Πιέρο Τόζι: ο «μάγος» των κοστουμιών

Ανήκει στην πίσω πλευρά της κινηματογραφικής δημιουργίας, μαζί με τους σκηνογράφους και τους ηχολήπτες. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η δουλειά τους έχει μείνει άγνωστη στο κοινό. Αλλά την εποχή που δημιουργούσε ο Πιέρο Τόζι τα κοστούμια για ορισμένες από τις σημαντικότερες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, το όνομα του σκηνοθέτη – μαζί με εκείνο του παραγωγού – λειτουργούσε σαν στάμπα στη βιομηχανία του θεάματος επισκιάζοντας τις άλλες ειδικότητες.
Είναι να αναρωτιέται, πάντως, κανείς εάν μπορεί να φέρει κατά νου τον «Γατόπαρδο» του Λουκίνο Βισκόντι χωρίς τα κοστούμια του Πιέρο Τόζι, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 10 Αυγούστου στη Ρώμη, σε ηλικία 92 ετών; Μπορεί να θυμηθεί αυτή την εντυπωσιακή νωπογραφία του κορυφαίου σκηνοθέτη χωρίς τη συνεισφορά του «τεχνίτη» του; Μάλλον την ίδια –αρνητική – απάντηση οφείλει κανείς και για την περίπτωση της «Μήδειας» του Πιερ Πάολο Παζολίνι, εκεί όπου η Μαρία Κάλλας ήταν και έπρεπε να φαίνεται bigger than life.

ΜΕ ΤΟΝ ΒΙΣΚΟΝΤΙ. Η πρώτη του δουλειά καταγράφεται στο «Belissima» (1951) του Βισκόντι συνδέοντάς τον με τη δεύτερη φάση του ιταλικού νεορεαλισμού, γεγονός που συνεχίζεται στο «Senso» (1954) και τις «Λευκές νύχτες» του ίδιου σκηνοθέτη, με τον οποίο θα ξαναβρεθούν στο εμβληματικό «Ο Ρόκο και τα αδέλφια του» (1960), τον «Ξένο» (1967), βασισμένο στο ομότιτλο έργο του Καμί, τους «Καταραμένους» (1969), τον «Θάνατο στη Βενετία» (1971), το «Ludwig – Λυκόφως των θεών» (1973) και «Ο αθώος» (1976), φιλμ βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γκαμπριέλε Ντ’ Ανούντσιο. Οι συνεργασίες του με τον κορυφαίο δημιουργό, όπως και εκείνες με τους Μάουρο Μπολονίνι, Μάριο Μονιτσέλι, Βιτόριο Ντε Σίκα, Φράνκο Τζεφιρέλι και Λιλιάνα Καβάνι τον επέβαλαν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία ως τον περφεξιονίστα που κυνηγάει τη λεπτομέρεια στην απόδοση της όψης κάθε ήρωα και ηρωίδας. Του απέφεραν επίσης συνολικά πέντε υποψηφιότητες για Οσκαρ κοστουμιών (μία από αυτές δεν θα μπορούσε να μην είναι για τον «Γατόπαρδο», ενώ ακολούθησαν εκείνες για τον «Θάνατο στη Βενετία», ταινία για την οποία κέρδισε το αντίστοιχο BAFTA, καθώς και το «Κλουβί με τις τρελές» του 1978, σε σκηνοθεσία Εντουάρ Μολιναρό). Απέσπασε επίσης ένα BAFTA για την «Τραβιάτα» του Τζεφιρέλι, ενώ το 2013 η Ακαδημία Κινηματογράφου του έδωσε τιμητικό Οσκαρ για τη μέχρι τότε προσφορά 75 ετών.
Αν μένει κάτι, πάντως, ύστερα από όλους αυτούς τους τίτλους είναι η εμφάνιση της Σιλβάνα Μαγκάνο και τα ναυτικά σύνολα στον ανυπέρβλητο «Θάνατο στη Βενετία», από τις κινηματογραφικές μεταφορές που ο σκηνοθέτης κατάφερε να «συνομιλήσει» με τον συγγραφέα, εν προκειμένω τον Τόμας Μαν. Το ίδιο ισχύει και για την εμφάνιση των Μπαρτ Λάνκαστερ, Αλέν Ντελόν και Κλάουντια Καρντινάλε στον «Γατόπαρδο», που βασιζόταν στο αριστούργημα του Τζουζέπε Τομάζι ντι Λαμπεντούζα. Κανείς δεν μπορεί πλέον να φανταστεί αλλιώς τη λάμψη που εκπέμπουν οι ηθοποιοί παρά μόνο μέσα από την όψη που τους χάρισε ένας από τους μεγαλύτερους ενδυματολόγους της έβδομης τέχνης.