Το «Δελφικό φως» του Γεράσιμου Σκλάβου

Εχουν περάσει 17 χρόνια από τη μέρα εκείνη (29.1.1967) που ο γλύπτης Γεράσιμος Σκλάβος στα 40 του χρόνια βρέθηκε σκοτωμένος κάτω από το βάρους 500 κιλών γλυπτό του «Η φίλη που δεν ήρθε», στο ατελιέ του στο Παρίσι, γράφει η Φάνη Πετραλιά το 1984 στο ρεπορτάζ της για το έργο του στο τοπίο των Δελφών. Το οποίο έγινε αφορμή έριδας μεταξύ ξενοδοχειακής μονάδας και του κράτους:

Στο διάστημα αυτό με πολλούς και ουσιαστικούς τρόπους εκτιμήθηκε και τιμήθηκε στο εξωτερικό (τον είπαν «Ο μετά τον Τζιακομέτι…»), ενώ στην Ελλάδα δεν είδαμε να γίνεται καμία προσπάθεια για να παρουσιασθεί ή τιμηθεί το έργο του.

Ενα έργο που αν δεν κατατάσσει τον δημιουργό του ως τον σημαντικότερο μετά τον Χαλεπά έλληνα γλύπτη, σίγουρα πάντως τον κατατάσσει σαν έναν από τους σπουδαιότερους διεθνώς γλύπτες της μεταπολεμικής γενιάς.

Η γλυπτική του, αναγνωρισμένη πλατιά (ανάμεσα σε άλλες διακρίσεις ένα πρώτο βραβείο στην Μπιενάλε του Παρισιού το 1961 και ένα πρώτο βραβείο στην Μπιενάλε νέων καλλιτεχνών το 1961 επίσης, θεσπισμένο από τον Αντρέ Μαλρό), παρουσιάστηκε σε πολλές και μεγάλες εκθέσεις (όπως το «Αφιέρωμα Σκλάβου» στο Μουσείο Ροντέν το 1968), πήρε θέση σε δημόσιους χώρους και σε ονομαστά μουσεία. Από το παρισινό Ζορζ Πομπιντού μέχρι το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σάο Πάολο και το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Κεμπέκ.

Ουσιαστικά όμως άγνωστη η γλυπτική του στο ελληνικό κοινό (στα 17 χρόνια από τον θάνατό του, μία μονάχα έκθεση, κι αυτή από ιδιωτική γκαλερί), φυσικό είναι να αποτελεί γεγονός, όταν με οποιονδήποτε τρόπο παρουσιάζεται και στην Ελλάδα. Οπως πριν από δύο εβδομάδες στους Δελφούς, όπου με την ευκαιρία του διεθνούς συνεδρίου τεχνοκριτικών διοργανώθηκε έκθεση  από το ελληνικό τμήμα της AICA στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.

Μια μικρή αλλά πολύ εύγλωττη έκθεση, όπου συγκεντρώθηκαν μικρά γλυπτά, σχέδια του Σκλάβου εμπνευσμένα από τους Δελφούς, όλα τα σχέδια μέχρι και το τελικό για το έργο του «Δελφικό φως». Το έργο του το οποίο θεωρείται σταθμός στην όλη παραγωγή του. Εκείνο που και ο ίδιος αγάπησε ίσως περισσότερο, μια και πάνω του πίστεψε ότι κατάφερε να μετουσιώσει όλη την ένταση από τις εσωτερικές του ενατενίσεις.

Μνημειακό γλυπτό από μάρμαρο πεντελικό, που ξεχασμένο από τους πολλούς ήρθε στην επικαιρότητα τούτες τις μέρες. Στάθηκε στο κέντρο του ενδιαφέροντος των ξένων συνέδρων στους Δελφούς, φέρνοντας στην επιφάνεια την ιστορία της τύχης του, που είναι μια περιπέτεια με άγνωστη έκβαση.

Ο Γεράσιμος Σκλάβος από πολύ μικρός ζούσε με τα μάτια της ψυχής του στραμμένα στους Δελφούς. Μαθητής ακόμη, στα Σκλαβάτα της  Κεφαλλονιάς, ενώ βοηθούσε τον πατέρα του στα χωράφια, έγραφε στίχους για τους Δελφούς και τους σιγοψιθύριζε. Οταν έγινε γλύπτης ήθελε να δουλέψει για τους Δελφούς, που τους θεωρούσε μοναδικό «μουσείο στον κόσμο». Το 1965, με υπόδειξη του τεχνοκρίτη Κριστιάν Ζερβού, πήγε στους Δελφούς όπου άρχισε να μελετάει την κατασκευή του γλυπτού του «Δελφικό φως». Τα υλικά και τη στέγη προσφέρθηκε να του τα παραχωρήσει ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου «Αμαλία». Ο Σκλάβος έμεινε εκεί δουλεύοντας έναν σχεδόν χρόνο.

Οταν το έργο τελείωσε, όπως τουλάχιστον βεβαιώνουν οι στενοί συγγενείς του, ο καλλιτέχνης ζήτησε από τον τότε δήμαρχο Δελφών να του παραχωρήσει ένα κομμάτι γης, πάνω σε έναν δημοτικό λοφίσκο, για να στήσει το έργο. Ο δήμαρχος αρνήθηκε και ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου τού πρότεινε να το στήσει στην αυλή του ξενοδοχείου. Οπως και έγινε. Το «Δελφικό φως» έμεινε εκεί, όλα αυτά τα χρόνια.

Ωσπου πέρσι τον Σεπτέμβρη, τα αδέλφια του, που είναι και οι γενικοί κληρονόμοι του, έκαμαν το «Δελφικό φως» δωρεά στο ελληνικό κράτος. Δωρεά την οποία με κοινή επιστολή τους γνωστοποίησαν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στον πρωθυπουργό και στον υπουργό Πολιτισμού. Το ελληνικό κράτος την αποδέχτηκε, μαζί με τον προβλεπόμενο από τους δωρητές όρο της μεταφοράς του έργου στον χώρο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Δελφών.

Η δωρεά όμως δεν πραγματοποιήθηκε. Γιατί ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου ισχυρίζεται ότι είναι και ο ιδιοκτήτης του έργου. Εξακολουθεί να αποτελεί περιθωριακό αξιοθέατο των Δελφών… Στη βάση πάνω στην οποία έχει στηθεί, ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε κι έδωσε να χαραχτούν οι στίχοι: «Οι παλαιοί νεκροί / ξέφυγαν απ’ τον κύκλο και / αναστήθηκαν και χαμογελάνε / μέσα σε μια παράξενη ησυχία».