Η ουδετερότητα της βασίλισσας, η οργή της βουλής και η «ταπεινή προσφώνηση»

Τρία χρόνια διαρκούν οι συζητήσεις για το πώς – και τελικά εάν – θα γίνει η αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ. Και τα ερωτήματα παραμένουν πολλά μετά τις τελευταίες εξελίξεις:

Η βασίλισσα δεν πρέπει να μένει έξω από τις πολιτικές εξελίξεις;
Ναι. Και παρότι τεχνικά θα μπορούσε να αρνηθεί το αίτημα του πρωθυπουργού Μπόρις Τζόνσον για αναστολή της λειτουργίας του Κοινοβουλίου, μέχρι δύο εβδομάδες πριν από την 31η Οκτωβρίου, δηλαδή την προθεσμία για το Brexit, η Ελισάβετ είναι πολιτικά ουδέτερη. Αρα εάν αρνείτο θα είχε προκληθεί ακόμα μεγαλύτερη κρίση.

Τι διαφορά θα έκανε; Οι βουλευτές, ούτως ή άλλως, δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν για το Brexit τελευταία.
Αυτό είναι αλήθεια – δεν υπήρχε συμφωνία για τον τρόπο με τον οποίο η χώρα έπρεπε να οδεύσει προς την έξοδο από την ΕΕ, εδώ και τρία χρόνια δηλαδή από το δημοψήφισμα του 2016. Ολες οι προσπάθειες της Τερίζα Μέι να περάσει τη συμφωνία της με την ΕΕ για το Brexit από το Κοινοβούλιο απέτυχαν και οδήγησαν στην παραίτησή της από την πρωθυπουργία.

Πώς δικαιολόγησε ο πρωθυπουργός την κίνησή του;
Ο Μπόρις Τζόνσον δήλωσε πως η αναβολή θα του επιτρέψει να επικεντρωθεί στην «ιδιαίτερα συναρπαστική ατζέντα» του, όπως η χρηματοδότηση του εθνικού συστήματος υγείας και η αντιμετώπιση των βίαιων εγκλημάτων. Υποστηρίζει πως οι βουλευτές θα έχουν «άπλετο χρόνο» να συζητήσουν για το Brexit όταν συνεδριάσει και πάλι το Κοινοβούλιο στις 14 Οκτωβρίου, δηλαδή 17 ημέρες πριν από την ημερομηνία εξόδου. Η κίνησή του θεωρείται ως απόπειρα να μην επιτρέψει στους βουλευτές να επηρεάσουν την εξέλιξη του Brexit.

Ποια ήταν η αντίδραση;
Οργή, το λιγότερο. Ο πρόεδρος της Βουλής Τζον Μπέρκοου έκανε λόγο για «συνταγματική αγριότητα». Οι αντιδράσεις είναι πολλές και έντονες με κάποιες να κάνουν λόγο ακόμα και για «ένα πολύ βρετανικό πραξικόπημα».

Τι είπε ο επικεφαλής της αντιπολίτευσης, Τζέρεμι Κόρμπιν;
Ο ηγέτης των Εργατικών έχει ζητήσει ακρόαση από τη βασίλισσα, λέγοντας πως η μοναρχία τέθηκε εναντίον της επιθυμίας της πλειοψηφίας των βουλευτών. Η αίσθηση είναι πως το να εμποδιστεί το εκλογικό σώμα, μέσω των βουλευτών του, να επηρεάσει την πορεία του Brexit, είναι στην καλύτερη περίπτωση σφάλμα – στη χειρότερη, αντισυνταγματικό.

Υπουργοί των Τόρις δεν έχουν στο παρελθόν ταχθεί εναντίον της αναστολής των κοινοβουλευτικών εργασιών;
Ναι, και μάλιστα πολύ έντονα. Στη διάρκεια της πρόσφατης εσωκομματικής αναμέτρησης για την ηγεσία των Συντηρητικών, αρκετοί εκδήλωσαν την αντίθεσή τους, γεγονός που μας κάνει να υποθέτουμε πως η συζήτηση στο υπουργικό συμβούλιο θα γίνει σε υψηλούς τόνους. Ο υπουργός Υγείας Ματ Χάνκοκ είχε δηλώσει τον Ιούνιο που η αναστολή της λειτουργίας της Βουλής «έρχεται σε αντίθεση με όλα αυτά για τα οποία πολέμησαν και σκοτώθηκαν οι στρατιώτες μας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – και δεν θα τα δεχτώ σε καμία περίπτωση». Αλλοι έκαναν λόγο για «μια κίνηση που δεν μπορεί να αποτελεί σοβαρή πολιτική για έναν πρωθυπουργό του 21ου αιώνα».

Μπορεί να ανατραπεί η απόφαση για αναστολή λειτουργίας του Κοινοβουλίου;
Καλή ερώτηση. Για την αναστολή δεν ψηφίζουν βουλευτές άρα δεν μπορεί να εμποδιστεί με αυτό τον τρόπο. Ο βουλευτής των Τόρις (και πρώην υπουργός Δικαιοσύνης) Ντόμινικ Γκριβ ενημέρωσε πως μαζί με συναδέλφους του εργάζονται σε ένα σχέδιο για να οργανώσουν τη λεγόμενη «ταπεινή προσφώνηση», δηλαδή άμεση έκκληση της Βουλής προς τη βασίλισσα. «Δεν νομίζω πως το Κοινοβούλιο μπορεί να εμποδίσει την αναστολή, αν και υπάρχει κάτι που μπορεί να γίνει για να καταγραφεί η βαθιά μας ανησυχία», εξήγησε. Μια τέτοιου είδους έκκληση είναι δεσμευτική και μπορεί να τη χρησιμοποιήσει η αντιπολίτευση για να εκφράσει την αντίθεσή της ή να απαιτήσει πρόσβαση σε απόρρητα έγγραφα. Σπανίως έχει χρησιμοποιηθεί τα τελευταία 200 χρόνια, αλλά οι Εργατικοί τη χρησιμοποίησαν επιτυχώς το 2017 για να κάνουν απευθείας έκκληση στη βασίλισσα ώστε η κυβέρνηση να δημοσιοποιήσει τις εκτιμήσεις της για τις οικονομικές επιπτώσεις του Brexit.

Και τώρα, τι;
Οι βουλευτές από όλα τα κόμματα που διαφωνούν με τους χειρισμούς της κυβέρνησης Τζόνσον ετοιμάζονται για μια ιστορική μάχη για την ερχόμενη Τρίτη, όταν συνεδριάσει η Βουλή. Εχουν συμφωνήσει να δοθεί προτεραιότητα όχι στην πρόταση μομφής προς την κυβέρνηση, αλλά στις προσπάθειες να εμποδιστεί νομοθετικά ένα Brexit χωρίς συμφωνία. Ομως καθώς τώρα μειώθηκε δραματικά ο διαθέσιμος κοινοβουλευτικός χρόνος, η πρόταση μομφής είναι πιο πιθανή – πιθανώς η χώρα θα οδηγηθεί σε εκλογές. Το ερώτημα είναι πότε: Τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο, αφότου έχει γίνει το Brexit;