«Αποδίδω στους ασθενείς την αγάπη των γονιών μου»

Θα αναφερόμουν στο δέος όλων των ανθρώπων αν ομολογούσα τα αισθήματα που συμβαίνει να με κυριαρχούν σε επαφή με τον κάθε γιατρό και ιδιαίτερα μιας τόσο τρομερής εξειδίκευσης όπως είναι αυτή του Δαμιανού Ε. Σακά: νευροχειρουργός. Πώς αισθάνεται αλήθεια ένας επιστήμονας που δεν είναι μόνον από τους κορυφαίους σε όλο τον κόσμο – στη Γαλλία έχει αποκληθεί «le petit dieu», δηλαδή «ο μικρός θεός» – και δεν σώζει μόνον ζωές, αλλά ταυτόχρονα έρχεται σε τόσο άμεση επαφή με το μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης σε μια διάστασή του που το σύνολο όλων σχεδόν των άλλων δεν πρόκειται καν να το υποψιαστεί; Φαίνεται όμως πως ο άνθρωπος παραμένει πάντα άνθρωπος, όπως είπε ο σπουδαίος επίσης αστροφυσικός Δημήτρης Νανόπουλος όταν έμαθε πως ο κομμουνιστής Μπρεχτ είχε τις καταθέσεις του στην Ελβετία. Ο Δαμιανός Σακάς με το «καλημέρα» σας δεν φάνηκε καθόλου να ενοχλείται, αντίθετα έκανε ό,τι ήταν δυνατόν να μας παρηγορήσει καθώς η συζήτησή μας θα καθυστερούσε για περίπου μία ώρα προκειμένου να αρχίσει – για πρώτη φορά στη ζωή μας είχαμε ξεχάσει να βάλουμε κασέτα στο κασετόφωνο και θα έπρεπε να ψάξουμε για να την προμηθευτούμε.

Αμεσος, εγκάρδιος, ζεστός, με μια αγωνία όπως ένας συγγραφέας ώστε η κάθε λέξη που θα χρησιμοποιήσει να είναι η καίρια, αλλά και να μιλάει με έναν τρόπο που να καταλαβαίνει απολύτως ο συνομιλητής του τι του λέει, όσο λαβυρινθώδης και αν είναι ο ιατρικός χώρος μέσα στον οποίο κινείται, καταργεί, αν δεν διασκεδάζει την όποια απόσταση υπάρχει αναπόφευκτα ανάμεσά σας έτσι ώστε σχεδόν συμπτωματικό να λογαριάζεις το να μη είσαι εσύ στη θέση του και ίδιος στη δική σου. Μια τεράστια κατάκτηση καθώς οι αβυσσαλέες διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους αν βιώνονταν με τον τρόπο του Δαμιανού Σακά θα λογαριάζονταν ως κάτι αυτονόητο και δεν θα είχαμε ναρκισσισμούς, εγωισμούς και αλαζονικότητες που έχουν διαλύσει την ανθρωπότητα.

