Kρατάει χρόνια η κατάρα της Εύβοιας

Τουλάχιστον δύο δεκαετίες θα χρειαστούν για να αποκατασταθεί στην αρχική του μορφή το παρθένο πευκόδασος που έγινε στάχτη από την πύρινη λαίλαπα στην Κεντρική Εύβοια. Η φωτιά ξέσπασε σε μεγάλη απόσταση από το δάσος Natura, το οποίο και δεν επλήγη παρά τους αρχικούς φόβους, χωρίς όμως αυτό να ακυρώνει τη μεγάλη περιβαλλοντική καταστροφή που συντελέστηκε στο νησί. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις του διευθυντή Δασών της Εύβοιας, 28.000 στρέμματα γης παραδόθηκαν στις φλόγες, εκ των οποίων τα 11.000 ήταν πευκόδασος. Ενα πευκόδασος, με πυκνά, ψηλά δέντρα, ηλικίας αρκετών δεκαετιών, που εκτεινόταν στα βόρεια των Ψαχνών, στις παρυφές του όρους Δίρφυς και που χαρακτηριζόταν από την ιδιαίτερη αισθητική του αξία και την πλούσια πανίδα που φιλοξενούσε.

Στην καμένη έκταση περιλαμβάνεται, άλλωστε, και το Καταφύγιο Αγριας Ζωής Αγριλίτσα – Καταβόθρα – Καλαμάκι, το οποίο συστάθηκε με υπουργική απόφαση το 1990. Εκεί έβρισκαν καταφύγιο για να αναπαραχθούν προστατευμένα αρκετά είδη όπως αλεπούδες, πετροκούναβα, σκαντζόχοιροι, ασβοί, πέρδικες, λαγοί, φασιανοί, γεράκια, τσίχλες, κότσιφες, τρυγόνια και άλλα. Το καταφύγιο είχε έκταση 5.500 στρεμμάτων και εκτός της άγριας ζωής που διαβιούσε εκεί, στην ευρύτερη περιοχή βρίσκονταν επίσης  χιλιάδες μελίσσια. Πολλά από αυτά τα ζώα βρήκαν τραγικό θάνατο όταν η πυρκαγιά κατέκαιγε το δάσος, ενώ αρκετά άλλα θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα επιβίωσης στην ευρύτερη περιοχή.  

63 ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ. Η απώλεια του πευκοδάσους στην Εύβοια αυξάνει, σύμφωνα με τους ειδικούς, τον κίνδυνο διάβρωσης των εδαφών, επιπτώσεων στους υδάτινους πόρους, διατάραξης του μικροκλίματος της περιοχής. Και έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη μεγάλη καταστροφή: Τον Αύγουστο του 2018 στην ίδια περιοχή, κοντά στο Κοντοδεσπότι, είχαν καεί 5.569 στρέμματα ενώ ο νομός Εύβοιας είναι ένας από τις λίγους στην Ελλάδα που κάθε χρόνο αντιμετωπίζουν τουλάχιστον μία μεγάλης έκτασης δασική πυρκαγιά. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, από το 2002 ως το 2015 αποτεφρώθηκαν στο νησί εκτάσεις 368.000 στρεμμάτων εκ των οποίων τα 186.000 στρέμματα ήταν πευκοδάση. Μια αναδρομή στο παρελθόν αναδεικνύει εντυπωσιακά στοιχεία: Οπως αναφέρει έρευνα των Κ. Τσαγκάρη, Γ. Καρέτσου και Ν. Προύτσου από το 1983 ως το 2008 η Εύβοια έχασε εξαιτίας δασικών πυρκαγιών 711.127 στρέμματα, έκταση που μαζί με τις καμένες εκτάσεις της Ηλείας, της Αττικής και του Νομού Λάρισας αποτελούν το 25% των καμένων εκτάσεων της χώρας κατά τη διάρκεια της 25ετίας… Ο Νομός Εύβοιας κατατάσσεται ψηλά και στη συχνότητα εμφάνισης δασικών πυρκαγιών με 63 πυρκαγιές κατά μέσο όρο να εκδηλώνονται στο νησί κατ’ έτος.

ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ. Τι οδήγησε όμως στην καταστροφή; Δεν είναι λίγοι οι δασολόγοι και οι εκπρόσωποι περιβαλλοντικών οργανώσεων που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου επισημαίνοντας ότι η εγκατάλειψη του δάσους διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο. Κάτοικοι της πληγείσας περιοχής λένε στα «ΝΕΑ» ότι «το συγκεκριμένο πευκόδασος που βρίσκεται πάνω από τα χωριά Κοντοδεσπότι, Σταυρός και Μακρυμάλλη παλιά χρησιμοποιείτο για ρητινοσυλλογή και για υλοτόμηση. Με τα χρόνια αυτές οι δραστηριότητες ατόνησαν και τα δάση εγκαταλείφθηκαν». Το γεγονός αυτό, όπως εξηγούν οι δασολόγοι, έχει ως αποτέλεσμα να μετατρέπονται τα δάση σε πραγματικές «πυριτιδαποθήκες»: Καθώς «φουντώνουν» αυξάνεται η βιομάζα που συγκεντρώνεται σε αυτά και που αποτελεί καύσιμη ύλη σε περίπτωση πυρκαγιάς. Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι η εγκατάλειψη της κτηνοτροφίας έχει συμβάλει αρνητικά σε αυτήν τη διαδικασία, καθώς τα ζώα με τη βόσκηση άνοιγαν «ξέφωτα» στο δάσος και λειτουργούσαν ως αντιπυρικές ζώνες. Το πρόβλημα ενισχύεται περισσότερο από την αύξηση της οικοδόμησης και τη διαρκή επέκταση των οικισμών, που έχει οδηγήσει στο να εντοπίζονται πλέον σε πολύ κοντινή απόσταση από αυτά τα πυκνά πευκοδάση σπίτια.

