Ο συλλέκτης

Μπορεί να πέρασε από το MIT και το Χάρβαρντ αλλά εκείνος θεωρούσε ότι τα σημαντικότερα μαθήματα στην αρχιτεκτονική του παιδεία διήρκησαν μόλις δύο ημέρες. Ηταν Νοέμβριος του 1935, εκείνος ήταν φοιτητής, μόλις 18 ετών και είχε την ευκαιρία επί δύο εικοσιτετράωρα να συζητά με τον πρωτοπόρο του Μοντερνισμού, Λε Κορμπιζιέ. Μπορεί, επίσης, να είχε στο πελατολόγιο του τον Φρανσουά Μιτεράν και την Τζάκι Κένεντι Ωνάση, αλλά ουδέποτε στην 70χρονη καριέρα του υπέκυψε στις προτιμήσεις των σπουδαίων εντολέων του προδίδοντας τη βασική του αρχή: τα κτίρια που σχεδίαζε να απευθύνονται σε όλους. Και μπορεί ολόκληρος ο πλανήτης να γνωρίζει τον Ι.Μ. Πέι – τον πρώτο αρχιτέκτονα που βραβεύτηκε με το αυτοκρατορικό βραβείο της Ιαπωνίας και με το Πρίτζκερ (1983), το λεγόμενο Οσκαρ της κορυφαίας των καλών τεχνών – από την τολμηρή παρέμβασή του στο πρώτο σε προσέλευση κοινού παγκοσμίως, στο Μουσείο του Λούβρου με τη γυάλινη πυραμίδα του. Το ελληνικό κοινό, ωστόσο, τον θυμάται στο πλαίσιο μιας ακόμη χαμένης ευκαιρίας για τη χώρα, καθώς δικά του ήταν τα σχέδια για το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, το οποίο δεν υλοποιήθηκε ποτέ στην καρδιά της Αθήνας.

Ο σπουδαίος αυτός αρχιτέκτονας που άφησε το στίγμα του από το εμβληματικό Εθνικό Κέντρο Ατμοσφαιρικών Ερευνών στο Κολοράντο ως την αυστηρή και απολύτως μαρμάρινη Ανατολική Πτέρυγα της Εθνικής Πινακοθήκης στην Ουάσιγκτον και από την εντυπωσιακή ανάποδη σφήνα του Δημαρχείου του Ντάλας – η οποία αποτέλεσε και σκηνικό για την επιστημονικής φαντασίας περιπέτεια του Πολ Βερχόφεν «Ρόμποκοπ» ως κτίριο που θα μπορούσε να προέρχεται από το μέλλον – ως το τελευταίο μεγάλης κλίμακας έργο του, το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης στην Ντόχα του Κατάρ, ήξερε πως η ισορροπία θα ήταν αναγκαία για να χτίσει το αρχιτεκτονικό του όραμα.

Η ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ. Στα πρώτα του βήματα την αναζήτησε στην ηρεμία που απέπνεαν οι κινέζικοι κήποι και οι γεωμετρικού στυλ μικροί ναοί που συναντούσε στα βουνά, στους περιπάτους με τη μητέρα του. Γρήγορα όμως άρχισε να εξοικειώνεται με τη σύγχρονη τέχνη και τους δημιουργούς της. Ηταν ο ίδιος άλλωστε που σε νεαρή ηλικία ταξίδεψε για να φτάσει στο σπίτι του Ανρί Ματίς και να τον συναντήσει, όπως προσωπικά πήγε στο ατελιέ του Χένρι Μουρ στην Αγγλία για να παραγγείλει τα μνημειακά γλυπτά που κοσμούν το Δημαρχείο του Ντάλας. Και δεν άργησε να εξελιχθεί και ο ίδιος σε έναν συλλέκτη, ο οποίος μαζί με τη σύντροφο της ζωής του και μούσα του, Εϊλίν, έκανε εξαιρετικής αισθητικής επιλογές και συγκέντρωσε εικαστικές δημιουργίες που έφεραν σπουδαίες υπογραφές.

Εργα που προγραμματίζεται να βγουν σε δημοπρασία από τον οίκο Κρίστις – συνολικά 59 – σε μια από τις πλέον αναμενόμενες της φθινοπωρινής περιόδου. Ο τζίρος εκτιμάται ότι θα αγγίξει τα 25 εκατ. δολάρια και τα πιο ελκυστικά για τους συλλέκτες κομμάτια της συλλογής αναμένεται να εκτεθούν από τις 13 έως τις 17 Σεπτεμβρίου στο Παρίσι, και εντός του Οκτωβρίου στο Χονγκ Κονγκ και το Λος Αντζελες. Το σύνολο της συλλογής θα παρουσιαστεί στη Νέα Υόρκη στις αρχές Νοεμβρίου.

Η δημοπρασία δε, θα γίνει σε τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο στις τρεις αυτές πόλεις. Στις επιλογές που κοσμούσαν τα δύο σπίτια της οικογένειας, το βασικό στο Μανχάταν και το εξοχικό στην Κατόνα,  ο Ι.Μ. Πέι και η σύζυγος του Εϊλίν, η οποία είχε βλέμμα που θα ζήλευε ένας καλός επιμελητής, βρίσκονταν έργα των Ζαν Ντιμπιφέ, Μπάρνετ Νιούμαν, Χένρι Μουρ, Αλεξάντερ Καλντέρ. Με ορισμένους μάλιστα από τους καλλιτέχνες είχαν αναπτυχθεί προσωπικές ή και οικογενειακές σχέσεις. Οταν το ζεύγος Πέι ταξίδευε με τα τέσσερα παιδιά του στο Παρίσι δεν παρέλειπε να περάσει από το ατελιέ του Ντιμπιφέ και η μικρότερη κόρη της οικογένειας, η Λιάν, θυμάται ακόμη τις επιστολές που της έστελνε ο εισηγητής της art brut πλαισιωμένες με σχέδια από ζωάκια. Με τον εικαστικό δε που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της αμερικανικής ζωγραφικής στον 20ο αιώνα, τον Μπάρνετ Νιούμαν, ήταν γείτονες. Και η Λιαν ένιωθε τον καλλιτέχνη και τη σύζυγό του σαν να ήταν ο παππούς και η γιαγιά της, γι’ αυτό και η Λιαν τους πήγαινε καθημερινά φαγητό. «Πολύ οργανική και χαμηλών τόνων» περιγράφει η κόρη του ζεύγους τη συλλεκτική προσέγγιση των γονιών της και υποστηρίζει ότι εκείνη ποτέ δεν είχε πλήρως συναίσθηση ότι «οι πίνακες που κρέμονταν στους τοίχους του σπιτιού ήταν δημιουργίες σπουδαίων ανθρώπων. Οι γονείς μου δεν ενδιαφέρονταν για την αξία ενός έργου τέχνης ή για τη συγκίνηση που προκαλεί το κυνήγι του συλλέκτη, όπως και ποτέ δεν αντιμετώπισαν την τέχνη ως ιδιοκτησία. Απλώς συνέλεγαν πράγματα που τους μιλούσαν».

Από τη συλλογή, ωστόσο, δεν λείπουν και σημαντικά ονόματα της κινεζικής εικαστικής σκηνής – όπως εκ των κυρίων εκφραστών της λυρικής αφαίρεσης Ζάο Βου Κι, ο οποίος ήταν από τους παλαιότερους φίλους του αρχιτέκτονα – καθώς τόσο ο Ι.Μ. Πέι όσο και η σύζυγός του γεννήθηκαν στην Κίνα και διατηρούσαν μέσα τους ζωντανή την παράδοση της χώρας τους.