Ενα βραβείο για ένα αποτεφρωτήριο

Θα είναι εφικτή η καύση νεκρών στην Ελλάδα; Σύμφωνα με νομικές διατάξεις του 2017 υπάρχει θεσμοθετημένο πλαίσιο για δήμους και ιδιώτες να δημιουργήσουν αποτεφρωτήρια σε διάφορες περιοχές.

Η πιο οργανωμένη πρωτοβουλία προήλθε από τον δήμο της Πάτρας που τον περασμένο Νοέμβριο προκήρυξε διαγωνισμό αρχιτεκτονικής για τη δημιουργία Κέντρου Αποτέφρωσης Νεκρών και Αποτέφρωσης Οστών Νεκρών. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2019 και σε αυτόν συμμετείχαν αρχιτεκτονικά γραφεία που κατέθεσαν τις προτάσεις τους και για την ανάπλαση – διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου στο Βιοτεχνικό Πάρκο Πάτρας όπου ο δήμος είχε προβλέψει ένα οικόπεδο με εμβαδόν 10.396,41 τ.μ.

Λόγω των δημοτικών εκλογών όλες οι διαδικασίες για τη χρηματοδότηση του Κέντρου Αποτέφρωσης Νεκρών στην Πάτρα έχουν ανασταλεί. Παρ’ όλα αυτά ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ιδεών ολοκληρώθηκε. Και η πρόταση που αναδείχτηκε κερδίζοντας το πρώτο  βραβείο  περιγράφει έναν «τύμβο φωτός» μέσα σε ένα «τοπίο ενθύμησης». Οι εμπνευστές του είναι οι  αρχιτέκτονες Στέλιος Ανδρικόπουλος, Κώστας Γρίβας και Αλεξάνδρα  Στράτου και δημοσιεύουν στην ιστοσελίδα archisearch.gr την πρότασή τους βασισμένη στον συμβολισμό του τύμβου. «Η καταγωγή του όρου τύμβος και η διπλή του ετυμολογία (τάφος – θάμβος) αναδεικνύει και τη διττή σημασία που ο όρος είχε κατά την αρχαιότητα ως τόπος ιερός ενθύμησης νεκρών, ως λατρευτικός ναός και τάφος» εξηγούν για τον σχεδιασμό του συγκροτήματος  του αποτεφρωτηρίου που καλύπτεται από έδαφος με ήπιο ανασήκωμα προς το κενό κέντρο. Ετσι, το συγκρότημα και οι λειτουργίες του δεν ενοχλούν οπτικά ή ηχητικά το περιβάλλον, καθώς είναι εσωστρεφείς και ελάχιστα ορατές από τη γύρω περιοχή. Κάτι που ήταν αίτημα του δήμου, καθώς οι αντιδράσεις του δημοτικού συμβουλίου και των κατοίκων στη γύρω περιοχή είχαν καθυστερήσει την απόφαση δημιουργίας του αποτεφρωτηρίου.

Ο «Τύμβος φωτός» είναι η σύνθεση μιας αρχιτεκτονικής τυπολογίας νέων συγκροτημάτων, μνημειακού και ταυτόχρονα λειτουργικού χαρακτήρα, όπου συντελείται η τελετουργία αποτέφρωσης των νεκρών και αποτελούν τόπο ενθύμησης. Ο τύμβος διαμορφώνεται έχοντας δύο κενά. Το κεντρικό αίθριο εισόδου και την αυλή της καύσης. Τα κενά αυτά δέχονται το φως, κατευθύνουν το βλέμμα προς τμήματα του ουρανού και του μακρινού τοπίου των γύρω βουνών. «Ανακουφίζουν το πνεύμα συγγενών και εργαζομένων απορροφώντας την προσοχή τους με τη διαρκώς μεταβαλλόμενη χορογραφία των σκιών πάνω σε δάπεδα και κατακόρυφες επιφάνειες και των λάμψεων των υδάτινων επιφανειών».

Στο κεντρικό αίθριο εισόδου βρίσκονται η αίθουσα τελετών, οι κλίβανοι αποτέφρωσης, η επεξεργασία και παράδοση της τέφρας. Στην ανατολική πλευρά της βρίσκονται η είσοδος, η υποδοχή και οι χώροι διοίκησης. Στη νότια πλευρά αναπτύσσεται το αναψυκτήριο/χώρος συλλυπητηρίων και τέλος, στη δυτική πλευρά ο διάτρητος τοίχος με τις κιβωτούς τεφροδόχους που φιλτράρει τη θέα προς το «τοπίο ενθύμησης». Το δάπεδο στην αυλή της καύσης διαμορφώνεται από ένα ανάγλυφο γεωμετρικό μοτίβο που αναδεικνύει το κινούμενο φως του ήλιου. Η πρόταση το ονομάζει «στοχαστικό δάπεδο». Το μοτίβο του δαπέδου έχει αφενός έμμεσες αναφορές στον γεωμετρικό διάκοσμο των κεραμικών της αρχαϊκής περιόδου, αφετέρου ενσωματώνει σχήματα και σύμβολα οικεία στις περισσότερες θρησκείες και πολιτισμούς. «Η κεντρική του λειτουργία είναι να αιχμαλωτίσει προσωρινά την προσοχή των επισκεπτών συγγενών στα σχέδιά του και να ανακουφίσει για λίγο το πνεύμα τους από τη δυσάρεστη τελετουργία του αποχωρισμού με τον νεκρό (πριν ή μετά την καύση)», εξηγούν οι αρχιτέκτονες.

2 ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ. Από τα στοιχεία που δημοσίευσε ο Δήμος Πατρέων το κόστος κατασκευής του έργου εκτιμάται στα 2 εκατ. ευρώ και οι πόροι επρόκειτο να αναζητηθούν από ευρωπαϊκά προγράμματα. Ενώ η απόσβεση υπολογιζόταν ότι μπορεί να γίνει σε περίπου τέσσερα χρόνια, με βάση το κόστος για κάθε αποτέφρωση. Σήμερα, μεταφέρονται από την Ελλάδα στη Βουλγαρία προς αποτέφρωση 3.000 σοροί, όπου εκεί η αποτέφρωση κοστίζει περίπου 600 ευρώ. Στο αποτεφρωτήριο της Πάτρας η κάθε καύση εκτιμάται ότι θα κοστίζει περίπου 400 ευρώ, ενώ οι δύο κλίβανοι μπορούν να πραγματοποιούν περίπου 2.500 αποτεφρώσεις τον χρόνο. Στο μεταξύ στις 13 Μαρτίου 2019 υπεγράφη η απόφαση για τη δημιουργία Κέντρου Αποτέφρωσης Νεκρών στην περιοχή του Ελαιώνα από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Γιώργο Σταθάκη παρουσία του δημάρχου Αθηναίων Γιώργου Καμίνη. Επίσης αναμένεται η ανάθεση της μελέτης για την ανέγερσή του πρώτου αποτεφρωτηρίου στην Κρήτη, που έχει αποφασίσει να κατασκευάσει ο Δήμος Ηρακλείου με ιδιωτική πρωτοβουλία. Ενώ ο πρόεδρος της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας Ελληνική Κοινωνία Αποτέφρωσης Αντώνης Αλακιώτης, έχει ανακοινώσει ότι τον Σεπτέμβριο θα εγκαινιαστεί με ιδιωτική πρωτοβουλία το πρώτο αποτεφρωτήριο στη χώρα, στην περιοχή της Ριτσώνας, έξω από τη Χαλκίδα.