Οι μεγαπυρκαγιές απειλούν {LF}την Ευρώπη

«Σοβαρή και ολοένα μεγαλύτερη απειλή» απ’ άκρη σ’ άκρη της Ευρώπης χαρακτήρισε στις αρχές του καλοκαιριού η Ευρωπαϊκή Ενωση τις πυρκαγιές, που φαίνεται να αυξάνονται σε αριθμό αλλά και ένταση τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στις χώρες του Νότου όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία αλλά – αναπάντεχα – και στις χώρες της Σκανδιναβίας. Οι ειδικοί προειδοποιούν πως η Γηραιά Ηπειρος πρέπει να προετοιμαστεί για φωτιές πολύ μεγαλύτερης κλίμακας από ό,τι έχουμε συνηθίσει. Αυτές οι μεγαπυρκαγιές, όπως αποκαλούνται πλέον, είναι καταστροφικές φωτιές που σκοτώνουν πολλούς ανθρώπους και καταστρέφουν μεγάλες περιοχές, χωρίς να είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν γρήγορα.
Μεταξύ 2000 και 2017, 611 πολίτες και πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους σε πυρκαγιές σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με την οικονομική ζημιά να υπολογίζεται άνω των 54 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οσο κι αν αισθανόμαστε ακόμα τους καπνούς από τη μεγάλη φωτιά στην Εύβοια και δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τον όλεθρο στο Μάτι, η χώρα μας δεν είναι εκείνη που υποφέρει περισσότερο. Πρώτη στον κατάλογο βρίσκεται η Πορτογαλία όπου έχουν ξεσπάσει 18.000 πυρκαγιές από το 2007 μέχρι σήμερα. Στις μεγάλες φωτιές του 2017 είχαν χάσει τη ζωή τους 106 άνθρωποι. Στις πυρκαγιές που έχουν σημειωθεί σε αυτή τη χώρα της Ιβηρικής Χερσονήσου από το 1993 μέχρι σήμερα έχει καταστραφεί πάνω από το 10% των δασών. Ο μέσος όρος πυρκαγιών κάθε χρόνο στην Πορτογαλία, για την τελευταία δεκαετία, αγγίζει τις 19.000 – οι περισσότερες, δηλαδή περίπου 10.000 εκδηλώνονται κατά τη θερινή περίοδο. Ακολουθεί η Ισπανία με 400.000 πυρκαγιές τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Υψηλά σ’ αυτόν τον μπαρουτοκαπνισμένο ευρωπαϊκό κατάλογο μπαίνει και η Ρωσία με τις πυρκαγιές να μαίνονται φέτος σε μια τεράστια έκταση στη Σιβηρία, χωρίς καμία άμεση προοπτική κατάσβεσης και το νέφος καπνού να έχει επεκταθεί σε μια περιοχή όση η Ευρωπαϊκή Ενωση.

Τι αλλάζει;

Παρότι κάποιοι από τους αριθμούς αυτούς είναι χαμηλότεροι από τις αντίστοιχες πυρκαγιές που σημειώνονταν παλαιότερα, όταν τα πυροσβεστικά μέσα και τα μοντέλα πρόβλεψης δεν ήταν τόσο εξελιγμένα, οι πυρκαγιές εξελίσσονται πλέον σε μεγαπυρκαγιές λόγω της κλιματικής αλλαγής – γίνονται μεγαλύτερες σε έκταση, πιο δύσκολα ελέγξιμες και πιο μοιραίες, ωθώντας στα άκρα τόσο τα διαθέσιμα πυροσβεστικά μέσα και τους ανθρώπους που τα χειρίζονται όσο και τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Ειδικά στις χώρες του Νότου που επλήγησαν την τελευταία δεκαετία από την κρίση, το θέμα αυτό είναι πολύ πιο έντονο.

Αν προσθέσουμε σε αυτό ότι η αντιπυρική περίοδος επεκτείνεται διαρκώς – για παράδειγμα στη χώρα μας διαρκεί από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο -, καταλαβαίνουμε πως οι μεγαπυρκαγιές ήρθαν στη ζωή μας για να μείνουν. Χαρακτηρίζονται από τη γοργή εξάπλωση της φλόγας, την έντονη καύση και τις απρόβλεπτες αλλαγές στη φορά των ανέμων λόγω του μικροκλίματος που δημιουργείται. Σύμφωνα όμως με περσινή έκθεση της ΕΕ, οι Αρχές στις περισσότερες χώρες χρησιμοποιούν ακόμα παραδοσιακές μεθόδους για την αντιμετώπισή τους και βασίζονται στο νερό για να τις καταστείλουν αντί να επενδύουν σε μακροπρόθεσμες προσπάθειες πρόληψης.