Επόμενο είναι μια τέτοια συμπεριφορά να δημιουργεί μια αδημονία, αν όχι μια έξαψη, προκειμένου να μάθεις για τα παιδικά του χρόνια: «Μεγάλωσα σε μια συνοικία του Πειραιά που τότε δεν ήταν πυκνοκατοικημένη, είχε σπίτια μονώροφα ή το πολύ διώροφα, αλλά και μεγάλες εκτάσεις που δεν είχαν οικοδομηθεί, τις λεγόμενες αλάνες. Θυμάμαι την ένταση και τη χαρά όταν συναντιόμουν με τα άλλα παιδιά και παίζαμε ποδόσφαιρο ή κλέφτες και αστυνόμους, παιχνίδια που καμιά φορά αποκτούσανε έναν πολύ επιθετικό και επικίνδυνο χαρακτήρα. Το αισθάνθηκα όταν ένα παιδί με σφεντόνα μού έριξε μια πέτρα στο μάγουλο, κάτω ακριβώς από το δεξί μάτι. Στάθηκα τυχερός γιατί αν με είχε πετύχει δύο εκατοστά πιο ψηλά θα είχα χάσει το μάτι μου. Είναι πολλές φορές πράγματα που κρίνονται στο δευτερόλεπτο. Αν για κάτι ακόμα κυρίως θυμάμαι τα παιδικά μου χρόνια είναι για τους γονείς μου, τους οφείλω πάρα πολλά. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό, που όταν βοηθάω έναν ασθενή και μου εκφράζει την αγάπη του είτε την ευγνωμοσύνη του, αισθάνομαι ότι δεν κάνω τίποτε άλλο παρά να ανταποδίδω στους ανθρώπους την αγάπη που μου έδωσαν οι γονείς μου. Είναι αδύνατον όταν οι γονείς σου έχουν προσπαθήσει να κάνουν το καλύτερο για σένα να μην προσπαθήσεις τουλάχιστον να επαναλάβεις το καλύτερο για τα παιδιά σου και για το κοινωνικό σύνολο. Θα άξιζε εδώ ίσως μια παρένθεση για να πω ότι πολλές φορές οι άνθρωποι συγκινούνται περισσότερο και γίνονται πιο θερμοί στην έκφραση της αγάπης τους όταν συμβαίνει να βοηθάς ένα συγγενικό αγαπημένο τους πρόσωπο παρά τους ίδιους. Αν κάτι ακόμα θυμάμαι από τα παιδικά μου χρόνια, είναι τον αστραφτερό ήλιο της χώρας μας που έκανε ακόμη και τις πέτρες να λάμπουν και να αποκτούν αξία».

Φανταζόμαστε ή πιστεύουμε συνήθως πως όταν μια επιλογή όπως αυτή του Δαμιανού Σακά να γίνει νευροχειρουργός έχει ως αποτέλεσμα μια εξέλιξη όπως η δική του, έχει προηγηθεί μια στρατηγική με συμβουλές ή νουθεσίες από πλευράς των δικών του, ή μια στρατηγική του ίδιου του ανθρώπου ενώ έχει στοιχειωδώς ενηλικιωθεί και ωριμάσει. Ουδέν αναληθέστερον. Η τύχη, η σύμπτωση αναδεικνύει για μια ακόμη φορά την ευεργετική της παρεμβατικότητα. Προχτές ακόμη στη σειρά των συνεντεύξεων «Τα ετερώνυμα έλκονται» ο περιφερειάρχης Γιώργος Πατούλης ομολογούσε πως αν κάτι έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στο να γίνει γιατρός ήταν οι φωτογραφίες του Aλεξ Φλέμιγκ και του Τσε Γκεβάρα που ήταν αναρτημένες στο δωμάτιό του και όπως ξέρουμε όλοι είχαν υπάρξει γιατροί. Και ο Σωτήρης Σόρογκας στο δικό του «Γευματίζοντας» αποκάλυπτε πως αν έγινε ζωγράφος οφείλεται σε ένα σχέδιο πάνω σε ένα κομμάτι ύφασμα που έδειχνε άλογα να καλπάζουν και τον προστάτευε από την υγρασία δίπλα όπως ήταν στο παιδικό του κρεβάτι. Τι λειτούργησε αντίστοιχα με τις φωτογραφίες του Φλέμιγκ και του Τσε Γκεβάρα αλλά και με το κομμάτι το ύφασμα που αναπαρίστανε άλογα να τρέχουν για τον Δαμιανό Σακά;

Ολα ξεκίνησαν από μία φωτογραφία

«Θα πρέπει να ήμουν δώδεκα χρόνων, στην τελευταία τάξη του Δημοτικού, και είχαμε βγει με τη μητέρα μου στον Πειραιά. Περνώντας έξω από ένα βιβλιοπωλείο, είδα στην προθήκη του ένα βιβλίο που το εξώφυλλό του έδειχνε ένα παιδί, ένα πολύ όμορφο παιδί με ξανθά μαλλιά. Κρατούσε ένα αντικείμενο και την ίδια στιγμή τού έκαναν ηλεκτρο-εγκεφαλογράφημα. Αν και δεν καταλάβαινα περί τίνος πρόκειται, η ομορφιά και η τρυφερότητα που ανέδινε το πρόσωπο του παιδιού με τα ηλεκτρόδια στο κεφάλι που σήμαινε ότι κάποιο πρόβλημα υπήρχε και καλούνταν κάποιοι άνθρωποι να το λύσουν, μου δημιούργησε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον ώστε ζήτησα από τη μητέρα μου να μου αγοράσει το βιβλίο. Δεν το αγόρασε την ίδια εκείνη μέρα γιατί το θεώρησε ως μια παρόρμηση της στιγμής. Πηγαίνοντας όμως μια άλλη μέρα στο βιβλιοπωλείο, διαπιστώσαμε πως δεν επρόκειτο για ένα μεμονωμένο βιβλίο, αλλά ήταν ο ένας από τους επτά τόμους μιας εγκυκλοπαίδειας βιολογικών επιστημών και ότι ο συγκεκριμένος τόμος αφορούσε στον εγκέφαλο. Τελικά αγοράσαμε όλη τη σειρά που βέβαια στάθηκε αδύνατο να τη διαβάσω, όχι τόσο γιατί είχε εξειδικευμένα στοιχεία για τον ανθρώπινο οργανισμό, τα φυτά και τα ζώα, όσο γιατί τα άρθρα της γραμμένα από τους μεγαλύτερους επιστήμονες της εποχής – αρκετοί μάλιστα είχαν πάρει το βραβείο Νομπέλ της Ιατρικής – προσπαθούσανε μέσα από την γνώση να φτάσουνε σε ένα επίπεδο φιλοσοφικής θεώρησης των πραγμάτων. Εμεινε λοιπόν η εγκυκλοπαίδεια στη βιβλιοθήκη και την ξανάπιασα στα δεκάξι μου χρόνια, σε ηλικία δηλαδή που η ανησυχία σε σχέση με το τι θα επιλέξεις για το μέλλον αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά. Διαβάζοντας λοιπόν τότε για τον εγκέφαλο αισθάνθηκα μια πολύ έντονη διανοητική ικανοποίηση φτάνοντας σε κεφάλαια σχετικά με αυτό που λέμε «το βιολογικό ισοδύναμο του πνεύματος και του συναισθήματος στην ύλη». Δηλαδή με ποιον μηχανισμό η ύλη του εγκεφάλου γίνεται φορέας των ιδεών, των συναισθημάτων, της προσωπικότητάς μας τελικά. Η ικανοποίηση που μου δημιουργούσε να διαβάζω γι’ αυτό το θέμα με βοήθησε να καταλάβω ότι έπρεπε να ασχοληθώ με μια επιστήμη που θα είχε να κάνει με τον ανθρώπινο εγκέφαλο και κατ’ επέκταση με την κατανόηση της ανθρώπινης φύσης».

Τον ακούς να μιλάει και αισθάνεσαι πως όλη η υπόθεση της ιατρικής επιστήμης, αν και συναρτάται με τρομερά δράματα, στην ουσία είναι η εξέλιξη ενός παραμυθιού που όπως ακριβώς στα παραμύθια υπάρχουν δράκοντες και μάγισσες, αλλά και ήρωες που σε σώζουν την τελευταία έστω στιγμή, φτάνει οι τελευταίοι μαζί με τη δύναμή τους να διαθέτουν ανθρωπιά και ταπεινότητα ώστε κάθε προηγούμενο επιτυχίας να μεγαλώνει την αγωνία τους και την αίσθηση του καθήκοντός τους. Πόσοι δρόμοι όπως ανοίγονταν στον νεαρό φοιτητή της Ιατρικής Δαμιανό Σακά ώστε να επιλέξει τελικά αυτόν που προοριζόταν να τον κάνει τόσο γνωστό και αναγνωρισμένο στο εξωτερικό ώστε να εκλεγεί από τους συναδέλφους του να γίνει πρόεδρος του αγαπημένου του νευροχειρουργικού τομέα, δηλαδή της Χειρουργικής Εγκεφάλου και Νωτιαίου Μυελού με Εμφυτευσιμα Ηλεκτρονικά Συστήματα, όχι μόνο στην Πανευρωπαϊκή Ομοσπονδία Νευροχειρουργικών Εταιρειών (πρόκειται για την ομοσπονδία των νευροχειρουργικών εθνικών εταιρειών όλης της Ευρώπης) αλλά και στην Παγκόσμια Ομοσπονδία Εθνικών Νευροχειρουργικών Εταιρειών και ακόμη μέλος της Παγκόσμιας Ακαδημίας Νευροχειρουργών (αποτελείται από περίπου 60 κορυφαίους νευροχειρουργούς με διακεκριμένη προσφορά από όλο τον κόσμο) και πρόεδρος στη μεγάλης ιστορικής σημασίας και εξαιρετικού κύρους Ευρωπαϊκή Εταιρεία Λειτουργικής Νευροχειρουργικής.

