Ο άγνωστος «Οδυσσέας» και η «Ναυσικά» του Ν.Χ. Γκίκα

Ο Οδυσσέας συναντά ξανά τη Ναυσικά στη γη των Φαιάκων 70 χρόνια μετά τη «γέννησή» τους από το χέρι του Νίκου Χατζηκυριάκου – Γκίκα. Καμωμένοι και οι δύο σαν με μια μονοκοντυλιά στον χώρο, αέρινοι και στο χρώμα του χαλκού, στέκουν κοντά στη θάλασσα για να χαιρετούν όσους ταξιδεύουν ανάμεσα στα νερά της Κέρκυρας και των αλβανικών ακτών, εκπληρώνοντας μια επιθυμία: εκείνη του δημιουργού τους, ο οποίος έπλασε το ζεύγος του ομηρικού έπους σε μικρογραφία, αλλά δεν πρόλαβε όσο ζούσε να το μεγεθύνει και να το τοποθετήσει στο σπίτι του, στην Κέρκυρα. Επιθυμία που ανέλαβε να υλοποιήσει ο λόρδος Τζέικομπ Ρότσιλντ, γιος της δεύτερης συζύγου του Γκίκα, Μπάρμπαρα, και κληρονόμος της συγκεκριμένης ιδιοκτησίας, με αφορμή τη συμπλήρωση μισού αιώνα από τη στιγμή που ο εικαστικός και ακαδημαϊκός απέκτησε το συγκεκριμένο κτήμα επιχειρώντας να θεραπεύσει την πληγή που του είχε δημιουργήσει η καταστροφή του καταφυγίου του στην Υδρα από πυρκαγιά, οκτώ χρόνια νωρίτερα. «Η επέτειος των 50 ετών από την απόκτηση του σπιτιού στην Κέρκυρα θεώρησα πως ήταν η κατάλληλη στιγμή για την υλοποίηση της επιθυμίας του Γκίκα, ο οποίος ήθελε να μεγεθύνει τα γλυπτά και να τα αποδώσει σε ύψος 2,5 μ.» λέει στο «Νσυν» ο λόρδος Τζέικομπ Ρότσιλντ, με αφορμή τα αποκαλυπτήρια των δύο γλυπτών που έχουν προγραμματιστεί για τις 27 Αυγούστου.

«Ηταν προς το τέλος της άνοιξης του 1969», θυμάται ο λόρδος Ρότσιλντ την εκδρομή στην Κέρκυρα με τη μητέρα του και τον Γκίκα, όταν το ζεύγος αντίκρισε για πρώτη φορά το ερειπωμένο ελαιοτριβείο στη βόρεια πλευρά του νησιού με θέα στο λιμανάκι της Κουλούρας. «Ο Γκίκας είχε ανάμεικτα συναισθήματα καθώς έτρεφε ακόμη έντονη νοσταλγία για την Υδρα. Η μητέρα μου ήταν ενθουσιασμένη καθώς δεν της άρεσε να ζει 12 μήνες τον χρόνο στο κέντρο της Αθήνας και το συγκεκριμένο σημείο ήταν πολύ όμορφο».

Το κτήμα μετατράπηκε σε νέο επίγειο παράδεισο για το ζευγάρι και «έργο ζωής όπως τα σπίτια της Κριεζώτου και της Υδρας που περιέκλεισε την ψυχή και την αρχιτεκτονική σοφία του Γκίκα, παρόλο που το τοπίο ήταν το ακριβώς αντίθετο από της Υδρας», έλεγε σε διάλεξή της η ιστορικός τέχνης που έχει εντρυφήσει στο έργο και στη ζωή του Νίκου Χατζηκυριάκου – Γκίκα, Εβίτα Αράπογλου, για την ιδιοκτησία στις Σινιές της Κέρκυρας, για την οποία το ζεύγος τιμήθηκε με το βραβείο Europa Nostra το 1986.

ΣΤΗ ΜΑΔΡΙΤΗ. Οι μακέτες του Οδυσσέα και της Ναυσικάς εκτίθενται στον τρίτο όροφο του Μουσείου Χατζηκυριάκου – Γκίκα στην οδό Κριεζώτου. Με άδεια που δόθηκε από τη διοικητική επιτροπή του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο και διαχειρίζεται τα δικαιώματα του έργου του Γκίκα, στάλθηκαν στη Μαδρίτη και στο Ιδρυμα Arte Factum για να υλοποιηθεί το δυσκολότερο τμήμα του εγχειρήματος: η μεγέθυνση των μικροκαμωμένων γλυπτών – ύψους μόλις 20 εκ. – σε υπερμεγέθη. Για τον σκοπό αυτόν επιστρατεύθηκε όχι μόνο η τελευταία λέξη της τεχνολογίας με τρισδιάστατους εκτυπωτές, αλλά και η μεγάλη πείρα του ιδρύματος, που έχει ήδη την ευθύνη για τη δημιουργία του πιστού αντιγράφου τόσο του τάφου του Τουταγχαμόν όσο και του αντιγράφου της τοιχογραφίας του Πάολο Βερονέζε «Ο Γάμος της Κανά» που τοποθετήθηκε στην αρχική της θέση, στη Μονή του Σαν Τζόρτζιο Ματζόρε στη Βενετία, καθώς το πρωτότυπο εκλάπη από τον Ναπολέοντα και εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου.

Εν συνεχεία, το καλούπι επέστρεψε και πάλι στα πάτρια εδάφη, και συγκεκριμένα στη Ριτσώνα, στο χυτήριο Καπαρού, που εμπιστεύονται σπουδαίοι καλλιτέχνες. Και υπό την επίβλεψη του γλύπτη Αλέκου Παππά, γιου του ακαδημαϊκού, γλύπτη και καλού φίλου του Γκίκα, Γιάννη Παππά, χυτεύτηκαν σε ένα κράμα χαλκού και πυριτίου πάνω σε σκελετό από ανοξείδωτο μέταλλο, επιτυγχάνοντας τη σύζευξη των παραδοσιακών τεχνικών με τη σύγχρονη τεχνολογία. «Τον Σεπτέμβριο του 1989 ο θάνατος της Μπάρμπαρα σήμανε και το τέλος της σχέσης του Γκίκα με την Κέρκυρα. Τότε προτείνει να γίνουν μεγάλα αντίγραφα του Οδυσσέα και της Ναυσικάς για να καλωσορίζουν τα καράβια και να χαιρετίζουν τους περαστικούς από τα βράχια» έλεγε στην ίδια διάλεξη η Εβίτα Αράπογλου. Και τώρα το ομηρικό ζευγάρι θα στέκει πλέον σύντροφος στους ταξιδιώτες, στους λάτρεις του μύθου και τους εραστές της τέχνης ενός σπουδαίου έλληνα δημιουργού.