Το μήνυμα (και το ρίσκο) {LF}της διπλής κάλπης

Ο Μάρλον Μπράντο στρίβει το μουστάκι του. Κοιτάζει με σίγουρο ύφος τον συνομιλητή του και λέει τη φράση που έμεινε στην ιστορία: «Θα τους κάνω μια προσφορά που δεν μπορούν να αρνηθούν». Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που όσα γνωρίζουν για τις διαπραγματεύσεις τα έμαθαν από τον «Νονό». Ούτε λίγοι οι πολιτικοί παράγοντες που χρησιμοποιούν την ίδια τακτική έως σήμερα.

Η διαπραγμάτευση ανάμεσα στην κυβέρνηση και ένα κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης θέλει κόπο και θέλει χρόνο – κυρίως γιατί ακόμα και οι καλύτερες προσφορές μπορούν να απορριφθούν. Ενας έμπειρος πολιτικός θα έλεγε πως για να επιτευχθεί αυτού του είδους η συναίνεση, η πρωτοβουλία είναι πάντα στην κυβέρνηση. Κι αυτό γιατί η αντιπολίτευση, εκ των πραγμάτων, κάνει τη μεγαλύτερη υποχώρηση που μπορεί να κάνει πολιτικό κόμμα. Επιλέγει να «ξεχάσει» τον ρόλο της, ψηφίζοντας μια πρόταση που δεν διαμορφώθηκε από την ίδια. Το κλειδί βρίσκεται στην φράση «κοινά αποδεκτή λύση», έτσι ώστε κανείς να μη νιώθει (και, κυρίως, να μη φαίνεται) είτε εκβιαστής είτε εκβιαζόμενος.

Στην περίπτωση του εκλογικού νόμου, τόσο το Μέγαρο Μαξίμου όσο και το Κίνημα Αλλαγής ήθελαν να έχουν το πάνω χέρι. Αν ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεε την αλλαγή του με τη συνταγματική αναθεώρηση, τότε το Κίνημα Αλλαγής (το μόνο κόμμα με αριθμό ικανό να εξασφαλίσει πλειοψηφία 180 βουλευτών) θα μπορούσε να πιέζει για έναν νόμο πιο κοντά στα γούστα του. Ο Πρωθυπουργός που πριν από λίγους μήνες κέρδισε καθαρά την αυτοδυναμία θα έμοιαζε να υποχωρεί μπροστά στις κεντροαριστερές απαιτήσεις. Με την επιλογή των «διπλών καλπών», ο Μητσοτάκης έστειλε το μήνυμα πως δεν έχει ανάγκη το Κίνημα Αλλαγής, καθώς μπορεί να προχωρήσει μόνος του, με αλλαγές της αρεσκείας του, χωρίς να φοβάται τις εκλογές με απλή αναλογική. Στην Κεντροαριστερά έχουν ήδη αρχίσει να μιλούν για έναν Πρωθυπουργό που απομονώνεται – παρόμοια τακτική, τονίζουν στελέχη του Κινήματος Αλλαγής, είχε ακολουθήσει και στην περίπτωση του ασύλου. Τότε, στη διάρκεια της συζήτησης στη Βουλή, η Φώφη Γεννηματά του μίλησε για τη σημασία της ψήφισης μιας διάταξης με ευρεία πλειοψηφία και εκείνος (παρά τη μεταξύ τους επικοινωνία που είχε προηγηθεί) επέλεξε να μην κάνει το απαραίτητο βήμα.

