Το σύνθημα

Βλέποντας κανείς το εξώφυλλο του τελευταίου τεύχους του γαλλικού περιοδικού L’Obs, που κυκλοφόρησε χθες, δεν ξέρει πού να επικεντρώσει την προσοχή του: στην πόζα του οικονομολόγου – λοξή κλίση του σώματος, χέρια στην τσέπη, ένα σχεδόν παιχνιδιάρικο βλέμμα – ή στο βαρύ του σύνθημα, «είναι καιρός να ξεπεράσουμε τον καπιταλισμό».

Εδώ όμως σταματούν τα αστεία. Γιατί ο Τομά Πικετί είναι ένας πολύ σοβαρός επιστήμονας και στοχαστής. Ο οποίος, αφού τάραξε τα νερά το 2013 με το «Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα», ξαναχτυπά τώρα με το «Κεφάλαιο και Ιδεολογία» (ένα ογκώδες βιβλίο 1.232 σελίδων που δυστυχώς, όπως έγραψε ο Νίκος Γκιώνης, δεν θα κυκλοφορήσει, σε αυτή τη φάση τουλάχιστον, από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ όπως το προηγούμενο). Και βροντοφωνάζει πάλι: η ανισότητα είναι ένα πολιτικό κατασκεύασμα, όχι το «φυσιολογικό» προϊόν της οικονομίας ή της τεχνολογίας. Οι «πρωτοστάτες» του Μακρόν, οι «job creators» του Τραμπ, όλοι αυτοί οι ύμνοι στον πλούτο και την ιδιοκτησία, υπακούουν στην ίδια θρησκευτική λογική μ’ εκείνη του παρελθόντος.

Η εικόνα είναι γνωστή: η ριγκανική επανάσταση, αντί να οδηγήσει στην ευημερία του συνόλου, έκανε τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους. Η άνοδος της ξενοφοβίας δεν επέτρεψε στη συνέχεια την ανάπτυξη μιας οικουμενικής σοσιαλιστικής σκέψης. Και η κυριαρχία μιας υπερ-αξιοκρατικής ιδεολογίας στους κόλπους των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων τα απομάκρυνε από τα λαϊκά στρώματα. Ηρθε όμως η στιγμή για τον «συμμετοχικό σοσιαλισμό»: τη γενίκευση του μοντέλου συνδιαχείρισης των επιχειρήσεων που ισχύει ήδη στη Γερμανία και τις σκανδιναβικές χώρες και τη μετατροπή της ατομικής ιδιοκτησίας σε «κοινωνική».

Αυτή είναι η πρώτη ριζοσπαστική πρόταση του Πικετί, που πηγάζει από τη διαπίστωση ότι η οικονομική και πολιτική εξουσία έχει καταληφθεί από το ιδιωτικό χρήμα. Η δεύτερη πρότασή του είναι η προοδευτική φορολόγηση της περιουσίας (0,1% για τις περιουσίες κάτω των 100.000 ευρώ ως 90% για τις περιουσίες άνω των 2 δισεκατομμυρίων) προκειμένου να θεσπιστεί μια «προσωρινή» ιδιοκτησία: στα 25 του, ο καθένας θα λαμβάνει το 60% της μέσης περιουσίας, που θα του επιτρέπει να αγοράσει ένα σπίτι, να ανοίξει μια επιχείρηση ή να αγοράσει μετοχές.

Το τέλος των δισεκατομμυριούχων; «Φυσικά! Αντίθετα με αυτά που λέγονται, ο πλουτισμός τους κατέστη δυνατός χάρις σε συλλογικά αγαθά όπως είναι οι δημόσιες γνώσεις, οι υποδομές, τα ερευνητικά εργαστήρια. Ηρθε η ώρα λοιπόν να μοιραστούν την εξουσία τους με τους νέους μετόχους, όπως για παράδειγμα τους εργαζόμενους».

Το τρίτο πεδίο όπου θα δοθεί η μάχη κατά των ανισοτήτων είναι η εκπαίδευση, όπου πρέπει να γίνει μια ανακατανομή των δαπανών υπέρ των υποβαθμισμένων περιοχών. Τότε, και μόνο τότε, θα μπορέσουμε να λύσουμε και την περιβαλλοντική κρίση. Ο Πικετί είναι σίγουρος: οι κυρίαρχες ιδεολογίες είναι πολύ πιο εύθραυστες απ΄ό,τι νομίζουμε. Ο καπιταλισμός μπορεί να ξεπεραστεί, αλλά πρέπει πρώτα να βρούμε τι θα τον διαδεχθεί.