Η ζωή του μετά θάνατον εγγυημένη

Εάν, όπως ειπώθηκε, ο 19ος αιώνας τελείωσε για την Ελλάδα το 1922, ο πρόσφατος θάνατος του Νάνου Βαλαωρίτη, γεννημένου έναν χρόνο πριν, σηματοδοτεί για αρκετούς από μας, μαθητές, φίλους, και αναγνώστες του, το τέλος του 20ού. Το πέρασμα του Νάνου από την πνευματική ζωή της χώρας μας ήταν καθοριστικό για πολλούς λόγους:

Ο Βαλαωρίτης ήταν ποιητής, αγάπησε με πάθος τον χρυσό άσο στο μανίκι της ελληνικής δημιουργίας, την ποίηση.

Ηταν κοσμοπολίτης, είχε δημιουργήσει το δικό του ελληνικό όραμα βλέποντάς το από την επτανήσια καταγωγή του, την ελβετική του απόσταση, τη γαλλική του παιδεία, την αγγλική του πικρία, την αμερικανική του θερμότητα.

Ηταν μοντερνιστής, ενσωμάτωσε την περιπέτεια, το πείραμα, το μυστήριο, τον φόβο και την ανησυχία στα νοήματα των κειμένων και των λόγων του.

Ηταν δάσκαλος, δίδασκε μέχρι το τέλος αυτογνωσία, ελληνογνωσία, παγκόσμια λογοτεχνία, πρωτοπορία και κριτική.

Ηταν σοφός, όσα έλεγε ήταν ενδιαφέροντα, ακριβή, καινούργια, αναπάντεχα, ουσιαστικά, προκλητικά, εκθαμβωτικά.

Ηταν αναγνώστης, βίωνε την ουσία της ζωής μέσα από τα κείμενα, αυτά ήταν τα εργαλεία και οι μηχανές του.

Ηταν συντροφικός, αγαπούσε με τρυφερότητα, θέρμη, ομαδικό πνεύμα, νοσταλγία και παντοδύναμη μνήμη.

Ηταν ερωτικός, μόνιμα εναγκαλιζόμενος την ιδανική τρέλα τού πόθου.

Ο Βαλαωρίτης ήταν πολιτικός, υποστήριζε τους αδυνάτους, διεκδικούσε την ελευθερία, αψηφούσε τους κινδύνους, ενθάρρυνε τους αγώνες.

Ηταν στοχαστικός, τον συγκινούσε η ερμηνεία, η διερεύνηση, η αμφισημία.

Ηταν επαναστατικός, αμφισβητούσε την ηθικολογία, τον ολοκληρωτισμό, την αρχομανία, την υποτέλεια, την αρχαιοπληξία, την παραδοσιαρχία.

Ηταν παίχτης, βυθιζόταν αθλητικά και άφοβα στο παιχνίδι της ζωής και της ιστορίας.

Ηταν αιρετικός, εμπνεόταν από το απροσδόκητο, πίστευε στο θαύμα, αναποδογύριζε τα είδωλα, κλόνιζε τις σταθερές αξίες, διασκέδαζε με τα τοτέμ.

Ο Νάνος ήταν νεανικός, έβλεπε πάντα μία αρχή σε κάθε τέλος.

Ηταν μαζί οικείος και ανοίκειος, περασμένος, μεταβατικός και ερχόμενος.

Οι γραφές του θα ξεπερνούν πάντα τις περιγραφές και την ξύλινη γλώσσα, θα εμφανίζονται διαρκώς μέσα σε χωροχρονικά θραύσματα και ρηματικά κβάντα, θα είναι πάντα επέκταση, υπονόμευση της κλειστής υποκειμενικότητας. Η πόρτα των κειμένων του Βαλαωρίτη είναι ανοιχτή, ακόμη και για όσους ευκαιριακά και με τη μορφή δημοσίων αναρτήσεων και δηλώσεων θα τα επισκεφτούν. να προσέξουν, γιατί κινδυνεύουν να κοπούν από τα κρυφά όριά τoυς, τα οξέα άκρα τους, τα τεντωμένα τους τόξα.

Ενας κύκλος κλείνει. Ο Νάνος Βαλαωρίτης, που έγραφε με πάθος, έστω και με το ένα δάχτυλο στον φορητό του υπολογιστή τους τελευταίους του μήνες, έχει σταματήσει να γράφει, έχοντας διασφαλίσει τη μεταθανάτια ζωή του. Μία νέα περιπέτεια αναγνώσεων ξεκινά. Τα πολύτιμα κείμενα που μας άφησε θα μας συντροφεύουν στον νέο αιώνα, αφού ενσωματώνουν μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες, ζωντανές και υποσχόμενες πλευρές του εαυτού και του πολιτισμού μας.

Η Ελισάβετ Αρσενίου είναι καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο