Οταν αρχαίοι «πειρατές» λεηλατούσαν την Τήνο

Σπασμένες και πεταμένες, με την κύρια όψη στο έδαφος, είναι ολοφάνερο ότι καταστράφηκαν με μανία. Τουλάχιστον έξι μαρμάρινες επιτύμβιες στήλες της κλασικής εποχής που βγήκαν από το χέρι ενός σπουδαίου γλύπτη – απόδειξη πως η Τήνος από την αρχαιότητα έως τουλάχιστον τα χρόνια του δημιουργού της «Κοιμωμένης» Γιαννούλη Χαλεπά γεννά σπουδαίους δαμαστές του σκληρού μαρμάρου -, 25 αιώνες μετά τη δημιουργία τους, βρέθηκαν ξανά κάτω από τον καυτό ήλιο του Αιγαίου.

Ευρήματα που πιθανόν να συνδέονται με μια μελανή σελίδα της ιστορίας της Τήνου αναδεικνύουν το υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο που επικρατούσε στο κυκλαδίτικο νησί και αποκαλύπτουν ενδεχόμενες ταξικές διαφορές που ίσχυαν στο Ξώμπουργο. Εναν οικισμό που ιδρύθηκε λίγο πριν από το 1000 π.Χ. ως «καταφύγιο» και προστατεύθηκε με κυκλώπειο τείχος, ενώ με το πέρασμα των αιώνων αναπτύχθηκε και απoτέλεσε τον σημαντικότερο οικισμό της Τήνου και βασικό οικονομικό και πολιτικό κέντρο του νησιού, μέχρι την εγκατάλειψή του στο τέλος του 4ου αι. π.Χ. Και τον οποίο ανασκάπτει η ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Νότα Κούρου.

«Οι στήλες που βρέθηκαν, σχεδόν όλες κομματιασμένες και ριγμένες στον δρόμο του νεκροταφείου, είναι έξι. Ορισμένα μικρότερα κομμάτια που είναι δύσκολο να ταυτιστούν τα είχαμε βρει σε άλλο σημείο σε προηγούμενες χρονιές και κατά συνέπεια είναι νωρίς ακόμα να υπολογίσουμε επακριβώς τον αριθμό τους» λέει στο «Νσυν» η Νότα Κούρου.

Ανάμεσα στις στήλες που ξεχωρίζουν είναι εκείνη με την ανάγλυφη παράσταση ενός γυμνού νέου – από την οποία σώζεται μόνο το κάτω τμήμα – και μία άλλη με παράσταση γυμνού γενειοφόρου και πιθανότατα αφηρωισμένου άνδρα που συνοδεύεται από μικρό «παίδα», ίσως δούλο, ο οποίος κρατά πτηνό. Η φύση του υλικού – «φυλλιάρικο» μάρμαρο που αποκόπτεται εύκολα σε επίπεδες επιφάνειες – ίσως ήταν και η αιτία που το πρόσωπο του άνδρα βρέθηκε λίγα μέτρα πιο μακριά.

«Η σημασία των δύο αυτών στηλών είναι μεγάλη για την ταύτιση ενός ντόπιου, τηνιακού, εργαστηρίου γλυπτικής και μάλιστα εξαιρετικής καλλιτεχνικής ποιότητας» εξηγεί η ανασκαφέας.

Πού οφείλεται όμως το ότι σχεδόν όλες οι στήλες είναι σπασμένες κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι επιστήμονες να υποθέτουν ότι είναι αποτέλεσμα βίαιης επίθεσης; «Στην αρχαιότητα και μάλιστα γύρω στο 360 π.Χ. ο Αλέξανδρος των Φερών (σ.σ.: ο φημισμένος για την αυταρχική συμπεριφορά και βίαιη διακυβέρνησή του δεσπότης της Θεσσαλίας) φέρεται να λήστευε τα νησιά του Αιγαίου. Η καταστροφή της Τήνου, σύμφωνα με τις πηγές, ήταν τόσο μεγάλη που “εξανδραπόδισε” τους κατοίκους της. Δεν μπορούμε, ωστόσο, να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο η καταστροφή να έγινε ακόμη και στους χριστιανικούς χρόνους, αλλά η χρονολόγηση της κεραμικής στο συγκεκριμένο στρώμα καθιστά προς το παρόν πιθανότερη μια καταστροφή στον 4ο αι. π.Χ.» εκτιμά η Κούρου.

ΤΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ. Ενα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το νεκροταφείο του αρχαίου οικισμού αναπτύσσεται σε δύο διαδοχικά άνδηρα του λόφου. Κι ενώ οι τάφοι που έχουν αποκαλυφθεί έως τώρα στο κάτω άνδηρο σημαίνονται με απλούς ανεπεξέργαστους λίθους και οι νεκροί συνοδεύονται από λιγοστά κτερίσματα, στο άνω άνδηρο έχει εντοπιστεί σειρά κτιστών, πολυτελών κατασκευών. «Η διαφορά ανάμεσα στα δύο άνδηρα του νεκροταφείου είναι εντυπωσιακή» παραδέχεται η ανασκαφέας. «Οι ερμηνείες που μπορούν να δοθούν είναι είτε ότι υπάρχει χρονική διαφορά μεταξύ τους – τα περισσότερα μνημεία του πλούσιου άνω ανδήρου χρονολογούνται στο τέλος του 5ου και στον 4ο αι. π.Χ., ενώ του φτωχότερου ανδήρου στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. – είτε η φυλετική χωροταξία, καθώς σύμφωνα με τις πηγές το κοινωνικό σύστημα της Τήνου βασιζόταν στις φυλές. Αναμφίβολα όμως το τμήμα του άνω ανδήρου ήταν το πλούσιο και καλό κομμάτι του νεκροταφείου» καταλήγει η αρχαιολόγος.