«Σταματήστε το πραξικόπημα!»

Τετάρτη, 7 μ.μ. Παλάτι του Ουέστμινστερ, Λονδίνο. Η Βρετανία διάγει το τέλος ενός τετραήμερου μετεωρολογικού καύσωνα (ο υδράργυρος πλησίασε τους 34 βαθμούς Κελσίου) και την αρχή ενός πολιτικού. «Stop the coup!» («Σταματήστε το πραξικόπημα!») φωνάζουν χιλιάδες πολίτες που έχουν κλείσει τον δρόμο μπροστά από το Κοινοβούλιο, λίγες ώρες μετά την απόφαση του Μπόρις Τζόνσον να κλείσει τη Βουλή για πέντε εβδομάδες, με προφανή στόχο να εμποδίσει τους βουλευτές να σταματήσουν το Brexit χωρίς συμφωνία. «Είναι αντιδημοκρατικό αυτό που έκανε. Είναι ντροπή του, αλλά δεν πρόκειται να του περάσει», μου λέει με έκδηλη οργή η 26χρονη Εμιλι από το Νότιο Λονδίνο, που έφτασε στο Ουέστμινστερ διαβάζοντας στο Twitter το κάλεσμα για τη συγκέντρωση. Την ίδια ώρα, σχεδόν 1,5 εκατ. πολίτες συμμετείχαν στην ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών με αίτημα να μην ανασταλεί η λειτουργία της Βουλής.

Η επίσημη δικαιολογία του βρετανού πρωθυπουργού για το κοινοβουλευτικό «λουκέτο» είναι ο Λόγος του Θρόνου, η ανάγνωση των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης από τη βασίλισσα Ελισάβετ στη Βουλή των Λόρδων που προγραμματίζεται για τις 14 Οκτωβρίου. Της εκφώνησης του λόγου είθισται να προηγείται προσωρινή παύση των εργασιών της Βουλής. Συνήθως, όμως, η διακοπή δεν υπερβαίνει τη μία εβδομάδα.

Η αναστολή του κοινοβουλευτικού έργου επί σχεδόν πέντε εβδομάδες που αποφάσισε ο Τζόνσον είναι η μεγαλύτερη σε διάρκεια από το 1945. Ο ίδιος αρνήθηκε ότι το έκανε για να μπλοκάρει τις προσπάθειες της Βουλής να αποτραπεί το no deal. Δεν έπεισε, όμως, πολλούς. Οι αντιδράσεις από όλο το φάσμα του πολιτικού κόσμου ήταν οργισμένες: ο πρόεδρος της Βουλής των Κοινοτήτων (και βουλευτής των κυβερνώντων Συντηρητικών) Τζον Μπέρκοου έκανε λόγο για «συνταγματική εκτροπή», ο αρχηγός των Εργατικών Τζέρεμι Κόρμπιν μίλησε για «αρπαγή της δημοκρατίας», η πρωθυπουργός της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον παρομοίασε τον Τζόνσον με «δικτάτορα», ο σκιώδης υπουργός Οικονομικών των Εργατικών Τζον ΜακΝτόνελ χαρακτήρισε το κλείσιμο της Βουλής «πραξικόπημα», ενώ ο μέχρι πρότινος υπουργός Οικονομικών Φίλιπ Χάμοντ μίλησε για «βαθιά αντιδημοκρατική ενέργεια». Ορισμένοι πήγαν ακόμη πιο πέρα: ο βουλευτής των Εργατικών Κλάιβ Λιούις απείλησε ότι δεν θα εγκαταλείψει τη Βουλή. «Θα πρέπει να μας βγάλει έξω η αστυνομία. Θα ζητήσουμε από τους πολίτες να κατέβουν στους δρόμους» είπε, ενώ και άλλοι συνάδελφοί του άφηναν να εννοηθεί ότι θα αρνηθούν να εγκαταλείψουν τα έδρανά τους.

