Συγκίνηση με δόσεις

Από τις σπάνια παιζόμενες τραγωδίες, οι «Ικέτιδες» του Ευριπίδη (422 π.Χ.) «επέστρεψαν» στο Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, πενήντα τρία χρόνια μετά το πρώτο τους ανέβασμα (από τον Τάκη Μουζενίδη) και σε συμπαραγωγή με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου. Πρόκειται για ένα έργο που πιάνει την ιστορία μετά το «Επτά επί Θήβας», φέρνοντας στη σκηνή τις μητέρες των αργείων στρατηγών που έχασαν τη ζωή τους πολεμώντας πλάι στον Πολυνείκη.

Πραγματεύεται από τη μία το μεγάλο θέμα της ταφής τους και τον βαθύ πόνο της μάνας, και από την άλλη εγκωμιάζει την Αθήνα και το δημοκρατικό της πολίτευμα μέσα από τη στάση του βασιλιά της, Θησέα. Παράλληλα στις «Ικέτιδες» τίθεται το ζήτημα του πολέμου και πόσο επιπόλαια, αλαζονικά, αβίαστα ή και άκριτα οι ηγέτες πέφτουν στην παγίδα του – με τρανό παράδειγμα τον Αδραστο, βασιλιά του Αργους, που ηγήθηκε της εκστρατείας.

Οι γυναίκες που προσπέφτουν ικέτιδες στον βωμό της Δήμητρας στην Ελευσίνα ζητούν από τον Θησέα να τις βοηθήσει να πάρουν πίσω τους νεκρούς τους. Και ενώ ο βασιλιάς της Αθήνας ετοιμάζεται να στείλει μήνυμα στον Κρέοντα (βασιλιά της Θήβας), ο Κήρυκας που φτάνει τον προειδοποιεί να διώξει τις μητέρες και τον Αδραστο από την πόλη του, διαφορετικά οι Θηβαίοι θα τους επιτεθούν. Οδηγώντας τον στρατό του ο Θησέας φέρνει πίσω τους νεκρούς για να ταφούν όπως τους αρμόζει. Δύο χρόνια προτού ο Ευριπίδης γράψει τις «Ικέτιδες», οι Θηβαίοι, μετά τη μάχη στο Δήλιον, όπου νίκησαν, δεν άφηναν για μέρες τους Αθηναίους να πάρουν πίσω τους νεκρούς τους.

Ο Στάθης Λιβαθινός προσπάθησε να ισορροπήσει την παράσταση και να αποδώσει τη διπλή της ταυτότητα – την προσωπική και τη δημόσια. Ανάμεσα στο συναίσθημα και τη λογική, τον πόνο της μάνας, τον πόλεμο και την πολιτική, ο σκηνοθέτης αναζήτησε το μέτρο του έργου και απέδωσε το μεγαλείο του και τη συγκίνηση με δόσεις: Είτε γιατί η μετάφραση και το εικαστικό κομμάτι της παράστασης διέγραφαν, κατά σκηνές, τον δικό τους δρόμο είτε γιατί ο ίδιος το επέτρεψε, μην έχοντας ξεκαθαρίσει τον στόχο του.

Ο ΧΟΡΟΣ. Εχοντας δουλέψει εμφανώς καλά με τον Χορό, με κάποιες εξαιρετικές επιλογές, όπως η Κόρα Καρβούνη, η Τάνια Τρύπη, η Ανδρη Θεοδότου, η Κωνσταντίνα Τακάλου, η Νιόβη Χαραλάμπους, φέρνει στη σκηνή την τραγική υπόσταση της μάνας που κρατά (τελικά) στα χέρια της τα απομεινάρια του παιδιού της. Σύμμαχός του(ς) ο ρυθμός από τη μουσική του Αγγελου Τριανταφύλλου – με ζωντανά επί σκηνής τριμελή ορχήστρα.

Η Κάτια Δανδουλάκη είναι μια Αίθρα που επιβάλλεται με τη μορφή και το εκτόπισμά της πλάι σε έναν Θησέα (Ακης Σακελλαρίου) που μοιάζει να μην μπορεί να αντεπεξέλθει υποκριτικά στον ρόλο του βασιλιά ερμηνεύοντάς τον με μια ελαφράδα. Ξεχωρίζουν ο έμπειρος Θοδωρής Κατσαφάδος, τραγικός πατέρας, και ο Αγγελος του Ανδρέα Τσέλεπου.

