Το διαχρονικό στίγμα των «μαύρων προβάτων»

Η Βρετανία άλλαξε πιο πολύ τη δεκαετία του 1980 απ’ οποιαδήποτε άλλη δεκαετία. Η άνοδος του City και η πτώση των συνδικάτων, η υποχώρηση της Αριστεράς και η επιστροφή της στρατιωτικής αυτοπεποίθησης, μια ανανεωμένη επιχειρηματικότητα και η εντροπία μιας νέας ανεργίας βαθιά ριζωμένης στο σύστημα – διπλασιάστηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’80 σε σύγκριση με το 1979 όταν ανέλαβε την εξουσία η Μάργκαρετ Θάτσερ. Ολα αυτά, γράφει ο ιστορικός Γκράχαμ Στιούαρτ κάνει την εποχή εκείνη να μοιάζει με πρόδρομο της σύγχρονης ιστορίας. Ηταν μια εποχή που ακόμα μένει στη μνήμη πολλών: οι φούσκες των ακινήτων, η περίφημη απεργία των ανθρακωρύχων την περίοδο 1984-85, η απορρύθμιση στο City και η ίδια η Μάργκαρετ Θάτσερ: τόσο καλυμμένη από τον μύθο της, τόσο στυλιζαρισμένη, με τόσο έντονο απόηχο μέχρι σήμερα.

Στην Ελλάδα πάλι, τη δεκαετία του ’80 ζούσαμε μια νέα εποχή. Η έλευση του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, η ρητορική του Ανδρέα Παπανδρέου, η ευμάρεια που έκανε την εμφάνισή της – έστω και πλασματική, όπως αποδείχθηκε αργότερα – η εμπειρία του να γίνεσαι μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, όλα αυτά συνέθεταν το παζλ της εποχής. Η συνύπαρξη άλλωστε της Βρετανίας και της Ελλάδας, δύο τόσο διαφορετικών χωρών στην ΕΕ ήταν η απόδειξη για τα φιλόδοξα σχέδια του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Δεν ήταν λίγοι όμως τότε, εκείνοι που αντιμετώπιζαν με σκεπτικισμό την παρουσία αυτών των δύο χωρών στην ΕΟΚ. Οι Βρετανοί ποτέ δεν αισθάνθηκαν απολύτως ενταγμένοι σε αυτήν και ήταν από την αρχή το «μαύρο πρόβατο», όχι τόσο για οικονομικούς αλλά για πολιτισμικούς λόγους. Από την άλλη, εμείς ήμασταν «μαύρο πρόβατο» εξ αρχής. Κάποιοι δεν ήθελαν τη χώρα στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, άλλοι πίστευαν πως απέχουμε πολύ από το μέσο ευρωπαϊκό στάνταρντ και αναρωτιόντουσαν πώς (και εάν) θα γίνει η σύγκλιση.

Τα χρόνια πέρασαν. Οι Βρετανοί συνέχισαν να γκρινιάζουν και οι Ελληνες συνέχισαν να αυτοσχεδιάζουν, με την οικονομία να επιβαρύνεται όλο και περισσότερο. Πρώτα ήρθε το Grexit, η ιδέα ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να επιβιώσει εξερχόμενη της ΕΕ. Ακολούθησε το Brexit τις αναταράξεις του οποίου παρακολουθούμε τα τελευταία τρία χρόνια. Τα «μαύρα πρόβατα» της δεκαετίας του ’80 επέστρεψαν στον ρόλο αυτό. Με περισσότερα κοινά μεταξύ τους αυτή τη φορά: Οι διαπραγματεύσεις τους με την ΕΕ και στις δύο περιπτώσεις χαρακτηρίζονταν από την περίφημη «δημιουργική ασάφεια». Οι κοινωνίες και στις δύο περιπτώσεις διχάστηκαν βαθιά λόγω της λαϊκιστικής ρητορικής. Το παράδειγμα της μιας χώρας επηρέασε την πορεία της άλλης. Η υπόλοιπη Ευρώπη παρακολουθεί και τις δύο περιπτώσεις με μεγάλο ενδιαφέρον. Το παράδειγμά τους μπορεί να επηρεάσει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, την πορεία της.