Οπλοκατοχή και το τοξικό μείγμα

Για μια χώρα που έχει έμμονη ιδέα με τον νόμο, την ασφάλεια, την τάξη, την ελαχιστοποίηση κινδύνων και τη διαχείριση πλήθους, η εγκατάλειψη στην τύχη που συνοδεύει την ελεύθερη οπλοφορία φαίνεται παράδοξη. Στα πολυαίμακτα επεισόδια που είναι πια σχεδόν καθημερινά (323 το 2018· 253 μέχρι τον Αύγουστο του 2019) προστέθηκε αυτό του περασμένου Σαββάτου στο Ελ Πάσο του Τέξας (πληθυσμός 850.000, 20 πολυκαταστήματα όπλων) και ακολούθησε, με διαφορά μερικών ωρών, παρόμοιο (ίσως copycat) στο ιστορικό κέντρο του Ντέιτον του Οχάιο (πληθυσμός 150.000, 21 πολυκαταστήματα όπλων). Απολογισμός 31 νεκροί,  50 τραυματίες.

Όσο βαθύτερα εισχωρεί κανείς στην αμερικανική ενδοχώρα τόσο θεαματικότερος είναι ο αμερικανικός επαρχιωτισμός, ο τοπικισμός («Don’t mess with Texas», «Texas: love it or leave it») και η προσκόλληση σε μια παιδαριώδη κουλτούρα την οποία επικροτεί ο σημερινός Αμερικανός πρόεδρος αναμοχλεύοντας πάθη και διχάζοντας μια ήδη πικρά διχασμένη χώρα. Μαζικές δολοφονίες γίνονται παντού στις ΗΠΑ· νομίζω όμως ότι το Τέξας, όπως και το αποβιομηχανοποιημένο, οπισθοδρομικό Οχάιο (το σλόγκαν της πολιτείας είναι «Με τον Θεό όλα είναι είναι δυνατά»), ως ακραίες περιπτώσεις, καθρεφτίζουν τη βαθύτερη ουσία της πίστης στο γράμμα του Συντάγματος μαζί με τη βίαιη απόρριψη της Ουάσιγκτον, των ελίτ και της ίδιας της νεωτερικότητας. Πρόκειται για τον ιδιότυπο αμερικανικό σκοταδισμό που επιδεινώθηκε επί Ομπάμα λόγω του ρατσιστικού μίσους για τον πρόεδρο και ο οποίος σήμερα απορρέει από την ίδια την προεδρία.

Παρά τις επαναλαμβανόμενες καταχρήσεις του δικαιώματος στην οπλοφορία -58 νεκροί πέρυσι στο Λας Βέγκας, 49 πρόπερσι στο Ορλάντο, 20 στο Κονέτικατ το 2012- η διαμάχη για την οπλοφορία δεν καταλήγει σε ανατροπές του status quo. Οι φωνές των Δημοκρατικών ακούγονται όλο και δυνατότερα αλλά το παιχνίδι είναι αμφίρροπο: λίγοι πιστεύουν ότι πρέπει να απαγορευτεί η οπλοκατοχή· οι περισσότεροι κάνουν λόγο για «έλεγχο». Κι επειδή στις ΗΠΑ η πλειοψηφία καταδυναστεύει συστηματικά τις μειοψηφίες, ίσως απαιτείται τακτική λάου-λάου. Δεν είμαι σίγουρη. Το σίγουρο είναι ότι οι πολιτείες με τις περισσότερες τραγωδίες αντιστέκονται σθεναρότερα στην αντιπολίτευση της μειοψηφίας. Κι ενώ θα περιμέναμε κάθε καινούργια τραγωδία να μας φέρνει πιο κοντά στη συνταγματική αναθεώρηση και στη νομοθετική μεταρρύθμιση, η προπαγάνδα περί «ορθής» χρήσης των όπλων εντείνεται.

Οι βιομηχανίες όπλων και οι πανίσχυρες ομάδες πίεσης που συνδέονται με την Εθνική Ένωση Όπλων και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα πουλάνε 11 εκατομμύρια όπλα ετησίως για εγχώρια κατανάλωση· 11 καινούργια εκατομμύρια, εφόσον τα όπλα δεν παλιώνουν γρήγορα, ούτε αχρηστεύονται. Ο καταναλωτής μπορεί να τα αγοράσει μαζί με πυρομαχικά ακόμα και online από ένα πυκνό δίκτυο λιανικής. Στο εμπορικό κέντρο του Ελ Πάσο όπου έγιναν τα φονικά του περασμένου Σαββάτου, υπάρχουν καταστήματα Walmart και Dick’s Sporting Goods που διαθέτουν τμήμα πώλησης όπλων, αν και τα τελευταία χρόνια περιόρισαν τις διαφημίσεις και τις πωλήσεις σ’ αυτόν τον τομέα. Πολλές αλυσίδες λιανικής φοβούνται μήπως μπλέξουν με παράφρονες serial-killers, με πανάκριβες δίκες και κακή δημοσιότητα – και παρ’ όλ’ αυτά τα όπλα πουλιούνται σαν ζεστά ψωμάκια. Τα καταστήματα όπλων, μερικά εκ των οποίων είναι μεγάλα σαν σούπερ-μάρκετ (στο Μέμφις που έχει πληθυσμό ένα εκατομμύριο μετράω 22 σούπερ-μάρκετ όπλων) έχουν περάσει στα χέρια εξτρεμιστών: τρελών του θεού, φονταμενταλιστών διαφόρων αποχρώσεων, βιτζιλάντε, μελών της ΚΚΚ. Το προφίλ των ιδιοκτητών τους είναι τέτοιο ώστε ευνοεί ακρότητες θρησκευτικής δεξιάς, θεμελιοκρατίας, ρατσισμού και ανδρισμού. Τα καταστήματα όπλων και πυρομαχικών λειτουργούν, εκτός από σημεία συνάντησης στρατόκαυλων, ως ενεχυροδανειστήρια όπου μπορείς να εξαργυρώσεις επιταγές με τοκογλυφικά επιτόκια και να διαπραγματευτείς οριακά νόμιμες διευκολύνσεις.