Ο Χρήστος Σουγάρης στον ρόλο του Αδραστου και κυρίως ο κήρυκας του Χάρη Χαραλάμπους τείνουν σε ερμηνείες σχηματικές που παραπέμπουν στο παρελθόν. Η Κατερίνα Λούρα, στον ρόλο της συζύγου του νεκρού Καπανέα Ευάδνης, που επιλέγει να ακολουθήσει στον θάνατο τον άντρα της, μοιάζει εγκλωβισμένη στο νυφικό και το εφηβικό της παραμύθι.

Αμηχανία και οργασμός
Ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας της αμηχανίας, της αμηχανίας για το θέατρο. Οχι για τους ηθοποιούς και τους συντελεστές μιας παράστασης. Κάθε άλλο. Γιατί από τα μέσα Αυγούστου όλο το δημιουργικό κομμάτι του θεάτρου βρίσκεται σε οργασμό. Είναι τότε που ξεκινούν οι αναγνώσεις και δειλά-δειλά οι πρώτες πρόβες. Μια διαδικασία γέννησης, δημιουργίας. Ο μήνας που διανύουμε είναι αυτός που ενώνει τα κομμάτια του θεατρικού παζλ – όταν οι λέξεις γίνονται εικόνες, σκηνές, όταν παίρνουν ζωή.
Η αμηχανία αφορά τους θεατές, το κοινό που βρίσκεται στο μεταίχμιο της νέας σεζόν. Εχει μπροστά του για τους προσεχείς μήνες μια μεγάλη ανοιχτή βεντάλια με δεκάδες ή και εκατοντάδες παραγωγές που έχουν ήδη ανακοινωθεί και άλλες που θα ανακοινωθούν εν καιρώ. Τα χειμερινά θέατρα είναι κλειστά και στους ανοιχτούς χώρους παρουσιάζονται οι τελευταίες παραστάσεις των θερινών παραγωγών. Και τις περισσότερες τις έχουν ήδη δει.
Είναι περίεργος μήνας για το θέατρο ο Σεπτέμβριος. Εμπεριέχει τις αγωνίες, τις ελπίδες, τα όνειρα των ανθρώπων της σκηνής και του παρασκηνίου. Μέσα στον πυρετό της προετοιμασίας αυτής βρίσκεται όλη η προσμονή της πρεμιέρας, όλο το άγχος της επιτυχίας. Από την άλλη, το κοινό περιμένοντας αμήχανα προετοιμάζεται. Η διαδικασία της προπώλησης, που τα τελευταία χρόνια έχει γίνει συνήθεια, έχει ξεκινήσει και μαζί με τις προσφορές αρχίζει να δίνει μια πρώτη μορφή στη νέα θεατρική περίοδο.
Αν μπορούσε κανείς να παρακολουθήσει, σαν από την κλειδαρότρυπα, τις διαδικασίες στησίματος μιας παράστασης, σίγουρα θα έμενε έκπληκτος από τα στάδια που περνά ένα έργο μέχρι να δέσει και να γίνει το θέαμα που αυτός ο ίδιος θα χειροκροτήσει.
Ωστόσο «δουλειά» του θεατή είναι να περιμένει το αποτέλεσμα, και όχι να συμμετέχει στη διαδικασία. Η μαγεία του θεάτρου βρίσκεται στην έκπληξη, σε αυτό που ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας. Είτε κρύβει δυσκολίες και αντιπαραθέσεις, είτε μερικές φορές ακόμη και πόνο, το κοινό δεν έχει λόγο να συμπάσχει στο πριν, στο «μαγείρεμα» μιας παραγωγής. Αλλά να είναι εκεί για να γευτεί το αποτέλεσμα.
Κάπου ανάμεσα στην αμηχανία που φέρνει αυτός ο μήνας και στον οργασμό της προετοιμασίας για τις παραστάσεις που θα δούμε μέσα στη χρονιά, το θέατρο συνδέει τα κομμάτια της αλυσίδας του διαχρονικά.