«Η καθ’ όλα κυνική απόφαση αναστολής της λειτουργίας της Βουλής απαξιώνει πρώτα απ’ όλα τον πρωθυπουργό, ο οποίος είχε δεσμευθεί απέναντι στους βουλευτές του λέγοντας ότι επρόκειτο για απαρχαιωμένη και αντιδημοκρατική διαδικασία, αποτελεί δε βάναυση προσβολή θεμελιωδών αρχών της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ενώ αποκαλύπτει, για ακόμη μία φορά, ότι το περίφημο σλόγκαν “take back control” ουδεμία σχέση είχε στην πραγματικότητα με την υποτιθέμενη επιστροφή νομοθετικών εξουσιών στο εθνικό Κοινοβούλιο», είπε στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος, καθηγητής Νομικής και διευθυντής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths.

Προσφυγές κατά της αντισυνταγματικότητας του «λουκέτου» στη Βουλή κατατέθηκαν σε δικαστήρια στη Σκωτία (απορρίφθηκε χθες), τη Βόρεια Ιρλανδία και την Αγγλία. Στην τελευταία μετέχει και ο πρώην πρωθυπουργός Τζον Μέιτζορ.

«Η αναστολή λειτουργίας της Βουλής δεν είναι αντισυνταγματική. Πρόκειται για μια τυπική διαδικασία που ακολουθείται στο τέλος κάθε κοινοβουλευτικής περιόδου. Η διαφορά εδώ είναι η καθυστέρηση που υπάρχει μεταξύ της αναστολής και του Λόγου του Θρόνου. Πολλοί την ερμηνεύουν ως ευθεία απόπειρα παρεμπόδισης των βουλευτών να νομοθετήσουν κατά του no deal. Αλλοι, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων στην ΕΕ, λένε ότι δείχνει πως ο πρωθυπουργός θέλει στ’ αλήθεια να επιτευχθεί συμφωνία με την ΕΕ. Η απουσία συζήτησης στο Λονδίνο συνεπάγεται αποκλειστική εστίαση στις συνομιλίες στις Βρυξέλλες», δήλωσε στα «ΝΕΑ» η Τζορτζίνα Ράιτ, αναλύτρια θεμάτων Brexit στο Ινστιτούτο Διακυβέρνησης της Βρετανίας, προσθέτοντας ότι «οι μόνοι τρόποι για να σταματήσει το no deal είναι είτε να περάσει μια συμφωνία, είτε να ακυρωθεί το Brexit. Μπορεί ο πρωθυπουργός να εξασφαλίσει μια νέα συμφωνία που θα είναι αποδεκτή από την ΕΕ και από τους βουλευτές; Αν αποτύχει, η Βρετανία θα οδεύσει προς το no deal».

Τι ισχυρίζεται και τι ισχύει στην πραγματικότητα

Αν πιστέψουμε τον Μπόρις Τζόνσον, ακριβώς σε δύο μήνες από σήμερα η Βρετανία θα είναι μια ευρωπαϊκή χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Να τον πιστέψουμε, όμως; Ακόμη κι αν το Brexit γίνει πράγματι στις 31 Οκτωβρίου (δεν είναι βέβαιο, αλλά παραμένει το πιθανότερο σενάριο), ο δημόσιος λόγος του βρετανού πρωθυπουργού βρίθει ασαφειών και ανακριβειών – οι επικριτές του το θέτουν πιο ωμά: είναι γεμάτος ψέματα. Από τις «εναλλακτικές ρυθμίσεις» που μπορούν να αντικαταστήσουν το διαβόητο backstop και το πόσα χρήματα οφείλει η Βρετανία στην ΕΕ, έως το ποιος θα φταίει εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία και το ποιες θα είναι οι επιπτώσεις του no deal, ιδού οι πιο αμφιλεγόμενοι ισχυρισμοί που έχει διατυπώσει ο Τζόνσον από την ημέρα που διέβη το κατώφλι της Ντάουνινγκ Στριτ.

1. Το backstop

Ο ισχυρισμός: Το backstop είναι η δικλίδα ασφαλείας για την αποφυγή σκληρών συνόρων (τελωνειακοί και συνοριακοί έλεγχοι) στην Ιρλανδία. Ο Τζόνσον ζητά την αφαίρεσή του από τη Συμφωνία Αποχώρησης, αντιπροτείνοντας «εναλλακτικές ρυθμίσεις» που θα εξαλείφουν την ανάγκη ελέγχων: τεχνολογικά μέσα για την παρακολούθηση αγαθών στα σύνορα, εφαρμογή «συστήματος εγκεκριμένων εμπόρων» που δεν θα υπόκεινται σε ελέγχους, διενέργεια λοιπών ελέγχων στον προορισμό των φορτηγών αντί για τα σύνορα κ.ά.