«Οι κλάδοι που θα μπορούσα να διαλέξω ήταν πρώτος αυτός που περιγράφουμε σήμερα με τον όρο “νευροβιολογία”, δηλαδή ένας κλάδος που μελετά τα φαινόμενα στο εργαστήριο, δεύτερος ο κλάδος της “νευρολογίας” και τρίτος ο κλάδος της “νευροχειρουργικής”. Θεώρησα, αν και ήμουν ακόμη ένα παιδί δεκάξι χρόνων, ότι να είσαι ένας επιστήμονας του εργαστηρίου είναι κάτι πολύ μοναχικό. Στην πραγματικότητα δεν ισχύει κάτι τέτοιο αλλά έτσι το καταλάβαινα τότε. Ενιωθα να υπάρχει μέσα μου μια δυναμική διάθεση επακριβώς στοχευμένης παρέμβασης για κάτι ωφέλιμο και η νευρολογία, η οποία ασκεί τη θεραπεία με φάρμακα, δεν θα μου έδινε επαρκώς τη δυνατότητα να εκφράσω αυτή μου τη διάθεση. Επομένως με όσα καταλάβαινα τότε και όσα διάβαζα στην εγκυκλοπαίδεια κατέληξα ότι η νευροχειρουργική είναι αυτή που με συγκινούσε περισσότερο. Ετσι θα έλεγα ότι η απόφασή μου να γίνω νευροχειρουργός είχε ολοκληρωθεί στα δεκάξι μου χρόνια. Οταν όμως τελειώνεις την ειδικότητα της νευροχειρουργικής θα πρέπει να έχεις μάθει καλά ποιος είναι ο τομέας που σε ενδιαφέρει περισσότερο, γιατί οι τομείς είναι πάρα πολλοί. Είναι η νευροχειρουργική των τραυμάτων, η νευροχειρουργική των όγκων, η νευροχειρουργική του νωτιαίου μυελού, η νευροχειρουργική των ανευρυσμάτων. Πέρασα από όλους αυτούς τους τομείς με επιτυχία, και απέκτησα μεγάλη εμπειρία που μου επέτρεψε να στραφώ στην μελέτη και την εφαρμογή των ηλεκτρικών μεθόδων θεραπείας στον εγκέφαλο, στην οποία έγινα ευρύτερα γνωστός. Αξίζει εδώ να επισημάνω προσθέσω ότι αν τελικώς επέτυχα να διακριθώ αυτό οφείλεται σε αυτό ακριβώς το «πεδίο της εφαρμογής του ηλεκτρισμού στον εγκέφαλο» που με είχε συγκινήσει, όταν ήμουν 12 ετών, δηλαδή στη φωτογραφία του εξωφύλλου του βιβλίου. Απορώ και εγώ ο ίδιος με το παράδοξο να πρέπει να πραγματοποιηθεί ένας ολόκληρος κύκλος προσπάθειας και σκληρής εργασίας πολλών ετών προκειμένου ότι πιο σημαντικό έχω πετύχει στο πεδίο της νευροχειρουργικής να σχετίζεται με την εικόνα που με είχε συγκινήσει σε ηλικία δώδεκα χρόνων. Κάτι που αν έχει μια γενικότερη αξία είναι το πώς μια εικόνα ή μια φωτογραφία που μας συγκίνησε στην παιδική μας ηλικία μπορεί να εξελιχτεί σε βίωμα καθορίζοντας όλη την υπόλοιπη ζωή μας».