Κλειδί για την επόμενη μέρα. Στην πραγματικότητα, ο εκλογικός νόμος είναι το κλειδί για την επόμενη μέρα. Γιατί ακόμα και χωρίς τη συνταγματική αναθεώρηση, το σύστημα που θα φέρει το Μαξίμου για ψήφιση θα αποτελέσει δείγμα της πολιτικής που θέλει να ακολουθήσει. Συν τοις άλλοις, θα δείξει και τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση θα χειριστεί από εδώ και πέρα τους πολιτικούς της αντιπάλους. Στο Κίνημα Αλλαγής αντιλαμβάνονται τόσο τις διαρροές για τον εκλογικό νόμο όσο και τον τρόπο με τον οποίο τον χρησιμοποιεί ο Μητσοτάκης ως προσπάθεια αφανισμού του ενδιάμεσου χώρου. Με απώτερο σκοπό τη στροφή του προοδευτικού Κέντρου προς τη ΝΔ – ή, τουλάχιστον, προς τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, που προεκλογικά καλλιέργησε ένα προφίλ πιο κεντρώο από τον μέσο βουλευτή του κόμματος. Δημιουργώντας δύο βασικά αντίπαλα στρατόπεδα και συντηρώντας τον «δράκο» του ΣΥΡΙΖΑ, η ΝΔ θα κάνει στους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους, που στις περασμένες εκλογές την ψήφισαν χωρίς να την πολυεμπιστεύονται, μια προσφορά που δεν μπορούν να αρνηθούν: μια ακόμα τετραετία χωρίς τον Αλέξη Τσίπρα στην εξουσία. Και μια τέτοια εξέλιξη μόνο δυσχεραίνει τη θέση του Κινήματος Αλλαγής, το οποίο χωρίς έναν αναλογικότερο νόμο θα δυσκολευτεί να πείσει πως μπορεί να διεκδικήσει ξανά κυβερνητικό ρόλο. Ολα αυτά, αν το ρίσκο των διπλών καλπών βγει στον Μητσοτάκη. Γιατί αν όχι, ενδέχεται να στοιχίσει στη ΝΔ μια πιθανή μελλοντική συνεργασία με το μοναδικό κοινοβουλευτικό κόμμα που στελέχη της σημερινής κυβέρνησης θεωρούν σοβαρό κυβερνητικό εταίρο.

Από την άλλη, ο εκλογικός νόμος λειτουργεί ως δείκτης και για τον ΣΥΡΙΖΑ, που μέχρι τώρα έχει επιλέξει να παρακολουθεί από μακριά τις εξελίξεις. Αν ο Μητσοτάκης ανοίξει κανονικό διάλογο με τις αντιπολιτευόμενες κοινοβουλευτικές δυνάμεις, προτείνοντας έναν νόμο που έχει πιθανότητες να θεωρηθεί «κοινά αποδεκτή λύση», τότε η θέση του δυσκολεύει – η όποια προσπάθεια διεύρυνσης ναυαγεί εκ των πραγμάτων, μιας και ο δεξιός «δράκος» του δικού του αφηγήματος δεν υπάρχει πια. Αν, πάλι, η πρόταση συσπειρώσει όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης εναντίον της, τότε η προσπάθεια για σύγκλιση με το Κίνημα Αλλαγής θα γίνει εντατική, παρότι στη Χαριλάου Τρικούπη εξακολουθούν να μη δίνουν ελπίδες σε μια τέτοια συνεργασία. Ο τρόπος που αντιμετώπισαν τη διάσταση απόψεων μεταξύ Γεννηματά και Μητσοτάκη τα φιλοσυριζαϊκά Μέσα είναι ενδεικτικός – θεώρησαν πως η ΔΕΘ αποτέλεσε τον προπομπό αυτού που θα ακολουθήσει μεταξύ τους. Και, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν έχουν διαψευστεί.

Αν κάποιος ξέρει από διαπραγματεύσεις, ξέρει πως ακόμα και τα πιο καλομελετημένα σχέδια καμιά φορά δεν πάνε όπως τα θέλουμε. Το πρόβλημα είναι ότι όσοι έχουν δει τον «Νονό», έχουν δει και τον «Χάνιμπαλ». Και εκεί οι συζητήσεις πάνε κάπως έτσι: «Πραγματικά θα ‘θελα να κουβεντιάζαμε κι άλλο, αλλά έχω έναν παλιό φίλο για δείπνο».