Η πραγματικότητα: Πρόκειται για προτάσεις παρόμοιες με εκείνες που είχε καταθέσει η Τερίζα Μέι. Ωστόσο, καμία δεν είναι λειτουργική σήμερα και εκτιμάται ότι θα χρειαστούν χρόνια μέχρι να εφαρμοστούν. Η ΕΕ δέχεται να τις συζητήσει αλλά αρνείται – επί του παρόντος – να αφαιρέσει το backstop από τη συμφωνία.

2. Ο λογαριασμός

Ο ισχυρισμός: Ο Τζόνσον υποστηρίζει ότι σε περίπτωση Brexit χωρίς συμφωνία η Βρετανία δεν θα υποχρεούται να καταβάλει στην ΕΕ τον περίφημο λογαριασμό του διαζυγίου. «Εάν βγούμε χωρίς συμφωνία, είναι σαφές ότι δεν θα οφείλουμε πλέον τα 39 δισ. στερλίνες. Δεν είναι απειλή, είναι απλώς η πραγματικότητα» δήλωσε την περασμένη εβδομάδα. Ο βρετανός πρωθυπουργός φέρεται διατεθειμένος να καταβάλει «το πολύ επτά δισ. στερλίνες».

Η πραγματικότητα: Η νομική υπηρεσία της κυβέρνησης έχει γνωμοδοτήσει ότι η ΕΕ μπορεί να κινηθεί δικαστικά εναντίον της Βρετανίας και, εάν επιτύχει, το Λονδίνο θα υποχρεωθεί να καταβάλει ολόκληρο το ποσό. Οι Βρυξέλλες έχουν προειδοποιήσει ότι εάν το Λονδίνο δεν πληρώσει αυτά που οφείλει, θα μπλοκάρουν τις συνομιλίες για τη μελλοντική εμπορική συμφωνία.

3. Η ημερομηνία

Ο ισχυρισμός: Ο Τζόνσον διαμηνύει ότι το Brexit θα γίνει στις 31 Οκτωβρίου, είτε με συμφωνία είτε χωρίς. Τον Ιούνιο είχε δηλώσει ότι η πιθανότητα του no deal είναι «μία στο εκατομμύριο». Ωστόσο, αυτή την εβδομάδα είπε ότι η έκβαση του Brexit «είναι αβέβαιη», γι’ αυτό «πρέπει να προετοιμαστούμε για έξοδο χωρίς συμφωνία».

Η πραγματικότητα: Πράγματι, η πιθανότερη ημερομηνία του Brexit είναι η 31η Οκτωβρίου. Ομως, όλα είναι ανοικτά. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά και αρκετοί βουλευτές των Συντηρητικών, είναι θορυβημένοι με την προοπτική εξόδου χωρίς συμφωνία και εξετάζουν διάφορους τρόπους για να την αποτρέψουν, μεταξύ των οποίων η κατάθεση πρότασης δυσπιστίας και η κατάθεση νομοσχεδίου που θα υποχρεώνει την κυβέρνηση να ζητήσει νέα αναβολή του Brexit.

4. Οι επιπτώσεις

Ο ισχυρισμός: Ο Τζόνσον δήλωσε ότι η Βρετανία «θα διαχειριστεί εύκολα» το Brexit χωρίς συμφωνία. «Νομίζω ότι θα τα καταφέρουμε. Η Βρετανία είναι μια μεγάλη, μεγάλη χώρα» είπε πριν από λίγες ημέρες. Ερωτηθείς εάν θα παρουσιαστούν ελλείψεις σε τρόφιμα μετά το no deal απάντησε ότι «είναι εξαιρετικά απίθανο», ενώ εγγυήθηκε ότι «δεν θα υπάρξουν ελλείψεις σε φάρμακα».

Η πραγματικότητα: Σύμφωνα με απόρρητη κυβερνητική έκθεση που αποκάλυψαν οι «Σάντεϊ Τάιμς», σε περίπτωση no deal η Βρετανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με ελλείψεις καυσίμων, τροφίμων και φαρμάκων, θα προκληθεί χάος στα λιμάνια, μεγάλες καθυστερήσεις στα αεροδρόμια και στους σταθμούς τρένων, θα επανέλθουν τα σκληρά σύνορα στην Ιρλανδία και ενδέχεται να ξεσπάσουν ταραχές στους δρόμους.