Επιτυχίες της μεθόδου ηλεκτρικής διέγερσης

Φτάνοντας στο τέλος της συνάντησης μας με τον Δαμιανό Σακά όσο και αν ξέρουμε πως όταν μιλάει για τον εαυτό του χρησιμοποιεί το πρώτο πληθυντικό, θα ήταν αδύνατο αν μην υπάρξει μια ερώτηση για το πού οφείλεται η φήμη του στο εξωτερικό ή μάλλον για το ποια ακριβώς είναι η προσωπική του συμβολή στον τομέα της νευροχειρουργικής. «Ηταν θέμα καθαρά συγκυρίας σε μια συγκεκριμένη περίοδο να αντιμετωπίσουμε κάποιες χειρουργικά σπάνιες και ανίατες – μέχρι τότε – περιπτώσεις νέων παιδιών με αυτό που λέμε «κορμική δυστονία». Με απώλεια δηλαδή του απαιτούμενου συντονισμού προκειμένου να εξασφαλίζεται η όρθια στάση και η κίνηση του σώματος. Ενα πρόβλημα που παίρνει διάφορες μορφές όπως το να λυγίζει το σώμα προς τα μπρος, η λεγόμενη «καμπτοκορμία», ή να πέφτει το κεφάλι προς τα μπρος, αυτό το ονομάσαμε εμείς οι ίδιοι «καμπτοκεφαλία» ή ο κορμός να πέφτει με βίαιο τρόπο προς τα πίσω, που ονομάσαμε «εκτατοκορμία». Ως τη στιγμή που το επιχειρήσαμε θεωρούνταν διεθνώς ότι η μέθοδος της ηλεκτρικής διέγερσης δεν μπορεί να βοηθήσει αντίστοιχες περιπτώσεις. Το επιχειρήσαμε για πρώτη φορά σε περιπτώσεις κορμικής δυστονίας, μπορώ να πω με την παρότρυνση και των ίδιων των ασθενών καθώς δεν υπήρχε άλλη θεραπευτική δυνατότητα. Πήγαμε πολύ καλά και όταν έγινε η δημοσίευση αυτής της προσπάθειάς μας σε διεθνή περιοδικά στην ουσία είχαμε την πρώτη διεθνώς σειρά αποδείξεων ότι η βαριά δυστονία αυτού του τύπου σε νέους ανθρώπους – η οποία μέχρι τότε εθεωρείτο ανίατη – μπορεί να αντιμετωπιστεί με ηλεκτρική διέγερση συγκεκριμένων πυρήνων που ευρίσκονται βαθιά μέσα στον εγκέφαλο. Οφείλω όμως ακόμη να σημειώσω ότι χάρις στην προσπάθεια πολλών εξαιρετικών συνεργατών, έχουμε εισαγάγει και καθιερώσει στην Ελλάδα – με μεγάλη διεθνή αναγνώριση, και λειτουργώντας ως κέντρο εκπαίδευσης ευρωπαίων νευροχειρουργών – τη χειρουργική θεραπεία όχι μόνο της βαριάς δυστονίας, αλλά και άλλων φαρμακευτικά ανίατων νευρολογικών παθήσεων, σε πάνω από 1.500 ασθενείς που έπασχαν από όπως προχωρημένη και ανθεκτική στα φάρμακα νόσο του Πάρκινσον (και άλλες κινητικές διαταραχές), βαριά επιληψία, ακραία σπαστικότητα και καταστάσεις χρόνιου αφόρητου πόνου.

Aethrion

Hilton Αθηνών, Λεωφ. Βασιλίσσης Σοφίας 46

Ελληνικός καφές       6,5€

Κλασική σοκολάτα       7,5€

Χυμός πορτοκάλι       9€

Τάρτα σοκολάτας       8€

Ζεστή μηλόπιτα με παγωτό       8€

Σύνολο 39€