Το προφίλ του οπλοφορούντος έχει επίσης εξελιχθεί. Δεν είναι πια αποκλειστικά ο λευκός μεσήλικας, ο κυνηγός ελαφιών, ο προστάτης της οικογένειας και της περιουσίας, ο τσαμπουκαλεμένος πολίτης που είναι έτοιμος να πολεμήσει εναντίον των ληστών ή, αν χρειαστεί, εναντίον της τυραννικής κεντρικής κυβέρνησης που του επιβάλλει φορολογία. Σήμερα οι βιομηχανίες απευθύνονται κυρίως στους νέους: αν είσαι 18 ετών μπορείς να αγοράσεις όπλο, μολονότι στις περισσότερες αμερικανικές πολιτείες απαγορεύεται να πιεις αλκοόλ. Αν και οι βιομηχανίες όπλων ανέκαθεν προετοίμαζαν τα αμερικανόπουλα για την οπλοφορία, μπροστά στα σημερινά βίαια ηλεκτρονικά παιχνίδια τα πιστολάκια των παλιότερων γενεών φαίνονται αστεία. Οι βιομηχανίες δεν μπορούν να πουλήσουν όπλα στα παιδιά, μπορούν όμως να διαμορφώσουν τον μελλοντικό πελάτη. Όσο για την οικονομική τους κατάσταση παραμένει αδιαφανής: δεν ξέρουμε αν εξετάζουν εναλλακτικές, όπως έπραξε η καπνοβιομηχανία, για την περίπτωση που αλλάξει η νομοθεσία. (Προς το παρόν, γίνεται λόγος για «μεταρρυθμίσεις», π.χ. αύξηση του ηλικιακού ορίου στα 20).

Εκτός από από την κουλτούρα των όπλων που καλλιεργεί η βιομηχανία και τα λόμπι, τα πολύνεκρα επεισόδια πρέπει να αποδοθούν στην ελλιπή ψυχιατρική περίθαλψη στις ΗΠΑ: λιγοστοί από τους ανθρώπους που παθαίνουν αμόκ και βαράνε στο ψαχνό (μερικοί αυτοκτονούν στο τέλος) δεν έχουν εκδηλώσει στο παρελθόν σημάδια ψυχικής διαταραχής. Αλλά οι οικογένειες, τα σχολεία, οι υπηρεσίες υγείας επιδεικνύουν, αν όχι αδιαφορία, τουλάχιστον ελαφρότητα –αμερικανική ελαφρότητα. Η οποία συνοδεύεται από επίσης αμερικανικούς ευφημισμούς: ήταν «μοναχικός», ήταν «διαφορετικός», τουτέστιν, πάνω-κάτω, «ψυχασθενής», τρελός για δέσιμο. Η εκδοχή των εγκλημάτων copycat επιβεβαιώνει την ψυχιατρική παραμέληση.

Η Δεύτερη τροπολογία του Συντάγματος αναγνωρίζει το δικαίωμα της οπλοφορίας προκειμένου ο πολίτης να προστατεύεται από αυθαίρετες, μη εκλεγμένες κυβερνήσεις: προβλέπει δηλαδή το ενδεχόμενο της ένοπλης εξέγερσης. Δεν σχετίζεται με την ατομική «προστασία», ούτε με την παράδοση του Φαρ Γουέστ όπου οι νόμοι δεν είχαν ακόμα θεσπιστεί και η ένωση των πολιτειών βρισκόταν σε εξέλιξη. Για τον σύγχρονο κόσμο η τροπολογία προβάλλει μια διεστραμμένη αντίληψη της ατομικότητας και της ατομικής αυτάρκειας, ένα τοξικό μείγμα που επιδεινώνει τα φυλετικά και θρησκευτικά μίση· τον εμφύλιο πόλεμο χαμηλής έντασης. Και που παραβιάζει τις ίδιες τις αμερικανικές αρχές: την ασφάλεια, την τάξη και το να μην αφήνεις τα γεγονότα να συμβαίνουν ανεξέλεγκτα.