Θα σώσει {LF}η Ελισάβετ {LF}τη Βρετανία;

Είναι η μακροβιότερη μονάρχης στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα «άσετ» της χώρας (εκτιμάται ότι η βρετανική μοναρχία συνεισφέρει στην εθνική οικονομία 1,8 δισ. λίρες ετησίως). Ηρθε άραγε η ώρα να πάρει η Ελισάβετ το Brexit στα χέρια της;

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας της έχει διορίσει 14 βρετανούς πρωθυπουργούς. Ουδέποτε όμως αναμείχθηκε στην πολιτική ζωή του τόπου, καθώς οφείλει να παραμένει πολιτικά ουδέτερη. Σήμερα, όμως, στην ηλικία των 93 ετών, η κρίση του Brexit θα μπορούσε να την αναγκάσει να πάρει αποφάσεις που δεν έλαβε ποτέ στα 67 χρόνια της στον θρόνο.

Η απειλή του Μπόρις Τζόνσον ότι θα βγάλει τη Βρετανία από την ΕΕ στις 31 Οκτωβρίου ακόμη και χωρίς συμφωνία έχει θορυβήσει μεγάλο μέρος του πολιτικού κόσμου. Ορισμένοι βουλευτές διαμηνύουν ότι θα ζητήσουν από τη βασίλισσα να αναλάβει δράση προκειμένου να σταματήσει το no deal. Η τελευταία φορά που βρετανός μονάρχης παρενέβη στην πολιτική ζωή της χώρας ήταν το 1834, όταν ο Γουλιέλμος Δ’ διόρισε πρωθυπουργό που δεν είχε εγκρίνει το Κοινοβούλιο. Θα επιλέξει η Ελισάβετ να συνδέσει το όνομά της με μια αντίστοιχη παρέμβαση;

«Μια θεμελιώδης αρχή του βρετανικού Συντάγματος είναι ότι ο μονάρχης, παρότι τυπικά είναι αρχηγός του κράτους, αποφεύγει να παίρνει θέση και επιδιώκει να μην εμπλέκεται σε δημόσιες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Κατά τα συνταγματικά μας ήθη, οι πολιτικοί πρέπει να επιλύουν μόνοι τους τα δύσκολα συνταγματικά ζητήματα και να μη σύρουν σε αυτά τον μονάρχη» δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο δρ Αντριου Μπλικ, διευθυντής του Κέντρου Βρετανικής Πολιτικής και Διακυβέρνησης και καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο King’s College του Λονδίνου. Εντούτοις, πρόσθεσε, εντός των προσεχών μηνών δεν αποκλείεται η βασίλισσα να αναγκαστεί να λάβει αμφιλεγόμενες αποφάσεις. «Εάν δεν υπάρχει συναίνεση μεταξύ των πολιτικών σχετικά με το πώς πρέπει να προχωρήσουν στο Brexit, ενδέχεται να χρειαστεί η βασίλισσα και οι σύμβουλοί της να επιλέξουν μεταξύ εναλλακτικών λύσεων, οι οποίες δεν θα είναι αποδεκτές από όλες τις πολιτικές ομάδες και από το σύνολο του λαού».

ΣΕΝΑΡΙΑ. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, μετά τη θερινή διακοπή των εργασιών της Βουλής των Κοινοτήτων, ο αρχηγός των Εργατικών Τζέρεμι Κόρμπιν σχεδιάζει να καταθέσει πρόταση δυσπιστίας κατά του Τζόνσον. Ορισμένοι βουλευτές των κυβερνώντων Συντηρητικών εμφανίζονται έτοιμοι να συμπράξουν μαζί του και να ρίξουν τον νεοεκλεγέντα αρχηγό τους, προκειμένου να αποφευχθεί έξοδος από την ΕΕ χωρίς συμφωνία. Ωστόσο, ο Ντόμινικ Κάμινγκς, προσωπάρχης του Τζόνσον και εγκέφαλος της εκστρατείας υπέρ του Brexit στο δημοψήφισμα, φέρεται να έχει πει ότι ο Μπόρις θα αγνοήσει το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας αρνούμενος να παραιτηθεί. Αντ’ αυτού, θα οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές, αφού πρώτα έχει γίνει το Brexit. Κατά τον Ντόμινικ Γκριβ, βουλευτή των Τόρις και πρώην γενικό εισαγγελέα, σε αυτή την περίπτωση η Ελισάβετ θα πρέπει να αποπέμψει τον πρωθυπουργό. Μπορεί να το κάνει; «Εάν ο Τζόνσον έχανε την εμπιστοσύνη της Βουλής και αρνούνταν να παραιτηθεί, η βασίλισσα θα μπορούσε πράγματι να τον απολύσει. Αλλά αυτό μπορεί να γίνει μόνον εάν η Βουλή υποδείξει το πρόσωπο που θα τον αντικαταστήσει. Μόνο τότε η βασίλισσα θα είναι σε θέση να διορίσει νέο πρωθυπουργό» εξήγησε, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο Ρόμπερτ Χέιζελ, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο University College London.