Τι τις προκαλεί;

Στη Δυτική Ευρώπη, οι πολίτες συνεχίζουν να εγκαταλείπουν την περιφέρεια και να κινούνται προς τις πόλεις. Εγκαταλελειμμένοι αγροί, βοσκοτόπια και δάση έχουν αφεθεί στην τύχη τους και έτσι η φύση πυκνώνει ανεξέλεγκτα, αποτελώντας καύσιμο για τις πυρκαγιές. Για παράδειγμα, αντί να δημιουργηθούν χώροι όπου φυτεύονται διαφορετικά είδη, κάποια από τα οποία είναι πιο ανθεκτικά στις φωτιές, μεγάλες εκτάσεις στην περιφέρεια καλύπτονται πλέον από πυκνή βλάστηση που ευνοεί την εξάπλωση μιας πυρκαγιάς. Δάση με κωνοφόρα δέντρα είναι, όπως γνωρίζουμε όλοι, τα πλέον επικίνδυνα. Την ίδια στιγμή, η επέκταση των αστικών περιοχών έχει φέρει τα σπίτια πιο κοντά στα δάση – ο κίνδυνος ελλοχεύει πάντα στην εγγύτητα. Ας μην ξεχνάμε βέβαια τη μοιραία πυρκαγιά στο Μάτι όπου η άναρχη δόμηση, η έλλειψη κρατικού ελέγχου και η μη πρόσβαση στις παραλίες έπαιξαν κομβικό ρόλο στην εκατόμβη.

Οι περίοδοι ξηρασίας γίνονται πιο έντονες και διαρκούν περισσότερο πλέον στην Ευρώπη και αυτό κάνει πολύ πιο εύφλεκτα τα υλικά που υπάρχουν στη φύση. Τις πυρκαγιές διευκολύνουν και οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες που παρατηρούνται ακόμα και σε βόρειες χώρες της Ευρώπης – εκεί που σπανίως είχαν δει το θερμόμετρο να ξεπερνά τους 38 βαθμούς, φέτος βίωσαν επί ημέρες θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών. Και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά οφείλονται στην κλιματική αλλαγή, με τους επιστήμονες να υποστηρίζουν ότι οι συνθήκες της Σαχάρας περνούν τη Μεσόγειο και αφορούν πλέον τη Νότια Ευρώπη.

Οι ευρωπαϊκές Αρχές το παρατηρούν αυτό και θεωρούν πως επειδή οι πολιτικές για τη δασική διαχείριση έχουν ορίζοντα δεκαετιών, θα πρέπει αμέσως να γίνουν οι απαραίτητες προσαρμογές. Σύμφωνα με έκθεση ειδικών της ΕΕ «στην πρόληψη δεν δίνεται η απαραίτητη έμφαση και χρηματοδότηση σε σύγκριση με την καταστολή, ενώ η ετοιμότητα των υπηρεσιών και των κοινοτήτων να αντιμετωπίσουν ακραία περιστατικά πυρκαγιών είναι ελάχιστη».

Τι μπορεί να γίνει;

Οι ειδικοί διακηρύσσουν με κάθε τρόπο πως οι Αρχές πρέπει να στρέψουν το ενδιαφέρον τους από την αντιμετώπιση στην πρόληψη, λαμβάνοντας υπόψη τους τομείς όπως η κλιματική προσαρμογή, η εκπαίδευση και η ετοιμότητα. Την ίδια στιγμή αναπτύσσεται τεχνολογία που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών, όπως η χρήση drones για τον εντοπισμό εστιών, η γρήγορη κινητοποίηση, η χαρτογράφηση και τα μοντέλα εξέλιξης της φωτιάς.

Στην έκθεση της ΕΕ όμως τονίζεται πως «δεν γίνεται πλήρης χρήση της γνώσης και της καινοτομίας που μας προσφέρει η επιστήμη». Η ΕΕ προτρέπει τις κυβερνήσεις να ασχοληθούν περισσότερο με το πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις χώρες τους.

Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Δασών, που δημιουργήθηκε από 29 ευρωπαϊκές χώρες, έκανε μια δυσοίωνη πρόβλεψη πριν  από λίγους μήνες. Εάν οι κυβερνήσεις κάθε χώρας δεν επέμβουν στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ύπαιθρος, τότε οι αρμόδιες Αρχές δεν θα μπορούν να σταματήσουν αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «πυρκαγιές 6ης γενιάς» – αυτές που πλέον αποκαλούμε μεγαπυρκαγιές.