5. Τις πταίει;

Ο ισχυρισμός: Ο Τζόνσον υποστηρίζει ότι σε περίπτωση no deal η ευθύνη θα βαρύνει τις Βρυξέλλες. «Ολα εξαρτώνται από τους φίλους και εταίρους μας στην ΕΕ» έχει δηλώσει, προσθέτοντας ότι η μη συμφωνία θα οφείλεται «στην αδιαλλαξία των ευρωπαίων ηγετών».

Η πραγματικότητα: Ο Τζόνσον αποδίδει σε «αδιαλλαξία» την επιμονή της ΕΕ να διατηρηθεί το backstop στη Συμφωνία Αποχώρησης. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες έχουν καταστήσει σαφές από πέρυσι ότι το backstop είναι απαραίτητο. Ο Τζόνσον το γνώριζε αυτό πολύ καιρό προτού γίνει πρωθυπουργός. «Η μπάλα είναι ξεκάθαρα στο γήπεδο της Βρετανίας. Λένε στα μίντια ότι έχουν νέες ιδέες (σ.σ. για την αντικατάσταση του backstop), αλλά μέχρι σήμερα δεν μας τις έχουν πει» είπε στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ευρωπαίος αξιωματούχος.

6. Η οικονομία

Ο ισχυρισμός: Ο Τζόνσον υποστήριξε ότι έως το 2050 η Βρετανία «μπορεί να είναι η μεγαλύτερη και πιο ευημερούσα οικονομία στην Ευρώπη και να διαθέτει τα καλύτερα συστήματα μεταφορών και τεχνολογικής συνδεσιμότητας στον πλανήτη».

Η πραγματικότητα: Οι αριθμοί δεν συμφωνούν. Το Εθνικό Ινστιτούτο Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών προειδοποίησε πως ανάπτυξη έχει ήδη φρενάρει και ότι ακόμη και με Brexit με συμφωνία (πολλώ δε μάλλον σε περίπτωση no deal) θα υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά της χώρας. Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βρετανίας προβλέπει ότι το Brexit χωρίς συμφωνία θα βυθίσει τη χώρα σε ύφεση, θα συρρικνώσει την οικονομία κατά 2% και θα εκτοξεύσει την ανεργία σε ποσοστά άνω του 5%.

Τα επόμενα βήματα

Η Βουλή αναμένεται να κατεβάσει ρολά στις 10 Σεπτεμβρίου. Οι εργασίες της θα αρχίσουν ξανά στις 14 Οκτωβρίου, μόλις δυόμισι εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία του Brexit. Θα προλάβουν οι βουλευτές που αντιτίθενται στο no deal να σταματήσουν τον Τζόνσον; Δύσκολο, αλλά όχι ακατόρθωτο. Την προσεχή Τρίτη, όταν οι βουλευτές επιστρέψουν από τις θερινές τους διακοπές, ο Μπέρκοου – ο οποίος έχει καταστήσει σαφή την αντίθεσή του στο Brexit χωρίς συμφωνία – αναμένεται να επιτρέψει την κατάθεση τροπολογιών που θα εμποδίζουν το no deal. Ο Τζόνσον φέρεται ήδη να εξετάζει τρόπους να τορπιλίσει αυτές τις προσπάθειες. Επιπλέον, ενδέχεται να κατατεθεί πρόταση δυσπιστίας κατά του Τζόνσον από τους Εργατικούς. Εάν η κυβέρνηση απολέσει την εμπιστοσύνη της Βουλής (είναι πιθανό, αλλά καθόλου βέβαιο), θα δοθεί περιθώριο 14 ημερών προκειμένου να σχηματιστεί νέα κυβέρνηση. Εάν οι προσπάθειες αποτύχουν, προκηρύσσονται εκλογές. Οι πιθανότητες για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες το φθινόπωρο έχουν αυξηθεί δραματικά, με πολλούς στο Ουέστμινστερ να πιστεύουν ότι αυτό είναι το κρυφό σχέδιο του Τζόνσον, είτε φέρει νέα συμφωνία με την ΕΕ, είτε όχι.