμος: οι κωμικοί μπορεί να λένε από τη σκηνή λίγο – πολύ ό,τι θέλουν, και το κοινό κάτω από τη σκηνή μπορεί να νιώθει για τα αστεία τους λίγο – πολύ ό,τι θέλει. «Ο τύπος δεν θα έπρεπε να είχε απολυθεί ποτέ. Δεν είναι τίποτε άλλο παρά η κουλτούρα της ακύρωσης», αντέδρασε λοιπόν ο γνωστός κωμικός Τζιμ Τζέφερις. «Μισώ όλη αυτή την κουλτούρα της ακύρωσης… Εχουν γίνει όλοι υπερευαίσθητοι και νομίζω αν αρχίσουμε να ψάχνουμε στο παρελθόν για το παραμικρό που έχει κάνει κάποιος, θα μείνουμε όλοι χωρίς δουλειά», σχολίασε στο CNN ο Κρις Κουόμο. «Ως πρώην μέλος του καστ του SNL», διαμήνυσε στον Γκίλις μέσω Τwitter ο ηθοποιός Ρομπ Σνάιντερ, «λυπάμαι που είχες την ατυχία να γίνεις μέλος του καστ αυτή την εποχή που πολιτισμικά δεν συγχωρείται τίποτα, που οι κωμικές αστοχίες υπόκεινται στην αφόρητη ιερά εξέταση εκείνων που ουδέποτε έχουν διακινδυνεύσει να αποτύχουν πάνω στη σκηνή». «Εσείς οι millennials είστε ένα μάτσο ρουφιάνοι», έστειλε το δικό του μήνυμα ένας άλλος γνωστός κωμικός, ο Μπιλ Μπαρ. «Δεν σας νοιάζει τίποτα. Το μόνο που σας νοιάζει είναι να προκαλείτε μπελάδες στους άλλους». Εχουμε μπερδευτεί όμως και δεν ξέρουμε πια για τι μιλάμε. Για τα όρια της σάτιρας; Για τις υπερβολές της πολιτικής ορθότητας; Και τι είναι τέλος πάντων αυτή η κουλτούρα της ακύρωσης;

Cancel culture [κουλτούρα της ακύρωσης]: ένα σύγχρονο ιντερνετικό φαινόμενο όπου ένας άνθρωπος αποβάλλεται από την επιρροή ή τη φήμη λόγω αμφισβητούμενων πράξεών του. Προκαλείται από μία σημαντική μάζα ανθρώπων που πρώτα κρίνουν και μετά κάνουν ερωτήσεις.

Η δημοφιλέστερη ερμηνεία που δίνει το Urban Dictionary. Υπάρχουν και άλλες. Με τα likes και τα unlikes τους. Αυτή η ιστορία μόνο μανιχαϊστική δεν είναι. Γράφεται όμως βιαστικά και επιπόλαια, επίτηδες, όπως βιαστικά και επιπόλαια στήνονται στα σόσιαλ μίντια τα λαϊκά δικαστήρια που ακυρώνουν με συνοπτικές διαδικασίες ανθρώπους, από τον Τζάστιν Τριντό πρόσφατα και τον Κέβιν Σπέισι λιγότερο πρόσφατα μέχρι την Κική Δημουλά ή τον Κωστή Μαραβέγια λίγο παλαιότερα και την Ελένη Αντωνιάδου προ ημερών. Εφταιξαν όλοι αυτοί; Μα δεν είναι αυτό το θέμα μας. Να, ευτυχώς κάπου καταλήγουμε διά τής εις άτοπον. Δεν είναι αυτό το θέμα μας. Υπάρχει η κριτική, υπάρχει η δίκαιη κριτική, υπάρχει η αυστηρή κριτική. Υπάρχει και ο κανιβαλισμός. Λίγο να έχει ασχοληθεί κανείς με τα σόσιαλ μίντια γνωρίζει και την έκτασή του και την ισχύ του. Οποιος επιμένει να μην τρομάζει, απλώς τυχαίνει να μην έχει «ακυρωθεί» ο ίδιος. Ακόμα.