Σύμφωνα με τον νόμο που καθορίζει τη διάρκεια των κοινοβουλευτικών περιόδων, εάν η κυβέρνηση ηττηθεί σε πρόταση δυσπιστίας, δίνεται περιθώριο 14 ημερών προκειμένου να σχηματιστεί νέα κυβέρνηση, ικανή να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Εάν αυτό δεν συμβεί, προκηρύσσονται εκλογές που διεξάγονται 25 εργάσιμες ημέρες μετά τη διάλυση του Κοινοβουλίου. Ωστόσο, η Βουλή δεν είναι απαραίτητο να διαλυθεί αμέσως μετά την παρέλευση των 14 ημερών. Αυτό σημαίνει ότι οι εκλογές θα μπορούσαν να γίνουν τον Νοέμβριο και ο Μπόρις να προχωρήσει ανενόχλητος σε no deal στις 31 Οκτωβρίου.

«Θεωρώ καθ’ όλα πειστική την ανάλυση του καθηγητή του Κέιμπριτζ Μαρκ Ελιοτ, σύμφωνα με την οποία η βασίλισσα θα είχε το δικαίωμα, ίσως δε και συνταγματικό καθήκον – σε απόλυτη αρμονία με τον ρόλο της ως απώτερου εγγυητή του Συντάγματος -, να εξαναγκάσει τον Τζόνσον σε παραίτηση σε περίπτωση που θα έχανε ψηφοφορία επί πρότασης μομφής, πολλώ δε μάλλον εάν την ακολουθούσε ενδεχόμενη πρόταση για σχηματισμό πολυκομματικής κυβέρνησης εθνικής ενότητας» είπε στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος, καθηγητής Νομικής και διευθυντής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths.

ΑΠΟΠΟΜΠΗ. «Θεωρητικά, η βασίλισσα θα μπορούσε να λάβει αποφάσεις οι οποίες θα επηρέαζαν τη διαδικασία του Brexit. Θα μπορούσε, λόγου χάριν, να αποπέμψει τον Τζόνσον εάν έχανε την εμπιστοσύνη της Βουλής και να ζητήσει από κάποιον άλλον να σχηματίσει κυβέρνηση» δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο Τόμας Ισον, διδακτορικός ερευνητής στη Σχολή Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ. «Ωστόσο, δεν βλέπω πώς οι βουλευτές θα μπορούσαν να συμφωνήσουν στο πρόσωπο ενός άλλου πρωθυπουργού. Υποψιάζομαι ότι η βασίλισσα θα απέπεμπε τον Τζόνσον μόνον εάν ήταν σαφές ότι ένα άλλο πρόσωπο μπορεί να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης. Θεωρητικά, αυτό είναι δυνατό, αλλά πολιτικά είναι εξαιρετικά απίθανο».

Σύμφωνα με τους «Σάντεϊ Τάιμς», η Ελισάβετ είναι «αγανακτισμένη» με την πολιτική κατάσταση, ενώ σε ιδιωτική συνομιλία λίγο μετά το δημοψήφισμα του 2016 φέρεται να έκανε λόγο για «ανικανότητα της πολιτικής τάξης να κυβερνήσει». Ωστόσο, δεν επιθυμεί να αναμειχθεί στην κρίση του Brexit. Για τον λόγο αυτό, το παλάτι βρίσκεται σε ανοικτή γραμμή με την Ντάουνινγκ Στριτ προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η βασίλισσα δεν θα εμπλακεί στην υπόθεση.