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. Το θέμα έθιξε πριν από λίγες ημέρες με παρέμβασή του στα «ΝΕΑ» ο δασολόγος και μέλος του ΔΣ του ΓΕΩΤΕΕ, Νικόλαος Μπόκαρης, λέγοντας ότι «απαιτείται αναθεώρηση στον τρόπο που διαχειριζόμαστε επιχειρησιακά την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών. Είναι επιτακτική ανάγκη η Πολιτεία να κατανοήσει ότι η πρόληψη συνδέεται με τη διαχείριση των δασών, δηλαδή με την απόληψη της κρίσιμης βιομάζας μέσα από τα δάση που τα καθιστά τρωτά στον κίνδυνο» και με τη δημιουργία στεγασμένων ζωνών δηλαδή περιοχών με αραιωμένη επιφανειακή βλάστηση και αποκλαδωμένα δέντρα σε αρκετά μεγάλο ύψος. Το θέμα αυτό έθιξε και ο περιβαλλοντολόγος, ειδικός στην πρόληψη και διαχείριση φυσικών καταστροφών, Μιλιτάδης Αθανασίου, ο οποίος είπε ότι «η συγκεκριμένη φωτιά δημιούργησε ισχυρή κατακόρυφη επαγωγική στήλη, διότι βρήκε μεγάλες ποσότητες βιομάζας και κατά χρονικές περιόδους η καύση κατάφερνε να κερδίσει τον άνεμο και να ορθώσει αυτή τη στήλη καπνού που έφτασε πάρα πολλά χιλιόμετρα ψηλά. Μια τέτοια πυρκαγιά δεν πλησιάζεται ούτε από επίγειες, ούτε από εναέριες δυνάμεις».

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ. Η πρόσφατη περιβαλλοντική καταστροφή στην Κεντρική Εύβοια προκαλεί θλίψη. Το θετικό, όμως, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι ότι τα πευκοδάση – ειδικά τα πευκοδάση μεγάλης ηλικίας, όπως αυτό που έγινε στάχτη τις προηγούμενες ημέρες – έχουν τη δυνατότητα φυσικής αναγέννησης, με την προϋπόθεση ότι δεν έχουν καεί επανειλημμένως στο πρόσφατο παρελθόν. Σύμφωνα με τον περιβαλλοντολόγο Μανώλη Βουτυράκη, «τα περισσότερα δασικά είδη που απαντώνται σε χαμηλά υψόμετρα της χώρας μας (π.χ. πεύκα) είναι προσαρμοσμένα στην πυρκαγιά. Πολλές φορές, μάλιστα, τα είδη αυτά μπορεί και να ωφελούνται από την ανανέωση που προκύπτει ύστερα από μία δασική πυρκαγιά». Ως κομβικής σημασίας σε αυτήν τη φάση αναδεικνύονται από όλους τους ειδικούς οι εντατικοί έλεγχοι ώστε να μην παραδοθεί το δάσος ξανά στις φλόγες και κυρίως για να μην υπάρξουν παρεμβάσεις που θα οδηγούσαν σε αλλαγή χρήσης της καμένης γης.

Η ΦΩΤΙΑ ΤΟΥ 1998. Μία από τις δέκα μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα από το 1983 μέχρι σήμερα, εκδηλώθηκε στην Εύβοια. Ηταν στις 4 Ιουλίου του 1998, ημέρα Σάββατο και λίγο πριν από τις τρεις το μεσημέρι όταν η φωτιά ξεκίνησε το καταστροφικό της έργο στη Κεντρική Εύβοια. Θα συνέχιζε επί 6 ημέρες και θα έκανε στάχτη 87.940 στρέμματα γης.

Η πυρκαγιά, σύμφωνα με την WWF, εκδηλώθηκε από άγνωστη αιτία σε γεωργοκτηνοτροφική εγκατάσταση στην περιοχή Πισσώνας και κατέστρεψε 70.308 στρέμματα δάσους και 17.632 στρέμματα καλλιεργειών. Η επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων έγινε μέσα σε 20 λεπτά από την αναγγελία του περιστατικού, όμως χρειάστηκαν 5 ημέρες και 23 ώρες για την κατάσβεσή της, κατά τη διάρκεια των οποίων επιστρατεύτηκαν τόσο επίγειες όσο και εναέριες δυνάμεις. Στη θέση εκδήλωσης το υψόμετρο ήταν 400 m και το έδαφος ήταν ακάλυπτο από ποώδη βλάστηση, όμως είχε πυκνή δενδρώδη βλάστηση ενώ την ημέρα εκείνη η σχετική υγρασία ήταν εξαιρετικά χαμηλή (14%) και η θερμοκρασία υψηλή (42°C) παρότι έπνεαν μέτριοι δυτικοί άνεμοι έντασης έως και 4 μποφόρ.